P A S T H Ë N I E

 

AJTHI POETIK, SA MAGJI, AQ DELIR SHPIRTI

 

• 1. Në vështrimin metaforik

 

Ky këndvështrim është veçse një nga veçantitë, brenda shumicës së dukshme të komponentëve, pra si aspekt i përmbajtjes, por edhe i idesë, ama pa dashur të anashkaloj as stilin e veçantë filozofik apo psiko-filozofik të largpamësisë e dytësisë së mendimit, duke u përqendruar në rrafshin e bashkëkohësisë, por edhe situatave të ndërlikuara, që karakterizon ndër dekada autorin, Gëzim Ajgeraj.

     I pasionuar në kërkim të shtresave të thella të thesarit popullor e gjuhësor, me sinteza të bindshme logjike, ku ndërgjegjja e përkushtimi, janë palë në përdorimin e stilit të tij karakteristik, ku krejt natyrshëm e ngre në nivelin e universalizimit poetik, letrar e filozofik.

    Metafora është element thelbësor i poetikës së autorit me anë të të cilave të transporton në dimensionet e pafundme të fjalës, të mendimeve, të gjykimeve e të veprimeve të matura e të pamatura.

     Pra, eksploron çdo labirint të qenësishëm të kësaj materie, sepse leximi të bën të kuptosh  se autori seç qëllon, gjuan, gjëmon, ankohet përmes metaforave, përmes fjalës. Prandaj, vjen tek ti, e ke përballë dhe ndjen praninë e tij, me gjithë dimensionet. Ky moment të mbështjellë metaforikisht brenda gjithë ndjesive në fjalë, varg, strofë a poezi, brenda gjithë figurave letrare.

     Kështu ndodh në gjithë poezitë e  librit: “MAGMA E SHPIRTIT”.

Muza e frymëzimit, ideja dhe muza e ngacmimit janë elemente, me të cilat autori është i mishëruar ndër vëllime. Andaj, këto substanca e kanë zhytur thellë autorin në brendi të krijimeve, duke shpalosur gjithë diapazonin krijues dhe duke e ngritur atë në majat më të larta të letërsisë bashkëkohore shqiptare, e duke i bërë të konkurrueshme më poetët botërorë, megjithëse ju përket atyre përmasave dhe niveleve.

     Përmes diapazonit që zotëron autori i majave të fjalës e forcës së saj, më thellësi e dytësi mendimi dhe finesat në varg, gjejmë artin e së bukurës plot forcë, ndaj dhe na pushton e magjeps poezia.

     Pasi mbresat që rrjedhin nga leximi poetik janë të shumta, prandaj përmes metaforave flet shumë në ligjërim dhe interpretim poetik, ku dhe mendimet rrjedhin lirshëm.

     Në këtë vëllim poetik vështirë (nëse kërkon) të gjesh poezi pa metaforë, sepse autori thotë:

- “Poezia që nuk ka metaforë është njësoj si kocka që nuk ka mish”.

Prandaj, drita poetike ndriçon shpirtin e poezisë së Ajgerajt.

     Ky vëllim poetik zgjon emocione të veçanta me ndjesi të jashtëzakonshme, ku “të detyron” të pyesësh veten dhe të kundrosh mbi dimensionin, sa horizontal, aq edhe vertikal, mbi mjegullnajën e jetës, pikë- pikë i derdh dyzimet, me doza të forta poetike, hap shtigje të reja komunikative, pasi trishtimi është veshur me mbulesën e tejdukshme të gjakimit e të fjalës metaforike, si shfaqje e shqetësimeve dhe e trazimeve, që shpirtërisht, sikur e tundojnë poetin.

 

•. 2. Edhe në vdeksha për fjalën le të vdes

 

Zot ç’ndjesi.

Përmes fjalës duket qartë dora e mjeshtrit.

E kur poeti, poeti don me vdek për fjalën, për themelin e komunikimit.

Eh, fjala!

     Fjala është si vetë perëndia, citon mjeshtri përmes vargut, se pa fjalën s’bëhet asgjë.

     Ndaj, ky çmim e mishëron autorin që vargëzon për njerëzinë, e mbushullon më dritën e saj dhe frymëzon lexuesin e zgjon botën, duke mishëruar drejtësinë e të vërtetën atje, në logun e fjalës, ku i kërkon etje maja e mendimit dhe e fton te fronti i vargut.

     Për zgjim mbi njohjen e pakët të fuqisë së vargut.

Sepse fjala e gërmon ajkën e mendimit e mos t’ia kapin litarët e fjalës, se për frontin e fjalës i kërkohet gjak mendimit, e përmes dritës së muzës i mbjell lulet e fjalës.

 

NË LOGUN E FJALËS 

 

Na kërkoi një etje majë e mendimit

Në logun e fjalës atje ndër maja 

 

Autori përmes fjalës gjëmon në çdo poezi, ku qan e këndon mbi halle e derte.

Pasi gujën e rëndë ia vesh mendimit, nën hije të trishtimit e turbulencave të kohës, pasi verbër ecën koha mbi kohë, thotë autori se qielli verbon përtej hijes e territ.

Turbulencat e epokës po mbjellin terr mbi dritë dhe së bukurës i ka rënë shëmti e  errët mbi horizont.

Fjala e metafora për poetin janë: “mishi e kocka”  apo “mushti e vera” , ku përmes mendimeve të lira bën një ligjërim, sa poetik dhe letrar, aq edhe ironik ndaj fenomeneve të përditshmërisë apo edhe epokave, të cilat treguan vrazhdësinë e tejskjashme.

