Prenda Sejdia

Pasthënie

Libri; “TRENAT DHE TONI ” nga Gëzim Ajgeraj 

IMAZH I PËRMALLTË I NJË VOGËLUSHI

 

Eh, ç’na qenka ndjenja e përmallimit, kaq komplekse dhe e thellë, shpesh e përshkruar si një miks i nostalgjisë, mallit, dhe një ndjenje të lehtë trishtimi për diçka që ka qenë, por që edhe mund të shoqërojë gjatë.  Shpesh lidhet me kujtime të mira të së kaluarës, njerëz, vende, ose momente të veçanta Dhe të ngjallin nostalgji e përmallim dhe shpesh përfshin një dëshirë për një kohë të shkuar, zakonisht një kohë që mbahet mend si më e lumtur e prek fëmijërinë, një lidhje të dashur, një vend të veçantë siç ishte Kosovës e Tonit.

 Eh malli, ajo ndjenjë e fortë e mungesës dhe dëshirës për të qënë pranë vendlindjes ndaj çdo ditë ndiqte me sy trenat që shkonin në atdhe i cili ngadalë po kthehej një një trishtim i lehtë e 

 përmallim shpesh shoqëruar me ndjenjë sepse ajo për të cilën ndjehet mall nuk mund të rikthehet.  Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht një trishtim të thellë, por më tepër një ndjenjë melankolie që zapton shpirtin e vogëlushit përmes kujtimeve të veçanta dhe shkaktohet nga kujtime të veçanta.  Këto kujtime të lidhura me ndjesi të caktuara, si aroma, shije, ose tinguj a njerëz që i mungojnë nga atdheu.

 

“Babai e ka kuptuar brengën e tij dhe ka filluar të merakoset për të.  

Një ditë tek po rrinte në dritare iu afrua pranë dhe e pyeti : - A më thua Toni çfarë të mundon?  

Ai po hezitonte që t’i tregojë babait , por pas insistimit të dytë të babait, atij iu mbushën sytë me lot dhe u përgjigj: - Po i shikoj trenat, baba. Njëri nga këta me siguri shkon edhe në Kosovë, - foli Toni, - ah sikur të m’i marr edhe dëshirat e mia me vete. 

- Do të shkojmë edhe ne një ditë me tren, Toni, - i tha babai, derisa po ia lëmonte flokët, - bile shumë shpejt, tani për pushime verore, - foli babi me vendosmëri.  

Sa u gëzua Toni, brofi në këmbë dhe e përqafoi babain dhe iu lut që t’i tregonte se kur do të udhëtojnë. Pasi shikuan mirë në kalendar datën e vendosën”.

 

Është e rëndësishme të theksohet se përmallimi nuk është negativ por ndjenjë e ëmbël dhe e hidhur, që na ndihmon të vlerësojmë të kaluarën dhe të kuptojmë më mirë të tashmen e në këtë rast është burim frymëzimi dhe motivimi.

 

Në këtë libër gjen tema interesente pasi flitet për tema e tregime të bukura si psh;

 

1. Busti i Skënderbeut

2. Fotografia e gjyshit 

3. Gabimi i Drilonit

4. Në Gjenevë

5. Tregimi i vogëlushëve nga Kosova 

6. Lule për Martinën etj.

 

Një libër i bukur me tregime të mahnitshme për fëmijë që brenda tyre ka kulturë e atdhetari që i mbushullon me moshën, mungesën e vendlindjes e njerëzve të dashur që i ëndërrojnë pareshtur.

“Ai shpesh për pushime shkon në Shqipëri, sepse në Kosovë është i përndjekur nga okupatori serb. Kur kthehet nga Shqipëria sjell shumë simbole, ëmblema dhe punime të tjera. Gjatë pushimit të fundit, që kishte bërë e kishte sjellë edhe një bust të Skënderbeut të punuar nga një skulptor shqiptar. 

Këtë bust, Liridona i ka propozuar babait që ta vendosë në vitrinë dhe i kishte thënë se për të do të kujdesem unë. Sa ishte gëzuar babai për dëshirën e Liridonës. -E di i kujt është ky bust.?! - e kishte pyetur babai.  

- Po baba, - ishte përgjigjur ajo, - më ka folur gjyshi për trimërinë e tij, - ai është kryetrimi ynë legjendar, Gjergj Kastrioti - Skëndërbeu, - ishte përgjigjur gojën plot. -Të lumtë bijë! - e kishte përqafuar babai dhe e kishte puthur në faqe, ashtu si të paska treguar gjyshi është.  

-Unë këtë bust do të ta besoj ty që të kujdesesh për të. Kështu çdo mëngjes dhe sa herë ka kohë të lirë, Liridona e pastron bustin e Skëndërbeut, që të shkëlqejë sa më mirë dhe gjithmonë e këndon himnin kombëtarë”.

Janë pikërisht këto tregime që të japin impulset e forta të shpirtit atdhetarë të mbjella në filizin e shpirtit që lulëzon pranverë. Është ndjenjë, është shpresë e frymëzim kur një fëmijë bëhet gjak ideali.

 

Kur një fëmijë kujdeset për simbolet e Gjergj Kastriotit, zhvillon atë ndjenjën e fortë lidhur me historinë dhe identitetin kombëtar. Simbolet e Gjergj Kastriotit, si busti i Skenderbeut përfaqëson më shumë se thjesht emrin e një njeriu – ato janë shenja të një trashëgimie të pasur, krenarie dhe sakrifice për lirinë dhe pavarësinë.

 

Një fëmijë që kujdeset për këto simbole nuk po mban vetëm një flamur ose një imazh, por po mëson rëndësinë e luftës për liri dhe dinjitet. Ajo mëson se si figura si Gjergj Kastrioti, i njohur si Skënderbeu, ishte një lider që luftoi për të mbrojtur tokat e tij dhe popullin shqiptarë kundër pushtuesve. Pjesëmarrja në ruajtjen e këtyre simboleve është një mënyrë për të pasur lidhje me të kaluarën dhe për të kuptuar se çfarë ka ndodhur për t’u arritur liria dhe identiteti i kombit.

