- Koha është lënda prej së cilës unë jam
bërë. Koha është një lum që më merr mua me vete, por unë jam lumi; është një
tigër ai që më përlan mua, por unë jam tigri; është një zjarr ai që më
shkrumbon mua;
por unë jam zjarri.
Borges
- Fuqia e fjalës dhe orientimi i nevojshëm në
përdorimin hermetik.
Nevoja e përdorimit të fjalës hermetike,
është njëlloj reflektimi shoqërorë, në përpjekje të rrëfimit në mënyrë të
tërthortë, duke shtuar masat e sigurisë ndaj fenomeneve të ndryshme, por me
përdorimin e elementeve të ndryshme që me zhvillimet shoqërore u quajtën
"marifete apo dredhi" e më pas me kalimin e kohërave u emërtuan
Metafora, ndonëse besonin shumë në fuqi të fjalës për ta parathënë të ardhmen,
apo diçka të rëndësishme që mund të ndodhte. Njerëzit për arsye të ndryshme,
ishin më të konservuar në të shprehur, mateshin disa herë dhe flisnin një herë,
dhe nga të pranishmit dëgjohej folësi në mënyrë të veçantë pasi jo vetëm fjalët
që secili i regjistronte në memorien e tij, por ata lexonin me kujdes çdo
lëvizje nga mimika a gjuha e trupit për të kuptuar seç po ndodhte apo mund të
ndodhë në të ardhmen.
Përdoreshin simbolikat e të shprehurit, por
aq "stërviteshin" njerëzit në leximin e shenjave psh;
Gjatë një bisede nëse mbyll syrin, mund të
kishte sinjale për pritë, rrahje a vrasje.....
Kjo kuptohej nga të gjithë ndonëse nuk
përmendej fjala armë, vrasje, luftë, rrahje a djegie etj.
Kështu që shenjat ishin nga më të ndryshmet
por ama kishte dhe të sofistikuara nga njerëzit e mençur e fjalët aq të
koduara.
Ndonëse ishin të pa shkolluar në ato kohë të
largëta, zgjuarsia natyrale te njeriu ishte e fuqishme pasi lidhja kozmike e
njeriut tokë - qiell apo energjitë kuptoheshin e besoheshin më shumë nga
njerëzit pasi kishin njohuritë mbi fenomene natyrore dhe besimet shpirtërore.
Kështu përcillnin mesazhet kryesore përmes komunikimit verbal e joverbal
në tërësinë e elementeve kryesore dhe analizoheshin secila dhe qëllimi ishte të
neutralizonin mundësitë e reagimeve kundërshtuese në momente të caktuara.
- Fjala "Hermetizmi" ka kuptimin e
mbylljes, errësirës, diçka që nuk rrjedh apo pikon në e kemi për të mbyllur
qoftë një enë a bisedë.
Pra, nga rrodhi ai muhabet psh...
Pastaj kjo shprehje ka gjetur vend në bisedat
gojore në popuj, e rrjedhimisht janë formuar fjali, dhe vargje e poezi
gjithashtu, por zhvilluar biseda. Njerëzit e zgjuar edhe mes odave kur ishin të
mbushura plot burra, "të zgjuarit" kuptoheshin me njëri tjetrin
përmes shenjave dhe shumica nuk kuptonin pse ju devijoi biseda. P.sh, thoshte
dikush unë nuk kam duhan, kuptohej se ai muhabet mbetet pa ndonjë vlerë, etj
shembuj të tillë, si metaforë mendimi.
- Kur futesh në poetikën e Ajgeraj - t,
befasohesh me fjalën, vargun apo materialin poetik me shprehje aq të veçanta,
ndonëse e sublimuar nga figuracioni mitik me rrënjë deri në antikitet, dhe
ravijëzon kuptime simbolike, por dhe ndërthurjen e argumenteve me karakter
mitologjik.
- Marrim një shembull, pse Bibla fillon me
shkronjën B, askush nga ne se di, le të parafrazojmë e ta marrim si bekim.
- Autori është një studiues i përkryer i
poezisë dhe stileve të saj dhe ky stil mitik i vie aq për shtat në ndërtimin e
vargut dhe poezisë, pasi në Kosovë ky stil poetik është përdorur përgjatë
dekadave edhe për vetë faktin se okupimi serb ka bërë 'të detyrueshme'
shprehjet hermetike në opsion përdorimi dhe guximshëm përdorë shumë termat
mitologjike.