     Poetët, si Ajgeraj janë paracaktuar që të sjellin fjalën metaforike e të zbulojnë të vërtetën e njerëzimit, ku përmbledhin histori dhe superior kalërojnë mes turmash, se fjala është udhërrëfyesi më i pagabueshëm për poetin dhe, kështu, përjetësisht i mbetet besnik kësaj bote, krejt universit.

     I madhi, Gëzim Ajgeraj, që prek këtë natyrshmëri të vetvetishme, jo vetëm me jetën e kombit tonë është vibrim madhështor brenda hapësirave shqiptare dhe jashtë saj, e si zë përfaqësues i gjithë këtij shtresimi.

Ndjenja dhe kënaqësia estetike të gjithë përbërjes e dimensioneve do të jenë thelbi shpirtëror dhe mendor i  vizionit të poetit Ajgeraj.

     Ai vigjilon personalitetin, ky zë i artikuluar përmes fjalës në krejt botën shqiptare, por dhe evropiane, ku krijoi poetikën e tij personale, më një regjistër të pasur shprehjesh figurative mjaft të rralla, më dendësi kuptimore plot emocion të brendshëm dhe më një estetikë krejt të përsosur sa për t ’ ia pasur zili.

Kënga e shpirtit të Ajgeraj është fjala e poezia.

 

• 3. Poeti dhe poezia në unitetin stilistik.

 

Që nga arbëreshi, Lekë Matrënga, asnjëherë kjo energji krijuese nuk ndal për ta hedhur a mbjellë farën e dijes e mbushulluar vetëdijesimin, sepse poeti kërkon të mposhtë sfidat e kohës, e kështu ta kultivojë shpirtin fisnik të shqiptarit më pishtarin e shpresës, duke i dhënë ngrohtësinë zemrës e për ta plotësuar më së miri mozaikun e letërsisë.

     I duhet njerëzimit poezia, me gjithë sferat e saj, se poetët thotë autori dhe gjumin e natës e prishin, më njëmijë halle, më njëmijë derte, as fjalën s’e lanë të fle.

     E torën ndër shtëllunga vargjesh, me më të bukurat e pemës së fjalës mbëltuan dhimbjet e shpirtit.

Nga më të bukurat këngë, nga më të bukurat fjalë, i dhanë dritë vargut.

 

NËN PEMËN E VARGUT 

 

Nga më të bukurat e pemës muzës

Zgjodhi frutat e frymëzimit 

Nga Pema e frutave të vargut  

Mbëltoi këndshëm e nesërmja

Lum kush mbëltoi

Nën pemën e vargjeve

 

Ajgeraj, ky poet i mbi 200 librave e ndër to i mbi 100 vëllimeve poetike, që numërohen tashmë, shkruar për njerëzimin, vlerëson më ndjenjë të thellë poetët, sepse është shpirti dhe organika e artit të të shkruarit.

Ai shkruan për burimin e poezive, por edhe ndjenjën, që i jep poetit dhe deklamimin që i jep publikut.

Poeti, vlerëson gjithnjë poetët që bënë epokë dhe ndikuan në formimin intelektual, si manifestim i jetës pa kufizime dhe i lirisë së shprehjes së mendimeve, por edhe qasjes sipas kriterit të gjeneratave, që Ajgeraj është në perfeksion të plotë, si në pikëpamje të interesimeve tematike e motivuese, ashtu edhe në pikëpamje me stilet, gjuhën, mjetet e shprehjes a figuracionet apo edhe elementet e tjera ideo- estetike të strukturës letrare e artbërjes.

Thellësisht vjen në vëllim Ajgeraj, si poet i mendimit të lirë, por kërkon në një farë mënyre pak “revolucion” pasi shprehja:

     “Gjak e asht le t’i japim mendimit, le të rrojë përjetësisë”, i qëndron aq besnik vargut e lumja poezi.

     Autori, Ajgeraj, ky profil interesat i poetit, që kërkon ringritje, qëndresë dhe rezistencë e vetëdijesim.

Tematika dhe uniteti stilistik, kriter tipologjik i poetit mbi poezinë.

 

• 4. Smira në mentalitetin psikologjik të botëkuptimit

 

Poezia e Ajgeraj njeh e zbulon elemente tipike mbi karaktere të ndryshme e ndodhi, po ashtu, e cila zbërthehet më së miri, kur nga studimi dalin edhe burimet e frymëzimeve, prej të cilave është pasuruar me elemente më të përshtatshme të ndëshkueshmërisë së fenomeneve.

     Pra, përmes vargut ndëshkon shkeljen e parime njerëzore, të cilat shpesh marrin përmasa të gjëra e, madje, tejet negative.

     Edhe heshtja thotë autori bëhet palë e së keqes së pakthyeshme.

 

“Lum kush mblodhi veten, nuk zbriti tek llumi 

Heshtja përbri dhimbjes, dhimbshëm përbuz hiqen”.

 

- A nuk është tipike për rrethin ku ka kërkuar frymëzimet?!

 

Kështu ka përdorur metaforat, fjalorin a simbolet e përshtatshme, apo edhe shprehjet mjaft tipike për stilin, ku kjo del nga studimi e njohja e mentalitetit njerëzor.

     Ndaj elementet në këtë tip poezie i ka përdorur me mjaft maturi në hartimin e vargjeve poetike, ku duket se mjaft të fuqishme e ka ndjenjën dhe shprehjen, ndaj realitetin që shpesh e ndeshim.

     Ndaj dhe programi i angazhimit poetik ka brenda saj mesazhin përcjellës, dhe qëndron stoik duke kërkuar kohë solide.

