Metafora

KUSHNINI - FSHATI QË SHEKULLI XXI E GJETI TËZHDUKUR

Fshati Kushnin, në hartën gjeografike të atdheut, i takon regjionit të Vërrinit, të Prizrenit. Rrëzë kodrës se Cfilenit (Kryekodër), i kufizuar me Fshatin Malësi e Vërrinit, Lezin, Arbërinë, dhe në veri me regjionin e Zhupës së Prizrenit, rrëzë kodrës së Cfilenit, shtrihet fshati Kushnin. Pozita jo edhe e përshtatshme gjeografike, me brigje dhe lugina, që shtrihet përmes fshatit, ka bërë që ky fshat, mos të rritet edhe aq shumë nëpër historinë e egzistencës së tij.

Fshati nga se mbahet në mend në këtë gjysëm shekullin e fundit (të shekullit të kaluar), afërsisht sillej në njëzet deri njëzet e pesë shtëpi, kryesisht familje malësore që jetonin nga bujqësia, blegtoria por edhe nga kurbeti nëpër vende të ndryshme. Dy mbiemrat që i bartin familjet Kushnin-ase janë: Shala dhe Thaqi. Por neve do të hulumtojmë nëpër dokumente të hershme, nëse mundë të gjejmë diç edhe mbi lashtësinë e këtij fshati, pamvarësisht se historiografia e këtij fshati dhe e zonës në tërsi, është ruajtur shumë pak e shkruar, apo fare.  Nëpër dokumentet ku flitet për katundet e regjionit që sotë neve e quajmë Vërri, si numër katundesh mendohet dhe aludohet edhe në vendbanimin e Kushninit, por rrallë e gjejmë të përmendur. Por supozohet se fshati është shumë i vjetër, edhe për kundër lëvizjeve dhe erupcioneve vërshuese të tokës në këtë fshat, ai ka mbijetuar nëpër këto lëvizje.  Japim këtu një të dhënë, të një Ambasadori Rus; I. Jastrebov, i cili rreth vitit 1879, Kushtendilin (Kushninin, - sh. i yni), e shënonë me emrin Qustendil, dhe thotë se në atë kohë kishte rreth 50 shtëpi, me popullsi shqiptare. Ai përmendë këtu edhe Lybeqevën me 138 shtëpi, dhe Jeshkovën me 15 shtëpi, (pra popullatë shqiptare, të besimit musliman - islam). Në kujtesën e banorëve të Lybeqevës të bartur ndër breza, thuhej se në këtë lokalitet kanë egzistuar varreza të vjetra, mirëpo për shkak të rrëshqitjes së terenit, që është karakteristikë në këtë lokalitet, janë dëmtuar. Dhe thuhet se është themeluar pas fshatit të afërt Lez. Do të japim këtu edhe disa të dhëna, për Kushninin, e periudhës mes luftës së parë dhe asaj të dytë botrore; Atëherë Kushnini (Kushtendili), i takonte Komunës së Lybeqevës, së bashku me Lezin, dhe Leskovecin, dhe numronte 17 shtëpi, me 112 banorë, popullsi shqiptare, musliman. (shënim: Ramadan Muja; Prizreni midis dy luftrave botrore, 1918 - 1941, fq. 42). Kushninin afërsishtë e gjejmë në këto rrethana edhe pas luftës së dytë botrore, me popullsi e cila kryesisht jetonte nga bujqësia dhe blektoria. Megjithatë, rritja e popullsisë dhe pozita e ngushtë gjeografike e fshatit, ka bërë që popullata në faza të caktuara, pjesërishtë të migroi në qytet, apo edhe në fshatrat e rrafshit siq është Nasheci, ku sotë ka familje të ardhura nga Kushnini, por edhe në vetë qytetin e Prisrenit. Në dekadat e vonshme të shekullit XX, në Kushni, u hap edhe shkolla katërvjeqare, si paralele e shkollës fillore në Lybeqevë, deri në luftën e UÇK-së (1998/99).  