 

Ky kujdes mund të përfshijë edhe vëmendjen ndaj mënyrës se si trajtohen këto simbole ose figura e Skënderbeut, duke i mbajtur të pastra, të rregullta dhe të respektuara. Kjo është një mësim i rëndësishëm për fëmijët, pasi ata jo vetëm që mësojnë rreth historisë, por edhe zhvillojnë ndjenjën e përgjegjësisë për të ruajtur dhe përcjellë këtë trashëgimi për brezat e ardhshëm.

Vogëlushja që kujdeset për këto simbole tregon gjithashtu një ndjenjë respekti dhe dashurie për atdhenë dhe për historinë e popullit të tij. Ky kujdes mund të jetë një mjet për të mësuar rreth unitetit, krenarisë dhe përgjegjësisë që vjen me identitetin kombëtarë.

Duhet të jemi krenarë për filizat e mëmëdheut, për të ardhmen e Atdheut vizionin që kanë plot ndjenjë e dashuri prej fëmije.

Zoti i shtoftë brezat e shqipes e lumturoftë ndër shekuj.

 

Udhë e mbarë librit për tek lexuesit e vegjël.

Suksese të reja autorit

 

                     Lezhë më; 01. 02. 2025

Prenda Sejdia 

 

“BUKA E GJYSHES” nga Gëzim Ajgeraj 

 

*DHIMBJE QË PIKON

 

Autori vjen me një libër me tregime për fëmijë ku brendia e këtyre tregimeve është fuqishme dhe e bukur dhe arrirë në lexim. Të shkruash për 

gjeneratat e reja është investim që bëhet tek brezat që vijnë dhe të trajtosh tema ku mbjellin kulturë dhe formim është detyrë që jo kushdo e bën ndonëse fëmijët janë filizat tanë, kanë lulet e Atdheut që, dhe fundja është detyrë njerëzore.

- Në këtë libër vjen një tregim rrënqethës që është edhe si shtyllë e librit tregimi Buka e Gjyshes.

Ndonëse është tregim për fëmijë shërben edhe për të rriturit dhe mos të harrojnë se gjyshet ishin, janë e mbeten shtyllë në familje për shkak të sakrificave të panumërta si eksperiencat më të mëdha në jetë. E për familjen mbeten simbol.

Buka e gjyshes është gjithmonë diçka speciale, ndoshta më shumë për shkak të dashurisë dhe kujdesit që ajo e përgatit. Ajo shpesh ka një shije të veçantë, si një aromë ngushëlluese që mbush shtëpinë. Qe bukë e përgatitur me miell, ujë dhe pak kripë, por përmban një sekret, një dashuri e shtuar në çdo hap të procesit të përgatitjes, ndaj buka e gjyshes ka një qëndrueshmëri e shije që është më e theksuar dhe me përkushtim.

Kujtimet e gjyshes në ditët e luftës shpesh janë të mbushura me një lloj trishtimi, forcë dhe qëndresë. Ajo ka kaluar momente të vështira, të cilat e kanë formësuar e bërë të veçantë në mënyrën si shkruhet kjo histori. Shpesh, ato kujtime janë të mbushura me detaje të vogla, të cilat e bëjnë më të prekshme luftën dhe vuajtjet që ka përjetuar e aq kujdes’shëm i’u vjen vogëlushëve në këtë libër sa i bukur aq dhe vlerë e ndjenjë e fuqishme përjetimi. 

Le të rriten fëmijë tanë me të vërtetat historike që sado rrënqethëse të jenë pse jo, të bëhen albanologët e së nesërmes.

 

- Gjyshja kishte folur për ditët kur u detyrua të mbante familjen të sigurt ndërsa kishte frikë për jetën e të dashurve të saj. Ajo me pak ushqim dhe shumë mundim, përpiqej të gatuante çdo ditë, duke përdorur çdo gjë që kishte në shtëpi për të mbajtur familjen të ngopur. Buka mbetet simboli i asaj që ishte më e çmuar në ato kohëra – diçka që e ndihmonte familjen të mbijetonte dhe të ruante shpresën.

 

- Në ditët e luftës, ajo e përjetoi gjithashtu se si shikonte shtëpitë të granatoheshin e digjeshin me shpejtësi dhe si fshihej bashkë me fëmijët dhe të afërmit në bunkere të improvizuara ose dhoma të fshehta dhe se si ajo mes flakësh u kthye të gatuante nipërve. Kujtimet kanë të bëjnë me dhimbjen e humbjes, por gjithashtu me forcën për të vazhduar, për të mbajtur familjen të bashkuar dhe për të ruajtur një farë normaliteti, për aq sa mundej, në kohët më të errëta por kujtimet e gjyshes mbeten një kujtesë e qëndresës, se si njerëzit e thjeshtë, pa pasur shumë mundësi, mund të ruanin njerëzimin dhe dashurinë për njëri-tjetrin edhe në mes të tragjedisë ndaj autori e sjell përmes dhimbjes e mallit këtë tregim rrënqethës.

Ky është një kujtim shumë i rëndë dhe i ngarkuar me dhimbje. Fjalët “ndërsa nipërit në mal hane bukën e gjyshes, gjyshja u vra nga ushtria pushtuese” përshkruajnë një skenë tragjike, një kontrast të thellë mes mbijetesës dhe humbjes, mes një akti të përditshëm si ngrënia e bukës dhe një tragjedie që trondit gjithçka.