     Kjo del qartazi se është aq bindëse e sugjeruese të përballojnë “rrebeshet e kohërave” e mos të përzihen në llumin që të gllabëron.

 

• Ikje e udhë në zhargonin e mallit poetik 

 

Përmes gjuhës së artit letrar modelon universin, i cili përbëhet nga brendia shumëngjyrëshe, e që përfshin formën e ekzistencës njerëzore në thellësinë e qenësishme të poetikës.

     MAGMA E SHPIRTIT të poetit është në unison me vargun, fjalën, imazhin e simbolet, pastaj autori njihet nga vëllimet e shumta, si poet i mallit e largësive, dhimbjes shpirtërore të kombit e në gjithë variacionet e saj.

     Ai vargëzon mbi brengat me një mori ndjenjash, përpiqet ta mbushë kraharorin nga zbrazëtitë e kohës në mënyrë metaforike, dhe objekti i frymëzimit është i mbështjellë me simbolika dhe përpiqet ra shkërmoqë mjegullnajën dhe bëhet akoma më i pakapshëm.

 

"Një etje e moçme na kish thirrur udhëve për pak arrati ikjeje, pak mërgim, dhe pak mall në shpirt na i kish dhënë largësive me farën e mosharrimit na i kish mbështjell etjet"...

 

Si obsesion, e kaluara këtu zë vend, e bëhet nyje, ku të lidhet çdo gjë,  madje, edhe ajo ndjenjë e athët që kërkon ngushëllim, ku impulset e nervit nuk gjejnë qetësi.

     Frymëzimi bën që poeti të ketë fron e të ndjehet i koncentruar, pasi bredhja në mendime e lejon që nëpër vargjet e tij, të frymojë fluiditet.

     Kështu që fluiditeti i jep shpirtin e vet poezisë e shfaqet në refleksione emocionale e meditative.

Poeti brenda shpirtit ka folenë e vendlindjes, e bëhet imazh i pakapshëm tek bredh e rreket në imagjinatë.

 

"Gurrë e freskët dhe e pashtershme për poetin është frymëzimi, ndaj posedon diskurs të lartë komunikimi me vargun dhe ligjërimin e konsolidon në marrëdhëniet ndërnjerëzore me kulturë evropiane".

 

"As bukën tek çerepi nuk kishte kush ta piqte

Se moti loket kishin ikur lamtumirës përgjithmonë".

 

     Malli e dhimbja prekin telat e shpirtit, pasi harrimeve ecin me vetëdijen mashtruese, por nuk ndalet së kërkuari himnin e lavdisë të  së djeshmeve  tek pret një fjalë të ëmbël për të hapur portat e dritës dhe të shpresës.

     Autori jep shenjat e një komunikimi të brendshëm, aq stërmundues e gati dramatik, ku ndjeshëm artikulon emocionet dhe tensionin, që shkakton përmes vargjeve, duke i bërë funksionalë ato në përshtatje me konstruktin poetik.

Hap pas hapi, (step by step),  Ajgeraj me shumë punë dhe vullnet, plot natyrshëm i ngjiti shkallët drejt majave të poezisë shqiptare. 

Objeksionet i pati që nga botimet e hershme, atëherë kur botonte tek: "Rilindja në Prishtinë ", gjatë viteve të errëta të sundimit.

     Por, botimet pasuan njëra- tjetrën, ku spikatin tituj të shumtë poetik që zor është të veçosh ndonjërin për nga cilësia.

     Vargu i Ajgerajt  del nga thellësia e shpirtit, e sidomos, kur i këndon mallit, dhimbjes, vendlindjes, Atdheut. 

     Nëse e lexojmë gotën gjysmë boshe, thotë autori, fobia e dritës s'mund të na përndjekë. Uroj sa më shumë dritë dhe refleksion Penës së Ajgeraj e sa më këndshëm për lexuesin e gjerë! Udhë të mbarë librit!

 

                              Prenda Sejdia 

                             Lezhë Maj 2022

Prenda Sejdia

R E C E N S I O N

NË MUND TË VLERËSOSH KOMBIN E BREZNITË NJERËZORE BËJE

Libri; "STUDENTET" nga Gëzim Ajgeraj

Të duash veten është detyrë.

Të duash të tjerët është ndjenjë.

Të duash të ardhmen e kombit është e hyjnueshme.

Të pasqyrosh aftësitë e të rinjëve dhe drejtosh ata për ngritje vlerash e nivele është virtyt, ndaj është një antidot i breznive.

Tek udhëton në botën e gjërë të krijimtarisë së Gëzim Ajgeraj, ndesh në eksplorimin që i bën botës reale që na rrethon dhe këndvështrimin që përcjell çështje të vëna në trinomin psikofilozofi e letërsi, që për mua e lehtëson kritikën letrare, pasi i përmbledh elaborimet. Kur kjo ide të ngacmon, atëherë mënyra e leximit merr tjetër formë. Në aspektin e fokusimit dhe specifikat e përjetimit, Ajgeraj i qaset këtij lloji letrarë, duke ecur nëpër terenin e pasosur të këtij lloj sfondi, ku përjeton, jo vetëm, aktualitetin, por një gërshetim mes së sotmes dhe së djeshmes. Sjell në mënyrë permanente edhe përjetimet e së djeshmes apo hijezimet shoqëruese, duke aktivizuar gjithë potencialin kultivues të tij. Ky krijues i dëshmuar në rangje të larta të letërsisë bashkëkohore e kamufluar kjo ndër dekada tek ky personalitet i letërsisë shqipe është e dukshme dhe e prekshme.