Kemi arritur kështu deri në fillimin e luftës së armatosur të UÇK-së, kundër okupimit serbë, dhe në këtë kohë edhe djemt nga Kushnini i gjejmë të kyqur si Ushtarë të Ushtrisë çlirimtare të Kosovës, në zonën e Vërrinit. Gjat këtyre oranizimve të UÇK-së në Vërri, rinia e këtijë fshati ka dhënë kontribut shum të çmuar, ndërsa liris së Kosovës, i ka dhënë edhe disa dëshmorë dhe martirë, që u flijuan në votrat e tyre shekullore.  Ofenziva sebe e 1-5 shtatorë 1998, e forcave të okupatorit serbë, djemt e Kushninit i gjeti të mobilizuar në kuadër të UÇK-së, në zonën e lirë të shpallur nga UÇK-ja, në Vërri. Ndërsa pozita gjeografike e Kushninit, ishte aq e pa favorshme për ushtarët e UÇK-së dhe për banorët e sajë, sa që qysh mbrëmjen e parë të 31 gushtit popullata civile duhej të mobilizohej për largim nga fshati. Kjo për faktin se tanket e ushtrisë serbe që kishin ardhur nga prapa *Cfilenit, nga regjioni i Zhupës, ishin vendosur vetëm pak qindra metra mbi Kushnin, dhe këtu ishte e pa mundur të mbrohej diq. Ndërsa dita dhe nata e 1 shtatoit, djemt e mobilizuar të Kushninit, i gjeti nëpër vijat e frontit, dhe pikërishtë këtë natë bien edhe këta ushtarë të UÇK-së, djem nga Kushnini: Tamil Beqir Shala (1956), Milaim Xhemali Thaqi ( 1971) dhe Refki Gani Shala (1970). Ndërsa popullata civile, tani më ishte larguar më herët nga fshati, dhe kishte shpëtuar nga ndonjë masakër e mundëshme, që zakonisht i kryenin forcat serbe në atë kohë. Për banorët e rikthyer të Kushninit historia përsëri ripërsëritet, edhe atë në ofenzivën e dytë të 11 marsit 1999, të ndërmarrë nga forcat serbe, kundër zonës së Vërrinit. Po më 11 marsë, 1999, një pjesë e popullatës lëvizë drejtë fshatit Lybeqevë, për tu strehuar nëpër pyje në drejtim të qytetit. Dhe pikërishtë këtë ditë vritet edhe i riu nga Kushnini: Shemsidin Tamil Shala (babai i të cilit ishte vrarë në ofenzivën e shtatorit), kufoma e të cilit edhe sot e kësaj dite, mëton të jetë e zhdukur. Për Kushninim dhe banorët e tijë, kalvari i vuajtjeve dhe dhimbjeve nuk pushon, dhe me fillimin e sulmeve të NATO-s kundër pozicioneve serbe, dhuna e ushtrisë serbe vazhdonte mb popullatën shqiptare. Në marsin e prillin 1999, ushtria serbe filloi dëbimin e popullatës, edhe në Vërri, dhe disa banor nga Kushnini, largohen në drejtim të fshatit të afër Jabllanicë. Por në rrugëtim e sipër, hasin në forcat serbe të cilat gjuajnë pa kurrfar lajmërimi, me këtë rastë e vrasin; Ramadan Rasim Thaqi e Sejdi Shani Shalaj dhe plagoset rëndë Ismail Beqir Thaqin. Fundi i luftës Kushninin e gjeti me pak banorë të rikthyer, të cilët më vonë edhe ata e braktisën dhe  u dyndën ë qytet në kërkim të një jete më të mirë. Sot në këtë fshat, me shtëpi të braktisura dhe gërmadha që i la lufta, nuk jeton askush në to. Pas luftës, për dëshmorët dhe martirët e këtij fshati, në rrafshin që ndanë Vërrinin dhe Zhupën, rrëzë kodrës së Cfilenit, është  ngritur një lapidar, në kujtim të veprës sublime që e bënë dëshmorët dhe martirëte fshatit Kushnin të Vërrinit.

                                      Gëzim Ajgeraj, Zvicër, 2014