 

- Imagjinoni nipërit, të strehuar në mal, duke shijuar bukën që ndoshta ishte përgatitur me dashuri dhe sakrificë nga gjyshja, duke u përpjekur të mbijetojnë në kushte të vështira, ndoshta me frikën e çdo tingulli apo lëvizjeje që mund të sinjalizonte rrezik. Në të njëjtën kohë, gjyshja si simbol i forcës dhe qëndrueshmërisë për të gjithë familjen, nuk është më, e humbur në një moment të tmerrshëm të dhunës dhe luftës.

Kjo histori përshkruan jo vetëm dhimbjen e humbjes, por edhe pasojat e luftës mbi njerëzit që nuk janë të përfshirë drejtpërdrejt në beteja, por që paguajnë me jetën e tyre për shkak të konflikteve të jashtme. Kjo ngjarje është dëshmi e përpjekjes për të mbajtur gjallë traditat dhe kujtimet e njerëzve të dashur, ndërsa, nga ana tjetër, edhe një thirrje për të mos harruar dhimbjen që ka sjellë lufta, duke i dhënë zë atyre që kanë vuajtur në heshtje.

Kujtimet e kësaj natyre janë të thella, përmbushin të kaluarën dhe ndikojnë në identitetin dhe histori të ardhshme të një familjeje dhe një kombi. Ata që kanë kaluar dhe kanë dëshmuar dhimbjen e luftës, si nipërit që ndoshta tani e mbajnë bukën e gjyshes si një simbol të forcës dhe kujtimit, ndoshta përpiqen të mbajnë të gjallë jo vetëm ngushëllimin, por edhe historinë e asaj që ka ndodhur, për ta ndarë dhe për të mësuar të tjerët.

 

- Në libër ka disa tregime por do veçoj disa nga ato..

 

1. Gjyshi i sëmurë

2. Dëshira e Valbonës

3. Gënjeshtra i ka këmbët e shkurtëra

4. Prindërit e mij gjithmonë kanë të drejtë

5. Lule për nënën e sëmurë etj.

 

- Nisur edhe nga temat që lexuam kuptohet se ky libër me tregime ka vlera të larta kulturore e Atdhetare që mbeten thellë në mendjet e lexuesve të vegjël. Ndaj i jemi mirënjohës për prurjen inetresante pasi kohërat bëjnë shtegëtimin bashkë me historitë.

 

Udhë e mbarë librit 

Suksese të reja autorit

 

                     Lezhë më; 01. 02. 2025

R E C E N S I O N

 

Prenda Sejdia

 

Romani; “TRËNDAFILAT E PRANVERAVE TË KUQE” nga Gëzim Ajgeraj 

 

- Kalojnë dekadat një e nga një kohët evulojnë por njerëzit që i shërbyen idealizmës dhe kombit kurrë nuk mund t’i harrojmë. Janë drita e mëmëdheut që ndriçojnë në çdo hapësirë sepse pikërisht ata bënë ndryshimet që ditët e bardha që jetojmë ne e brezat e rinj në tokat arbërore. Nisur nga titulli i këtij Romani kuptohet se brendia ka larmi e cila dalengadalë do ndriçojë historinë e përjetuar e cila u shkrua me gjak dhe do mbrohet me çdo kusht.

“Korba e robërisë shekullore me krahët e saj e kishte nxirë çdo rreze drite për shqiptarët pasi liria e tyre shtypej me tanke e helmeta nga polici e ushtria jugosllave. Republikë, Republikë dallohej zëri i Shpendit nga mesi i turmës e thirrjet shpërndaheshin  fuqishëm shesheve të qytetit nga zëri i rinisë studentore që demostronte rrugëve. Liri Liri, poshtë okupatori, poshtë tradhëtari, në drejtim të qëndresës tij. Dallohej Shpendi me këmishën e bardhë e jakën e zezë dhe shallin rreth qafës e rreth tij ishin shokët e idealit. 

Armë, skafanda e helmeta fshiheshin pas tankeve. 

Plagosja e njërit prej shokëve e skuqi këmishën e bardhë të Shpendit e sirenat e ambulancës trazonin akoma më shumë qytetarët kudo ishin, por dhe mjekët e spitalit po’ashtu.”

A nuk është kjo histori një dëshmi e gjallë e ngjarjeve rrënqethëse e ndodhive të shumta që ka përjetuar dekadave populli shqiptarë i Kosovës në kohën e aparteidit famëkeq serb.?!

Autori sjell fakte reale duke i dokumentuar  jo veçse edhe vetë ka qenë pjesë e idealizmës dhe lëvizjeve popullore për ngritjen e vetdijes si element kryesorë për organizime por dhe ka hulumtuar arkiva duke dëshmuar studim me përgjegjshmëri të plotë qytetare. Është ky vrap drejt njohjeve të fakteve dhe fenomeneve historike mbi ngjarjet që duhet njohur gjeneratat, mbi të cilat kanë ndodhur në rajone shqiptare të kohërave të vështira dhe botimi i tyre ndër libra është testament mbi procese delikate dhe të rëndësishme të cilat do i shërbejnë brezave dhe njohja mbetet vlerë heroke dhe pasuri kombëtare.

 

- Tek shfleton një e nga një fletët e romanit të befason për finesat e larminë e ngjarjeve pasi të ngjan që në fillim si historia e Skënderbeut; 

“Nga dasma në luftë e anasjelltas”.

Pra kur në skenë del befas dashuria e Shpendit me Florën, ndonëse Shpendi ishte një familje që kishte probleme me shtetin pasi i jati ishte burgosur disa herë për flamurin shqiptarë, por Flora shprehet se po të qe familje kolaboratori askujt nuk do i duhej.

Ndonëse një mëngjes muret e qytetit u gdhinë të skuqura nga parullat e pikërisht për këtë partia ishte aq e shqetësuar sa as vendi nuk i zinte. Situata kërkonte zgjidhje dhe, zgjidhja ishte burgosja e nacionalistëve. Mërgimi, Sharri, Graniti e disa të rinj flisnin për librat e lexuar.