Natyrshëm rafinon rrjedhën e drejtpërdrejtë të burimit, duke e kthyer në përzgjedhje atraktive për lexuesin e gjerë.

Ndërtimi i romanit: “STUDENTET”, me ndërhyrjen që i bën përmes personazheve realë, përbën një autencitet nga bagazhi i autorit për përceptimet që shfaqen në këndvështrime të ndryshme, gjithashtu, edhe problemet e ndryshme që inkorporohen me eksperiencat e mëparshme. Sigurisht se në strukturën e këtij romani ka larmi bisedash e tematikë, ku na ngacmon imagjinatën për të na ofruar me leximin. Ky fakt na bën më të ndjeshëm ndaj situatës, ku gjendet, jo vetëm letërsia, por edhe ne si shoqëri në tërësi, vijnë si një lloj shfryrje në raport me kohën, por edhe si protestë që i kundërvihet kohës.

Ky antidot i breznive që frymon njerëzi, vjen me vizion për të ardhmen ky Mjeshtër i madh i fjalës që ndjenjat i dalin nga shpirti.

Stilistikë, imagjinatë, fjalor i pasur dhe për letersinë elitare bëhesh triumf.

Gëzim Ajgeraj ka krijuar gjithë terrenin e nevojshëm infrastrukturor për të shpalosur personazhet në roman dhe gjithë kapacitetin e tyre mendorë dhe intelektual në pikëpamjen e tyre mbi aktualen, që ndodh në atdhe, por edhe letërsinë në gjithë aspektet e saj. Edhe në pikën më të nxehtë, që në këto dekada populli shqiptarë i përjetoi padrejtësisht: politizimi i popullsisë, liria e fjalës e në rastin më fatal, mohimi i kësaj të drejte.

Çdo kapitull në këtë roman i ndarë në 18 cikle kanë rëndësi të veçantë leximi.

Në historinë e këtij romani, që ngjall mjaft kureshtje që nga kapitulli në kapitull për hirë të cilësisë së lartë të informacionit dhe përmbajtjes, ka disa personazhe, të cilët shprehin pozitivistet: Shpendi, Blendi, Blerimi, Drini, Era, Vjollca, Drita e Loni.

Ky grup studentësh shqiptarë, që studionin në perëndim formoheshin mes kulturave të ndryshme perëndimore, ku për shkak të formimit që kishin lehtësisht bënin edhe dallimet mes vendit të tyre në atdhe dhe vendit, ku studionin. Prandaj, vinin në dukje mangësitë dhe zhvillimet demokratike apo demagogjitë dhe me ndjenjë shprehnin ëndrrat njerëzore e, gjithashtu, bën që dhe lexuesi ta bartë botën e brendshme njerëzore, ku bindshëm arrin idetë, motivet e frymëzimet, ku e gjen autorin kurdoherë me penë në dorë, pasi potenciali krijues e fuqia e fjalës premton shumë, ndaj, e shfrytëzon atë në talent.

Bashkëbisedimi i studentëve në kohë të lirë ishte, kryesisht, mbi letërsinë dhe artin apo edhe krijimet e tyre, ku dukshëm vjen në roman pjekuria e tyre letrare dhe akceptimi që i bëhej letërsisë në tërësi, duke e shpërfytyruar atë në pikat më kritike, sidomos në rastet më pikante kur ndodh që, letërsia, kthehet në binom të politikës.

Ky definicion i tyre, zë fill në vendet përcaktuese me një finese që të mrekullon pasi janë koshientë se një dukuri e tillë është skandali që i bëhet letërsisë mbi ingranazhet sistemore të dyllosura me rrëshirën e servilizmit, hipokrizisë dhe përulësisë dhe ndikimi që pason në të gjitha aspektet e shoqërisë njerëzore.

Megjithëse, shkrimtari me penën e tij i sjell si fryt dhe virtyt i një shembulli të shëndetshëm që mund ta shërojë kohën dhe shfrytëzon itinerarin e pasqyrimit të vlerës së mirëfilltë, duke ruajtur brenda saj atë koncept të veçantë për terezinë e rrjedhave shoqërore e jetësore në kohë e hapësira të caktuara, si dhe marrëdhëniet që i japin një koherencë njëra- tjetrës, që nuk janë pjesë a çështje formale, por përmbajtësisht një sens i etikës së lartë ndërnjerëzore. Ndaj, pena e autorit sjell gjithë shpirtin e tij krijues në intensitetin e duhur në një infrastrukturë të njohur dhe të përshtatshme krejt në mënyrë brilante duke i bërë nderë edhe vetes, ama kushdo krenohet në shoqërinë e tij.

Pra, Gëzim Ajgeraj gjendet brenda një ambienti të eksploruar plot ngjyra, ku e gjithë peizazhi duket aq mahnitës, por edhe një reliev që sado i thepisur, i njeh gjithë shtigjet, duke pasqyruar ideo - tematikën e këtij romani plot brendi, krejt materia kompozicionohet tejet filozofike ndaj dhe porosit:

“Duhet t’u ndalet hovi njëherë e përgjithmonë prirjeve të liga, sepse mbi të gjitha po e pëson letërsia, duke ju shkuar shumë thellë çështjeve e duke i zhveshur ato deri në palcë”.

Kjo tematikë, që kategorikisht rëndon letërsinë edhe qarqet e ndryshme politike apo institucionale. Pra, një pikë tejet e vjetër në kohë të shkuar apo edhe në të tashmen, pasi, sipas autorit aktiviteti politik ka përfunduar me fundin e luftës, ndaj sjell si vendosmëri për t’ju përkushtuar vetëm letërsisë për t’i thënë stop aktivitetit politik.

Ndaj kjo mua më ka bërë shumë përshtypje.

Ajgeraj thotë: “Dorën në zemër për atdhetarë, që janë vënë në shërbim të politikës për të mirën e vendit, ndërsa tek unë vërtet ashtu ka ndodhur dhe ky vendim ka qenë i hershëm”.

Në faqet e këtij romani, në formë shumë filozofike trajtohet çështja me drejtim të orientuar të shkrimtarit, por edhe për rëndësinë dhe të veçantën e çështjes, kur në raste të shumta fakti qe kaplimi i një mendjengushtësie parciale, që automatikisht më shumë flet politika se letërsia.

Ndaj, tek letrari kurrë nuk duhet të dominojë virusi i bindjeve parciali që janë sot në politikën tonë. Ky fenomen i bën të neveritshëm për lexuesin e shëndoshë që kërkon letërsi të pastër.

Por, te ky roman akoma i shkohet më tej mbi letërsinë dhe formimin e atyre që sot përpiqen të bëjnë letërsi, duke vënë në dukje fenomenet e shpeshta kur njerëz që kurrë një varg s’e kanë krijuar dhe kthehen në vlerësues të letërsisë. Apo akoma thellohet skandali, kur vlerë quhet antivlera në letërsi dhe kështu që çështja djallëzohet brenda djallëzisë, shprehet autori.

Kur një shkrimtar mendon se mund të rrezatojë autoritet moral edhe në politikë, ndodh që ai i shërben vetëm një klani të caktuar, ku përfundon brenda atij rrethi vicioz apo klani që i shërben.

Dikur shkrimtari ishte shkrimtar i oborreve, i politikës centraliste, që i ka diktuar fushat e lirisë së veprimit, ku tashmë kjo fushë është parcializuar brenda planit të caktuar të klaneve, të cilat i diktojnë e censurohet ai që nuk përkëdhel partinë në pushtet, ku shkrimtarët e lirë anashkalohen.

Me penën e hollë shkrimtari sjell kundërshtimin kategorik. Gjithashtu, shkrimtari i mirëfilltë nuk nënshtrohet programeve partiake, pasi e kundërta sjell vdekje në raport me interesat e letërsisë kombëtare.

Liria dhe vizioni i Gëzim Ajgeraj shtrihet shumë larg interesave të ngushta apo partiake, pasi realisht, dekadat treguan për këtë uragan të Penës e letrave të letërsisë shqipe.

Pena e tij ka përshkruar tashmë plot 213 vepra, vëllime, etj, nga të gjitha zhanret e letërsisë shqipe e më gjerë, duke sjellë majat te lexuesi.

“Do të vazhdoj, thotë ai brenda fletëve të romanit: se do vazhdoj të ndërtoj lirinë e fjalës brenda meje, ta trasoj atë te lexuesi im, pavarësisht, konçesioneve të kohës a politikës. Kështu që, do ta ndërtoj lirinë e fjalës, gjë të cilën e ndërtoi në gjithë format edhe atëherë, kur libri i tij, në kohë të aparteidit arriti të prekë dhe Hagën. Eh, kohë e egër qe.!

Ndaj, Gëzim Ajgeraj, me forcën, zgjuarsinë, vullnetin, përkushtimin e aftësinë, atdhe'dashurinë e patriotizmin e pashoq, punoi, krijoi dhe ndërtoi përmes kohërave të errëta për të arritur në majat e letërsisë - në ditët e bardha, ku ishte një udhërrëfyes i fuqishëm e shkrimtarëve të rinj, por edhe i shoqërisë në tërësi.

Shumë dimensionaliteti tematik letrarë e përjetëson të mishëruar brenda atij lëmi letrarë në gjithësinë e tij me krijimtari të bujshme. Gjithashtu, vendi që zë në arealin e letërsisë shqipe, por edhe atë ndërkombëtarë e dëshmojnë qartë.

Si i tillë, Gëzim Ajgeraj, mbetet zëri kritik brenda letërsisë dhe mbështetur në gjithçka që shprehet në këtë roman të mrekullueshëm, por kujtojmë një thënie të të madhit Franc Kafka:

“Faji është një qenie, brenda së cilës, ndodhen të gjithë, pavarësisht nga faji”.

Ndaj dhe kështu që gjithsecili ka vend për përmirësim, - thotë autori.

Autori nuk kërkon të jetë as moralizues e as satirik. Nuk ka për qëllim të përposh kësulës hokatarit, por psikologjikisht e në mënyrë figurative i drejtohet çdo pene se përndritja është në duart tuaja.

Gjuha bën akrobacia të vërteta, por fjalitë vorbullohen, lozin symbyllurazi, thotë ai. Me kuptimin e tyre e gjuajnë njëra - tjetrën me pyetje e me romuze, përpiqen ta gabojnë shoqja- shoqen, ama një tekë e fuqishme i shtyn të hedhin valle.

I patundshëm qëndron ky humor.

Nuk lë dot pa cekur një fenomen, që siç duket e ka shumë merak Ajgeraj dhe bëhet fjalë për pavarësinë krijuese, ku qartëson merakun mbi lirinë e mendimit dhe të drejtën e fjalës, si dhe pozitat në të cilat vihen ato.

E para, ndihmon shkrimtarin dhe fjalën e lirë, për ç'ka edhe kanë detyrë këto institucione.

E dyta, do të varroste për një kohë të caktuar fjalën dhe suksesin e shkrimtarit, ku këto fenomene gjejnë qasje në shumë raste.