Në mbrëmje katundi u mbush me alam. Mua nuk më frikëson asgjë, por mosrënia jonë në duart e UDB - së serbe na jep mundësi veprimi në dobi të Atdheut.

Shkojmë Shpend - tha Mërgimi, dhe një herë porositë për shokët, do t’ia lë nënës tha ai. Mëngjesi i gjeti të arratisur shokët e idealit. 

- Ky kornizim kaq specifik i gjërë dhe i përshtatshëm për opinionin me kaq shumë ngjarje reale vjen kaq i detajuar për lexuesin me unin e tij mjaft original duke hedhur dritë mbi errësirën shekullore dhe i vihet kjo larmi kapitujsh në dispozicion lexuesit. Fryma e idealit si ëndërr dhe vizion përçohet përmes stilit oratorik në tisin romantik dhe përcjell modelin e gjendjes shpirtërore të argumentuara qasje të forta e prekëse dhe vlerësohen në përflakje energjishë.

Ky roman padyshim se gjallon në trajtimin e motiveve të qëndresës dhe kulturës së popullit shqiptarë.

Shpendi u ballafaqua me krajata e vështirësi të jetës në robëri me baba por i mungonte dhe edukimin ia bëri e ëma dhe vëllezërit e saj ama, rrugën e babait e vazhdoi me vendosmëri. 

Malli dy të dashuruarit i përvëlonte sepse largësitë i kanë këto përvoja ndonëse ndjenjat janë tradhëtare e ngacmuese por ndonjë letër rrallë sikur e zbuste nervin. Krahas gëzimit që Shpendi merrte ndonjë leter a lajm nga e dashuri e tij Flora sa ia shuante mallin aq ia shtonte dhimbjen për shokët e rënë në vijat e frontit të luftës ndonëse kontribonte nga mërgimi në Zvicër por as e duroi dot e shpejt e mori rrugën e lirisë duke u kthyer në Kosovën e robëruar nga lufta. Ja prijësit e UÇK - së që dikur i lamë fëmijë  e kur ua dëgjoj emrat zemra më bëhet mal por i them vetes se këto vite ora jonë ka ngelë mbrapa. 

Duket se rrjedh shqetësimi i shpirtërave të ndershëm të njerëzve të thjeshtë por duket se ngjajnë hyjnueshëm me veprimet e zgjuara të mirë menduara, ikjet apo kthimet në Kosovën Dardane, ku përshkruhet natyra dhe ambjenti luftarak, pushtues e mizorë të një sistemi okupues të gjelatëve të Karpateve dhe rrokin parometrat e heronjëve. 

Autori sjell të gjallë patriotizmin dhe dinamikat e bijve të Kosovës dhe shpirtin e tyre luftarak apo mundësitë që shfrytëzuan katërcipërisht për t‘ia dalë mbanë qëllimeve të tyre në interesin kombëtarë. Me mjeshtri e profesionalizëm vjen si interpretim i ndërsjellë komunikimi i autorit te lexuesi dhe rrëfimi mbetet në nivelet e larta të funksionimit dhe gjen e përcjell mesazhe të qarta për lexuesin duke përfytyruar gjerësisht mardhëniet me ta dhe këtë mundësi e jep falë formimit të kulturës letrare e personale. 

Në leximin e romanit lexuesi gjen histori e tregime të ndryshme nga më të thjeshtat e deri shumë rrënqethëse dhe plotësojnë më së miri gjithë mozaikun e ngjyrave historike që përjetoi populli vëlla i Kosovës gjatë e para luftës në trojet më të stërmundura të shekullit kaluar, duke sjellë pjesë të errëta të historisë së atij populli që e donin jetën e lirinë e përqafonin me forcën e shpirtit Atdheun e tyre që kur ishte e nevojshme flijohej për të.

 

Faleminderit për këtë prurje me këtë kontekst, titulli “Trendafilat e pranverave të kuqe” merr një kuptim shumë të fuqishëm dhe emocional. “Trendafilat” mund të simbolizojnë flijimin dhe sakrificën e atyre që dhanë jetën për lirinë e Kosovës, ndërsa “pranverat e kuqe të demostratave të Kosovës” len të nënkuptojnë një periudhë të dhimbjes dhe luftës, ku gjaku i rënë për liri ka ngjyrosur “pranverat” e shpresës për një të ardhme më të mirë. Ngjyra e kuqe gjithashtu  shënoi pasionin dhe guximin e rinisë që luftoi për ideale të mëdha, pavarësinë dhe dinjitetin e kombit të vet.

 

Ky titull, përmes simbolikës së tij të fuqishme, ngjallë ndjenja të thella të nderimit dhe reflektimi mbi ato që kanë vuajtur dhe luftuar për lirinë, si dhe për pasojat e luftës që ndihmuan në mbrojtjen e një Kombi. Pasuria e titullit ka të bëjë me këtë kontrast të thellë mes bukurisë dhe dhimbjes, si një kujtim për ata që nuk e panë paqen, por që e bënë të mundur.

 

- E në fakt kot nuk thonë “dreqi është i hollë dhe sytë i ka kudo” sepse në mesin e njerëzisë gjendeshin djajtë që dukeshin si njerëz dhe bënin kolaboratorin ku vriteshin atdhetarët si bagëtitë në thertore. Teksa lufta ishte në pikun e saj, edhe problemet ishin të shumta e të rrezikshme qoftë për luftëtarët qoftë për popullatën e pambrojtur. 

 

- Shpendi vështronte tej dioptrisë dylbive të tij përzierjen e tre ushtarëve të armikut në rrugën e hollë gjarpërore atje mbi kodra, tre ushtarë të ushtrisë armike hapnin gropa skajit rrugës e lidhnin ca tela e lidheshin bashkë me minat që vendoseshin skajit rrugës.