Ai citon për kohën e brishtë që lëngon letërsia.

Në këto kohë, thotë ai, kemi pasur rënie të shkrimtarëve që i nevojiteshin shumë letërsisë. Por, edhe fenomeni i ngritjes së tepruar që i kanë vënë njolla letërsisë, si p.sh.:

“Vargjet për sistemet, individët politikë, që ju prinë sistemeve politike në shoqëri si barrë e rëndë që njollosin letra tona, pra letërsinë”.

Duke i mohuar plotësisht këto antivlera.

Apo siç u citua edhe më parë, duke u cekur lehtë një komision vlerësimi i pa'aftë, por edhe në përcjell promovimet, përzgjedhjet e antologjive, hapësirat në mjetet e informimit, shpërblimet a mjetet për botimet e librit, ku të gjitha këto fenomene përbëjnë atë kaosin mes institucionit dhe krijuesit.

Le të mbetem vertikal i kohës, thotë autori.

Krejt më mirë jashtë letërsisë se i nënshtruar.

Vetëm kështu mund ta mbrojmë parimin e letërsisë së shëndetshme.

Gëzim Ajgeraj është pa dyshim zë i fuqishëm e kritik, pasi shprehet se:

“Bota shkon drejt globalizmit, ndërsa ne në sistemin praktik të organizimit kemi filluar me të madhe ta zbatojmë parcializimin”.

Mesazhet që përcillen në mënyrë filozofike në këtë roman janë të shumta me një brendi të jashtëzakonshme, ku secili më vete bart bukurinë dhe sinqeritetin e mesazhit, si burim i pashtershëm për etjen e mendimit, ku na vijnë si porosi dhe përçohet tek secili prej nesh pasi dominon forca e argumentit.

Ky shkrimtar i një rangu të lartë, që bën pjesë në grupin "Clear" të krijuesve, sjell të gjitha metodat e përballjes me realitetin. Jo më kot them se si shkrimtari i madh i kombit ka ndjekur gjurmët e Borgesit dhe parimet që ndjek, por edhe i përcjell të përceptuara deri në thellësi të tyre.

Pra, Gëzim Ajgeraj, si shkrimtarë dhe personalitet i letërsisë është në gjendje të përballet me realitetin real të së kaluarës, si dhe është në gjendje të përballet me të tashmen, ku në këtë roman ka ardhur me shprehjen klasike, ashtu siç e kërkon vetë koha.

Tek autori idili është i pavdekshëm, si gëzim jete tek rikthehet gjithnjë siç rikthehet qielli i kaltër, pasi davariten retë, është hare e përjetshme në letërsi e art edhe mes gjithë krizave e tronditjeve shpirtërore.

Miliona mendje ndriçohen tek lexojnë krijimet e mrekullueshme në të gjitha zhanret e letërsisë.

Duke falënderuar autorin për krijimin brilant, që ka sjellë, i uroj shumë suksese në krijimet e radhës!

Suksese e udhë të mbarë librit.!

Prenda Sejdia

Lezhë, dhjetor 2023

Prenda Sejdia

R e c e n s i o n

Libri: "EKUINOKSET E STINËVE TË NJË GRUAJE" nga Gëzim Ajgeraj,

Njeriu nëpër fazat e jetës vendos e zhvendos pozicionet e tij. Vendos raporte e relacione me të tjerët, ndërlidh e mbërthen mendësitë në shtjella përkatëse të romantizmit, shkëndijon entuziazëm a besim në vetvete, herë forma kurore ngazëlluese e herë imagjinatë apo diçka më tepër, dhe mund të përfundojë shpejt.

Më pas pritet e nesërmja pa ç'ka se të sotmen e ka zhytur në asfiksi, ndaj, s’duhet fare, ama nocioni është tejet zbrazëtirë, ndan botë brenda njeriut dhe vazhdimisht pritet diku.

Pritet ama pritet një i humbur ndonëse askush nuk e dëshirom.

Me dallgët e jetës përplasesh skaj më skaj për një fjalë shprese që ta rrallojë një çik mjegullën e dendur, që ka zënë vend prej kohësh. Adrenalinën diku as e kontrollon dot e tërë qënien tënde e kontrollon vrulli shpirtërorë.

Loja e jetës, seç luhet ndër mendime të shumta dhe një ditë për të lënë gjurmë, eh, nëse jetohet a vdiset, avazi vazhdon itinerarin plot gërvishtje, vërtiten nëpër dyshime, herë të bazuara e herë pa asnjë bazë. Dilemat rëndojnë gjëndjen e gjithsecilit e duke paragjykuar me negativitet, ku për pasojë sjell ballafaqimin e natyrshëm të kundërshtive dhe të zhgënjimeve fyese pas ëndërrave të shumta por dhe shpresave të humbura apo grackave të ngritura ndër investigime, motive të reja, pritet të fillojë përpunimi tematik i akumulimit e prurjeve të kohës.

Pritjet së fundmi marrin kuptim.

Ambicia e kërkon atë skenë dhe e gatuan nga brumi që trajtësohet në formën e përshtatshme, për t’i dhënë kuptim moskuptimit të çdo gjëje të pa sqaruar mjaftueshëm, për ta përplotësuar skenën që kurioziteti i tejskajshëm duket se është ngritur në nivelin më të lartë të mendimit.

Shtatë ditë davaritje, ngazëllim e pikëllim, sukses a dështim, imagjinatë e arsye, moderne e primitive, shkëlqim e ngrysje, bota dëshmitare u bëhet.

Në romanin “EKUINOKSET E STINËVE TË NJË GRUAJE ” të autorit Gëzim Ajgeraj vjen një krijim mjaft interesant dhe atraktiv që të mban pezull, me disa personazhe, ku personazhet negativë rezultojnë, së fundmi, Markus dhe Andy. Brigit është personazhi kryesor në roman, ku nxjerr në pah një vajzë me karakter të fortë, e bukur si shtojzovalle, por e pafat, e çiltër, e pavarur në mendime, pasi vendimet, kryesisht i merr në kokën e saj krejt e vetme ose sipërfaqësore, por që e do dhe e përqafon jetën megjithë cinizmin që mbart bota.

E pa'epur për të siguruar të ardhmen.

Një roman, ku trajton histori interesante dhe reale, ndaj, Pena e shkrimtarit udhëton në klasin e mjeshtërisë së letërsisë.

Brigit, një vajzë austriake nga vendi i bekuar i muzikës, por që punonte dhe e dashuronte Zvicrën, me dëshira për jetën dhe vizion për të ardhmen, me kulturë të gjërë europiane, ku në një nga ditët e sezonit verorë njihet me Markusin, edhe ai një djalë austriak që punonte në një zonë turistike, jo shumë afër Brigit.

Pas disa ditë njohjeje, ajo e vë në dijeni familjen e saj për lidhjen e re.

Brigit, ndjehej e dashuruar, pasi çiltërsia që e karakterizonte as i dha shtysë asaj që të gjurmonte diçka rreth tij, familjen, shokët, shoqet, pastaj inteligjencën, karakterin, qëndrimin apo vendosmërinë, përballë saj dhe i besonte vetes, ndaj mendonte të mbante sa më larg frikën, trishtimin a lëndimin.

Kohët sapo kalonin dhe marrëdhëniet me Markusin pësonin gjithnjë e më shumë atë ftohtësinë e stinës dimërore, atje në bjeshkët alpike, ku për Brigit u kthye gjithçka si një zbrazëti dhe përpara saj gjendej një pellg i madh trishtimi, habie e zhgënjimi nga ana e Markusit.

Nganjëherë është e hidhur jeta, thotë Brigiti, derisa po mundohej ta fshihte lotin që ia kishte turbulluar pamjen e syve.

Në këtë roman, autori Gëzim Ajgeraj, përmes penës sjell kulturën evropiane dhe pavarësinë në rastin konkret (të femrës) në përgjithësi dhe, mënyrën se si ata e perceptojnë të ardhmen e tyre, por edhe një femër tejet inteligjente, që shpesh rrezikun e ha me sy, thotë populli, ndaj Ajgeraj si penë vjen në letersinë shqipe për ta pasuruar me perlat e fjalës dhe mendimit, sjell vlerê dhe eksperiencë e përcjell mesazh..

Por, çështja bëhet e rrezikshme, pasi në horizont duken vështirësitë dhe duket e zorshme t’i vërë në binarë e të sistemojë gjërat që dukeshin gjithnjë e më të rrëmujshme.

Autori shkruan për vizionin e gjerë dhe kulturën e popujve. E rrëfen atë pasi thotë se kulturat burojnë nga lashtësia, por ndjeshmëria e vlerave letrare, kulturore e estetike bëhet shtysë në formimin personal, intelektual apo emancipimin ndër shoqërorë e gjithashtu në parametra bashkëkohore që kaq shumë ka nevojë shoqëria jonë por pse jo dhe shoqëritë në tërësinë e saj e në çdo kohë.

Janë të qarta e të dallueshme, thotë ai nga kontinenti në kontinent parimet e vlerat.

A nuk janë e metë divorcet e familjeve në një përqindje shqetësuese në vende tona, si në asnjë kontinent tjetër, ku si shkak kryesor janë tradhtitë.?!

Kjo është shqetësuese, thotë ai. Megjithëse, në këtë roman gjen cilësi të lartë letrare por dhe historishë në përshkrim, ku përcjell mesazhe të qarta për lexuesin dhe përfytyron gjerësisht marrëdhëniet me ta, pra e jep këtë mundësi falë formimit të kulturës letrare.

Kështu që autori qëndron konsekuent në vlerësimin e tipareve dhe karaktereve njerëzore dhe bën interesant imazhin çlirues të mendimit e shpirtit personazhit në vepër, dhe do ju shërbejë brezave të lexuesve si testament estetik që ndjekin kohën megjithë asetet e saj.

Në këtë roman rrëmbimi dhe pushtimi ndodh për shkak të dinamikës së ngjarjeve të njëpasnjëshme, e në kohë rekord, ndaj dhe shpirti i autorit shpërthen vrullshëm në rrëfim.

Me mjeshtri dhe profesionalizëm vjen si interpretim i ndërsjellë komunikimi i autorit te lexuesi dhe rrëfimi mbetet funksional.

Një faks dhe ndërmjetësimi i dy miqve, u desh që Giti, ndoshta, pa u menduar mirë merr një vendim të shpejtë, për një aventurë të re pune, në një kontinent aq të largët mes shumë peripecive e shumë të panjohurave apo përplasje kulturash, ku asgjë të përbashkët nuk kishte ( madje, as diellin ) me atë popull, e mbi të gjitha mes njerëzve të panjohur, e në një vend me problematika të mëdha për sigurinë njerëzore, siç është Afrika e Jugut.

Por, për Brigit shpejt ëndrrat që kishte thurur për një punë me të ardhura, asaj do t’i shembeshin para syve, ashtu si pa menduar dhe bie kështjella prej rëre.