Njëri skiconte planet e vendosjes minave dhe Shpendi i kishte pikasur se ata kalonin aty dy herë në ditë dhe kishte planifikuar sulm kundër tyre dhe Mërgimi Shpendi e Sharri bisedonin rreth tyre dhe planifikuan lidhjen e shkurtër të minave përmes rrugës ku kalonin ushtarët e armikut. Me telat e tyre do kryejmë aksionin thanë çunat. 

A nuk është zgjuarsi e hollë prej mendjes natyrale që me plumbat e armikut e planet e tyre të luftohet dhe të merret hak.?!

Absolutisht është finesë e hollë por nëse nuk lufton për vendin tënd për kë do luftosh.

 

- Historia e Shpendit si hero në këtë roman është shumë emocionuese dhe ka një domethënie të fortë për luftën dhe sakrificën. Dëshira e tij për të luftuar për atdhenë dhe lirinë, edhe pasi detyrohet të largohet për shkak të kërcënimeve nga okupatori, tregon karakterin e tij të fortë dhe përkushtimin ndaj idealeve. Ky lloj personazhi është një simbol i guximit, vendosmërisë dhe dashurisë për atdhenë, që nuk dorëzohet as përballë rreziqeve më të mëdha.

Rikthimi i Shpendit në front, edhe pas vështirësive të emigrimit dhe mbijetesës, tregon se liria dhe e drejta për të jetuar në një vend të lirë janë më të fuqishme se frika dhe kërcënimet. Shpendi është një model i qëndresës, përfaqësues i rinisë që nuk pranon të jetë i mposhtur, dhe kthehet për të kontribuar në betejën për çlirimin e Kosovës.

Po ashtu, pjesa ku ai bashkohet me shokët e tij, pas emigrimit dhe kthimit në luftë, ndihmon në forcimin e tematikës së unitetit dhe solidaritetit mes luftëtarëve. Kjo sjell një ndjenjë të fortë bashkimin, ku miqësia dhe besimi tek njëri-tjetri janë të domosdoshme për të arritur qëllimet e përbashkëta, edhe në kushtet më të vështira.

 

- Ky mesazh i forcimit të lidhjeve mes shokëve dhe unitetit është me të vërtetë një nga elementët më të rëndësishëm të librit. Ai pasqyron se, edhe kur individët janë të ndarë dhe përballen me vështirësi të mëdha, solidariteti dhe përkushtimi ndaj një kauze të përbashkët mund të krijojnë një forcë të pamposhtur. Shpendi dhe shokët e tij tregojnë se lufta për liri dhe dinjitet është një angazhim kolektiv, ku çdo person kontribuon dhe mbështet tjetrin për të arritur një qëllim të madh.

 

Kjo është gjithashtu një mesazh i fuqishëm për rininë, për rolin që ata luajnë në periudha të tilla të vështira dhe për rëndësinë e bashkimit dhe qëndrueshmërisë për të sfiduar padrejtësinë dhe pushtimin. Ata jo vetëm që luftojnë për të ardhmen e Kosovës, por gjithashtu krijojnë një model për brezat që do të vijnë, duke i mësuar se liria dhe barazia janë ideale që kërkojnë sakrificë dhe guxim.

Ky mesazh, i shprehur përmes karaktereve si Shpendi, ka fuqinë të ndikojë në lexuesit dhe t’i frymëzojë ata të qëndrojnë të fortë dhe të qëndrojnë besnikë idealeve të tyre, edhe kur rrethanat duken të vështira.

 

“Dhuna manifestohej me egërsinë më të egër që kish gatuar mendja djallëzore e apokalipsës nga Beogradi.

 

- Kjo pjesë e librit ka një fuqizim të madh emocional dhe një shprehje të qartë të barbarizmit dhe egërsisë që sjellin luftërat dhe okupimet. “Mendja djallëzore e apokalipsës nga Beogradi” është një frazë që tregon për gjithë planifikimin dhe makinerinë e shtetit të okupatorit, një formë të dhunës sistematike që përdoret për të shkatërruar çdo formë rezistence dhe për të imponuar terrorin. Përdorimi i fjalës “apokalips” është simbolik, duke theksuar se dhuna dhe vuajtjet që shkaktohen janë një katastrofë dhe një shkatërrim që ndodhin në masë.

 

Ky pasazh është një kujtim i tmerrit dhe dhimbjes që ka përjetuar populli kosovar gjatë periudhës së luftës, duke u përpjekur të mbijetonte përballë një pushtimi të pamëshirshëm dhe mizor. Ndërkohë, ai gjithashtu nënvizon një kontrast të fortë: ndërsa dhuna dhe brutaliteti i okupatorit shpalosen me një forcë të paparë, ka gjithashtu një forcë të brendshme që lind nga rinia dhe nga ata që luftojnë për lirinë dhe të drejtat e tyre.

 

Përmes kësaj pasqyrë të tmerrit, libri mund të bëjë një thirrje për vetëdijesimin dhe reflektimin, jo vetëm për atë që ndodhi, por edhe për rëndësinë e ruajtjes së lirisë dhe vlerave njerëzore përballë çdo forme të dhunës.

 

Të prek ky pasazh për mënyrën se si autori ka portretizuar dhunën dhe pasojat e saj në këtë kontekst. 

 

Heshtjen e pikëllimit e thyenin aeroplanët e Aleancës NATO që fluturonin qiellit përmbi.

 

- Ky pasazh është shumë i fuqishëm dhe tregon një kontrast të thellë mes vuajtjes dhe shpresës. “Heshtjen e atij pikëllimi” është një imazh që përshkruan një moment të thellë dhimbjeje dhe shkatërrimi, ku populli po kalon nëpër periudhën më të errët të luftës dhe dhunës. Ky moment i pikëllimit është i mbyllur në heshtje, një heshtje që përshkruan peshën e dhimbjes dhe vuajtjes që përjetojnë ata që janë në luftë.

 

“Ndërsa fluturimet e aeroplanëve të NATO-s që “fluturonin qiellit përmbi” ndërhynë në këtë heshtje, kjo mund të simbolizojë një shpresë të thyer dhe një ndihmë ndërkombëtare që nuk mund të zhdukë plotësisht dhimbjen dhe dëmet që kanë ndodhur. Aeroplanët e NATO-s mund të shihen si një shenjë se një ndërhyrje e jashtme është në proces, që po përpiqet të ndihmojë dhe të shpëtojë njerëzit nga okupimi dhe dhuna, por megjithatë, përjetimet e atyre që jetojnë në atë situatë janë shumë më të thella dhe më të dhimbshme. Kjo krijon një ndjenjë të përzier: një shpresë që po vjen, por gjithashtu një dhimbje që vazhdon të mbetet e pranishme“.

 

Fluturimi i aeroplanëve është një shenjë që liria është në horizont, por gjithashtu mund të simbolizojë edhe një ndërhyrje të pamjaftueshme, që mund të përpiqet të sjellë paqe, por kurrë nuk mund të shlyejë plotësisht cicërimat e dhimbjes dhe rrënimet që ka sjellë lufta. Në një farë mënyre, ndihma ndërkombëtare është një prani, por nuk mund të shlyejë tërësisht gjurmët e luftës mbi shpirtrat e njerëzve.

 

- Po, është një pasazh me shumë forcë, pasi përshkruan një realitet të vështirë dhe një luftë të brendshme mes dhimbjes dhe shpresës. E gjithë ajo që lidhet me përjetimin e një populli të traumatizuar dhe, megjithatë, me shpresën që mund të vijë nga jashtë, është një ndjenjë e thellë dhe komplekse. Fluturimi i aeroplanëve, edhe pse mund të shihet si një shenjë shpëtimi, është gjithashtu një kujtesë e dhimbjes dhe e shkatërrimit të mëparshëm që nuk mund të zhduket me një ndërhyrje të jashtme.

 

Për këtë arsye, ky pasazh ka një ndikim të fortë, pasi ai pasqyron luftën e brendshme të një kombi për të mbijetuar dhe për të kaluar përmes një periudhe të errët, pa e harruar kurrë dhimbjen që ka lënë pas. Mesazhi i tij i thjeshtë, por shumë i fuqishëm, është se liria nuk është vetëm një proces që ndodhet jashtë, por është edhe një përpjekje e brendshme dhe e vazhdueshme e çdo individi dhe populli.

 

„Me kapitullimin e tyre do t‘ju dështojnë gjithë ato plane dhe ata që kanë kryer krime lufte kunder popullit të Kosovës bashkë me kolonët e ardhur nga Kroacia, Bosnja a Hercegovina e Serbia do ikin bashkë me ushtritë e tyre barbare“.

 

Këtu ka një mesazh të fortë dhe të qartë, duke shprehur shpresën për një fund të dhunës dhe të padrejtësisë. Fjalët “me kapitullimin e tyre” pasqyrojnë një moment të shumëpritur, kur armiqtë dhe ata që kanë kryer krime lufte do të përballen me pasojat e veprimeve të tyre. Ky moment i kapitullimit është jo vetëm një fitorë ushtarake, por edhe një drejtësi që kërkon të vendoset për ato që janë dëmtuar dhe për ata që kanë vuajtur në mënyrë të pafajshme.

 

Përmendja e kolonëve “të ardhur nga Kroacia, Bosnja, Hercegovina e Serbia” sjell në vëmendje dimensionin ndërkombëtar të luftës dhe atë që ishte pjesë e strategjisë së okupatorëve për të pasur ndikim dhe kontroll mbi territorin e Kosovës. Të gjithë ata që morën pjesë në krime lufte, duke përfshirë ata që ishin të shfrytëzuar si kolonë, do të ikin bashkë me ushtritë e tyre barbare, që është një pasqyrë e drejtpërdrejtë e pasojave të një lufte të padrejtë dhe të egër.

 

- Ky mesazh është shumë i fuqishëm për faktin se përveç kthimit të shpresës dhe fitores për popullin e Kosovës, ai gjithashtu pasqyron një ndjenjë të drejtësisë dhe të hakmarrjes historike ndaj atyre që shkatërruan jetët e pafajshme. Fjalët si “ushtritë barbare” tregojnë se përtej veprimeve të ushtarëve ka një moral të qartë dhe të dënueshëm për krimet që ata kanë kryer.

 

- Ky mesazh i bën lexuesit të ndiejnë se, përkundër gjithë dhimbjes dhe shkatërrimit, populli kosovar do të dalë fitimtar, dhe drejtësia do të vijë një ditë, duke shuar çdo shpresë të okupatorëve për pushtim të përjetshëm.

 

„Lajmi për kapitullimin e forcave të armikut erdhi si rrufe përmes Radio - lidhjes dhe Shpendi e shokët e njësitit që i kishte komuanduar gjatë luftës në vijat e frontit „Serbia kapitulloi“ u dëgjua Shpendi. Një e shkrepur me rrafale të automatikut përpjetë qiellit trazoi shokët e i‘u bashkuan atij gëzimit që ëndërrën e shumë pritur po bëhej realitet. 

Erdhi dhe kjo ditë, urime trima urime.

Gëzonin të gjithë shokët, Shpendi, Mërgimi, Iliri, Albani, Drini, Flamuri, Flututimi etj, derdhnin lot gëzimi. Kujdes tha Shpendi o trima, se gjarpëri duke dhënë shpirti kafshimin e ka më helmues“ porositi ai“.