Megjithëse, Nikolas Chamfort thotë: “Sado keq që të mendojë një mashkull për femrat, nuk ka femër që të mos mendojë shumë më keq për meshkujt”, prandaj kureshtja rritet nga ngjarje të shumta që mendimin ta mbajnë pezull, e në fakt letersia e ka këtë privilegj që të na bëjë edhe të ëndërrojmë në gjithë dimensionet e kohës.

Brigit mbërrin në Johanesburg, ku e pret pronari i ardhshëm, që s’shpëton nga zhgënjimi i parë.

Ajo ëndërronte një punë të mirë, një miqësi të pastër, të mësonte të rejat për kontinentin e largët, ndaj vizioni dhe ëndrrat e kishin mbërthyer aq shumë e për to mendonte orë e çast.

Ajo që në çastet e para mendonte se po pret ëndrrën, ku për Brigit shumë shpejt gjërat filluan t’i veniteshin ndër sy, pasi që në ditën e parë filloi zhgënjimi dhe çdo gjë filloi të kthehej në enigmë, madje, as detajet nuk i shpëtonin.

"EKUINOKSET E STINËVE TË NJË GRUAJE "

Që nga titulli autori vjen interesant, pasi vetë ekuinokset stinore bëjnë punën e tyre, po ngjashmëria mes Brigit dhe ekuinokseve në ç'stad mund të arrijë me numrin e orëve sipas stinëve, ku janë ndryshimet pasi veç emocionit fillimit, kjo duket dhe depresuese e ndonjëherë edhe alarmante por botëkuptimi është i larmishëm.

Rigjallërimi pranverorë shkon drejt verës, a mos janë dy solsticët që shënojnë dhe pikën më të thellë të stinëve aktuale.?!

Pra, kur kujton 'ekuinoks' duhet të fillosh të pregatusësh gardrobën për stinën, ashtu siç thotë dhe titulli.

Ralph Waldo Emerson thotë:

“Gjithçka është enigmë, ku çelësi i një enigmë është një tjetër enigmë”.

Andi dhe Brigit, pas qindra kilometrash nga aeroporti i Johanesburgut dhe shumë peripecish gjatë rrugës, arritën në shtëpi, ku i mirëpriti zonja Andy, e cila quhej Yvet dhe dy fëmijët: Kristina dhe Sebastiani, por edhe dy shërbëtoret 20- vjeçare: Kamila dhe Coni.

Brigit e prisnin tre ditë intensive pune për t’u njohur me detajet në shtëpi dhe në punë, pasi familja e Andy do të udhëtonin për në Zvicër, për një periudhë 3- mujore.

Ndaj, Brigit vuri në manovrim gjithë vigjilencën e saj dhe gjatë orëve të natës ajo zbuloi tradhtitë e Andy me shërbëtoret e familjes.

Ky fakt e shqetësoi së tepërmi Brigit.

Por, siç thotë Dag Hammarskjold:

“Nuk na është dhënë mundësia të zgjedhim kornizat e fatit, por jemi ne që vendosim përmbajtjen.

Me të arritur në Zvicër, familja Andy, duke pirë kafenë e mëngjesit i ndodh fatkeqësi zonjës Yvet dhe kaluari i fatkeqësive për familjen vazhdon mes shumë peripecish, ku zbulohen shumë të panjohura më pas, por edhe me ndikimin e Brigit dhe bashkëpunimit me organet shtetërore.

Me lartësinë e profesionalizmit, Gëzim Ajgeraj, e përshkruan kthimin e Brigit në kohë rekord. Pastaj mënyra se si e sjell të detajizuar bashkëpunimin e Brigit me drejtësinë dhe zbulimin e së vërtetës, se zonja Yvet, qe helmuar nga dora vrastare e të shoqit me prova dhe fakte është dëshmi për lexuesin.

Aftësia e Brigit, që fëmijët e familjes t’i merrte nën kujdestari, derisa ata të bëheshin në moshë madhore ingjan hatashëm një trilli të vërtetë dhe ka brenditë pasur psiko- filozofike, ndonësenë pamje të parë ka impakt tjetër, realisht ka shumë esencë psikologjike për momente të caktuara.

Një krijim i shkëlqyer për nga struktura.!

Vepra e këtij shkrimtari ka vlera të veçanta, për arsye se, brenda tij, përshkruan për përplasje të kulturave të ndryshme mes popujsh, ku gjendet edhe madhështia e veprës për saktësi të informacionit dhe gjithë dinamikës së ngjarjeve.

Autori është individualitet i veçantë krijues, mbetet model njeriu, shkrimtari i vërtetë unik, i lindur për të magjepsur artistikisht lexuesit me tisin e artë të Penës moderne e bashkëkohore, personalitet i fjalës artistike, i madhi i Letërsisë mbarë kombëtare e misionit saj dhe mjaft modest, që në forma të ndryshme na mëson profesionalizmin e të nxënit dijes e nxitjes drejt sukseseve, ky njeri dhe shkrimtarë unikat larg - pamës e mesazh thellë.

Gëzim Ajgeraj thotë: Në procesin gjyqësorë të pulës, dhelpra nuk duhet të jetë pjesë e jurisë, ashtu siç ndodhë në roman.

Në romanin;

“EKUINOKSET E STINËVE TË NJË GRUAJE", Gëzim Ajgeraj, me shumë autoritet përfaqëson denjësisht para botës letërsinë shqiptare në nivelin evropian.

Rrugë të mbarë librit.!

Suksese të reja autorit.

Prenda Sejdia

Lezhë, Qershor 2023