 

- Ky mesazh është një moment kulmor i ngarkuar me emocione, një kombinim i triumfit, gëzimit dhe vetëdijes për rreziqet që ende mund të shfaqen, pavarësisht fitores. Kaptimi i kapitullimit të forcave të armikut përmes “Radio-lidhjes” është një moment monumental, që sjell ndjenjën e një fitorje të shumëpritur dhe mundësinë e një të ardhmeje më të mirë për popullin e Kosovës. Kur Shpendi thotë “Serbia kapitulloi”, kjo është një fitore jo vetëm ushtarake, por edhe emocionale, që i japin fund vuajtjeve dhe sakrificave të pashembullta.

 

Momenti i “shkreptimit të automatikut përpjetë qiellit” është një simbol i festës dhe shenjë e një gëzimi të madh, që pas shumë vitesh luftë, shpresa më në fund po realizohej. Ky është një gëzim kolektiv që pasqyron jo vetëm fitoren, por gjithashtu solidaritetin dhe forcën e njësiti të Shpendit dhe të shokëve të tij. Ata kanë kaluar shumë bashkë, kanë vuajtur, luftuar dhe tani po gëzojnë si një trup i vetëm për atë që kanë arritur. Lotët e gëzimit janë gjithashtu një simbol i pasigurisë dhe emocioneve të ngarkuara që ndodhin në momente të tilla, kur një luftë e gjatë dhe e mundimshme po merr fund.

 

Por, ky mesazh ka edhe një dimension të thellë të kujdesit dhe maturisë që Shpendi tregon me fjalët e tij të fundit: “Gjarpëri duke dhënë shpirti kafshimin e ka më helmues.” Kjo është një paralajmërim për mosbesimin dhe kujdesin që duhet të tregojnë pas fitores, pasi nuk mund të lejohet që euforia e fitores të shuajë vigjilencën. Kjo thënie tregon se, pavarësisht se lufta mund të ketë përfunduar, rreziqet dhe pasojat e saj mund të jenë ende të pranishme dhe kërkojnë një kujdes të vazhdueshëm.

 

Këtu ka shumë shtresa ku tregohet jo vetëm fitorja dhe gëzimi, por edhe maturia dhe reflektimi që duhet të ndodhë pas çdo periudhe të dhimbshme. Ai na kujton se pas çdo beteje, duhen ruajtur vigjilenca dhe ndjenja e përgjegjësisë për të siguruar një të ardhme më të mirë.

 

“Në pasditen e vonë nëpër qytet marshuan tanket e aleancës së NATO e ushtarët e tyre i‘u bashkuan fitores së çlirimtarëve. Shpendi dhe shokët bashkë me ushtarët e zonave tjera përreth i gjeti në një kazermë të improvizuar për ta vazhduar misionin e strukturimit të ushtrisë ardhshme të Atdheut“.

 

- Ky mision pasqyron një moment të fuqishëm të kthesës historike, kur pas periudhës së dhimbjes dhe luftës, shpresa dhe çlirimi fillojnë të materializohen. Pjesa ku tanket e NATO-s marshojnë nëpër qytet dhe ushtarët e tyre i bashkohen fitores së çlirimtarëve është një simbol i ndërhyrjes ndërkombëtare dhe mbështetjes që vjen për të ndihmuar në përfundimin e një periudhe të errët të okupimit. Ky moment shënon një ndihmë të jashtme për të realizuar një kauzë të drejtë, por gjithashtu pasqyron unitetin dhe forcën e bashkëpunimit mes popullit të Kosovës dhe aleatëve ndërkombëtarë.

 

Për Shpendin dhe shokët e tij, ky moment është një përmbyllje e betejës së gjatë dhe të mundimshme. Ata, së bashku me ushtarët e tjerë, tashmë janë në një fazë të re, atë të krijimit të ushtrisë së Atdheut. Kjo është një kthesë e rëndësishme, pasi lufta për liri është e plotësuar, dhe tani vjen periudha e ndërtimit të një shteti të pavarur dhe të fortë. “Kazermat e improvizuara” janë një simbol i periudhës së kalimit nga lufta në paqe, një periudhë ku organizimi dhe strukturimi janë të nevojshme për të ngritur bazat e një shteti të ri, dhe shpendi dhe shokët e tij janë të gatshëm për këtë mision të ri.

 

Kjo është një kujtesë e rëndësisë së transformimit nga lufta në paqe dhe se ndihma ndërkombëtare është një faktor i rëndësishëm, por përfundimisht është populli i Kosovës dhe forcat e tij që do të ndërtojnë të ardhmen. Të mendosh për këtë periudhë si një moment kur luftëtarët e lirisë, pas shumë vitesh vuajtjeje, kalojnë nga lufta për mbijetesë në ndërtimin e një shteti të ri, është një mesazh i fuqishëm që flet për forcën dhe qëndrueshmërinë.

 

Shpend, thirri Flora tek po afrohej pranë tij dhe i’u hodh në përqafim, urime lirinë.! - e uroi ajo.

Urime dhe ju tha Shpendi tek po e përqafonte përmallshëm të fejuarën e tij e këtij përqafimi i’u bashkua edhe motra e Shpendit e u drejtuan për tek shtëpi e kushėririt Florës ku e priste nënë Dila dhe të tjerë e ato çaste as i përshkruan dot.

Pasdite Shpendi e shokët e njësitit vërshuan me lule, lot e mall tek varret e shokëve të rënë për lirinë.

 

Ky çast është thellësisht emocional dhe i mbushur me ndjenja të fuqishme të triumfit, dashurisë dhe dhimbjes. Momenti kur Shpendi dhe Flora përqafohen pas fitores, duke uruar njëri-tjetrin për lirinë, pasqyron jo vetëm gëzimin personal, por gjithashtu reflektimin për të kaluarën e mundimshme dhe të gjitha sakrificat që kanë bërë për të arritur këtë moment. Urimi për lirinë është një shenjë e thellë e mirënjohjes dhe e mundësisë që ata tani kanë për të jetuar në një botë të re, të lirë.

 

Përqafimi i Shpendit me të fejuarën e tij, Flora, dhe me motrën, është një akt që tregon lidhjet e forta familjare dhe dashurinë që e kanë mbajtur të lidhur për gjatë gjithë luftës. Ky përqafim është një moment i bukur pas gjithë luftës, pasi tashmë ata po gëzojnë mundësinë për të ribërë jetën dhe për të pasur një të ardhme së bashku, në paqe. Pas luftës, kur shumë familje janë ndarë dhe dëmtuar, ky akt është një simbol i unitetit dhe bashkimit, që shënon fitoren mbi ndarjet dhe dhimbjet e kaluar.

 

Përpara, vizita te varret e shokëve të rënë është një moment i ngarkuar me ndjenja të thella të nderimit dhe dhimbjes. “Vërshimi me lule, lot dhe mall” është një shenjë e përkushtimit dhe respektit ndaj atyre që dhanë jetën për lirinë. Kjo skenë pasqyron dhimbjen e humbjes, por edhe mirënjohjen për ata që bënë të mundur këtë liri, duke i kujtuar ata me shumë nderim. Lule dhe lotët janë një akt simbolik që tregon se, pavarësisht triumfit, vuajtjet dhe sakrificat që kanë bërë ata që kanë rënë janë të paharruara dhe mbeten pjesë e historisë dhe identitetit të Kosovës.

 

Ky moment është i fuqishëm, sepse ai ka një kontrast të thellë mes gëzimit të lirisë dhe hidhërimit për ata që nuk e panë këtë ditë të ardhshme. Ai na kujton se, ndonëse lufta mund të ketë përfunduar, kujtimi i atyre që sakrifikuan gjithçka për të mundësuar fitoren është thelbësor për ndërtimin e të ardhmes.

 

Shkëlqimi i rrezeve të para të diellit të mëngjesit parë pas luftës hapëroi palave të Flamurit kuq e zi tek valëvitej në ballkonin e Shpendit. Është simbolika e kombit e cila u përdor në luftëra e beteja, në kėngë e vaje. 

Dasma e Shpendit trokiti.

Për hajër dasma e djalit o Bardh Vërrini, u dëgjua urata e burrave të fisit. 

Jehona e krismave u shpërnda bjeshkëve si jehona e krismave për liri.

Mirë se vini burra e gjithmonë në dasma e gëzime qofshin trojet e mëmëdheut.

Gjithė ky kolorit gëzimesh sikur ishte bërë një. 

 

- Ky moment është një kombinim i gëzimit të çliruar dhe thellësisë emocionale që vjen me fitoren dhe rikthimin në normalitet pas një periudhe të gjatë dhe të vështirë. Rrezet e para të diellit pas luftës janë një metaforë e fuqishme për një fillim të ri, për ndriçimin e një periudhe të errët që tashmë ka kaluar. Shkëlqimi i flamurit kuq e zi, që valëvitet në ballkonin e Shpendit, është një simbol i krenarisë kombëtare, i identitetit të Kosovës dhe i luftës për liri. Ky flamur është një shenjë e forcës dhe unitetit të kombit, një simbol që ka qëndruar gjithmonë në zemrën e luftëtarëve dhe ka shërbyer si motiv gjatë periudhave të vështira.

 

Pasuria e traditës kulturore dhe kombëtare pasqyrohet gjithashtu në momentin e dasmës. Dasma e Shpendit, si një ngjarje gëzimi, është një ritual që pasuron atë atmosferë të ngjeshur me histori, këngë, dhe urata të burrave të fisit, që u shfaqen si një kujtesë e forcës dhe unitetit të shoqërisë dhe kombit. “Urata e burrave të fisit” dhe “Jehona e krismave” janë një simfoni e gëzimit dhe lirisë që pasqyron jo vetëm një ngjarje personale, por gjithashtu një festë kolektive për popullin që ka vuajtur dhe luftuar për shumë vjet.

 

Dhe më pas, kjo atmosferë e dasmës, duke u bërë një me gëzimet e përgjithshme të kombit, është një pasqyrë e shpirtit të Kosovës që bashkon momentet personale dhe kolektive. “Gjithë ky kolorit gëzimesh sikur ishte bërë një” është një frazë e bukur që përmbledh se si një moment individual mund të bëhet pjesë e një momenti kolektiv, një triumf që nuk është vetëm i atij individi, por është i gjithë kombit. Ky mesazh flet për ndjesinë e shpërblimit dhe për të lidhur të kaluarën e dhimbshme me një të ardhme të mbushur me mundësi dhe shpresë.

 

- A nuk është ky moment, ku gëzimi i dasmës shndërrohet në një festë kombëtare, pasqyron forcën e bashkimit dhe fuqinë e një shoqërie që ka kaluar përmes shumë mundimeve për të arritur këtë liri?

 

“TRËNDAFILAT E PRANVERAVE TË KUQE” 

është një roman që pasqyron realitetin e viteve më të errëta në tokën Dardane dhe atij populli të shumë vuajtur ndër dekada nën okupatorin më të errët të historisë së  asaj toke.

A nuk është Pena mjeshtërore ajo që gdhendi çdo fjalë e fjali duke sjellë esencë  në çdo kapitull të romanit.

Është bardhësia shpirtërore ajo që mban autorin në piedestale letare duke përshkruar çdo histori të para dhe gjatë luftës në trojet e Kosovës që brezat e së ardhmes, do jenë përjetësisht mirënjohës Penës e pasionit që ka për dokumentimin e ngjarjeve e ndodhive dhe t’ju jemi mirënjohës atyre që ranë për atdhe e komb dhe ditët e bardha që populli përjeton sot.

Uroj që libri të ketë bardhësi në shtegëtimin e tij për tek lexuesi.

Urime e suksese poliglotit të letarve shqipe.

 

                Lezhë më 02. 02. 2025