Kështu që për shumicën "Vargu mbete
mit", dhe këto lloj vargjesh shkaktojnë reagime të fuqishme deri
institucionale e sidomos të kritikëve të poezisë.
E them këtë për vetë faktin se jo rrallë ka
ndodhur hataja me poetët e realizimit në Shqipëri që jo vetëm janë kritikuar
për interpolimin e informacioneve të tepërta të fushave të shkencave apo
trajnimeve të etnogjenezës, por, dhe janë goditur me perifrazime apo analogji
hermetike të ndikuar nga këto shpërthime që citova më lart, pra duke krijuar
pole të kundërta raportesh mes historisë letrare dhe realitetit, sa të frikshme
aq dhe absurde që vinin nga ideologjia e urrejtjes dhe politizimit apo doktrinizimi
delirant.
Ah fjala e lirë...
- Për fjalën e lirë e kemi shembullin e
poetit atdhetarë Havzi Nela, mendimi e fjala e lirë dhe të Drejtat e Njeriut...
Çfarë kërkonte Havziu përveç rinisë tij dhe
fjalës lirë..?!
- Ai krijoi edhe brenda burgut, madje kam një
vëllim e titullohet "7 FLETORET" ka shumë poezi që gjenden të botuara
ashtu siç edhe i shkroi ai përballë hekurave të kryqëzuara rishpikte emocionet
e krijimit vargut...
Havziut i vritet ëndërra për Shqipëri të
lirë.
- Ç'barbarizëm, trill....
- Dihet se, klikat shtetërore nuk kanë lejuar
vargëzimin poetik, dhe ky është një arsye e fortë që poetët shqiptarë pothuajse
kanë ngelur tek Rima si stil i vjetër pra, ky stil rus pasi elitë e letersisë
realizimit janë arsimuar në Moskë pjesa më e madhe e tyre por dhe varg
trasnsparent, pra varg i kuptueshëm për këdo.
Kjo është mëse e padrejtë të ngelet në këtë
stad duke mos u praktikuar stilet e poezisë.
Kur studjon poezinë tonë të duket se kemi
ngelë tek vargëzimi i Naimit madh, i bie diku 120 vite më herët. Atëherë kur as
alfabetin nuk e kishim.
Jam e bindur që ka nga ata që do më
kundërshtojnë e për këtë as më vjen keq aspak, sepse do mendojnë në formë të pa
mirë'menduar pasi duhet të njohim dhe jo vetëm por, të përdorim gjithë stilet
poetike, me përsosmëri të fjalës, thellësi mendimi e diapazonin e gjërë të
njohurive.
Jo kushdo mund të përfundojë poet.
Por, o je, o s'je......
Vetëm njëra ka vlerësim të merituar.
- Të ndalosh që mos të bëhet letërsi dhe art,
të përsekutosh për urtësinë, atëherë do të thotë se me historinë nuk mundesh me
bërë paqe kurrë.
E në mund t'i referohesh thënies Biblike;
- "Kryqi dhe Ringjallja "
Ajgeraj jetoi kohët e përndjekjes në Kosovë,
ndonëse u bë pjesë e lojës në mënyrë të drejtpërdrejtë ku mrekullisht thotë ai
i'u vodha kohës e gjëndjes, e kërkonim lirinë se së paku është kulturë,
mjerimit e përndjekjes diktatoriale nga sunduesi shekullorë, por, ai thotë se
letërsia shqiptare është e denjë dhe e pasur e, detyra ime dhe e jona thotë ai,
është të tregojmë në mënyrë formale se Pena tona të stërvitura janë pjesë e
penave europiane e botërore po'ashtu.
Kam krijuar që në shkollë thotë Gëzimi,
botoja në Rilindje në Prishtinë. Ishte tepër e vështirë sidomos kur e shoh sot
nga ky këndi i largët, por vështirësive u bëja ballë. Njoha shumë figura të
letërisë dhe vargut. Kanë qënë të ndjerët Iljaz Prokshi a Ali Podrimja e shumë
të tjerë që jemi takuar në Kosovë e Zvicër e kemi bërë shumë biseda të vlefshme
letrare që mbesin në kujtimet mia.
Nga programet shkollore, jemi edukuar me
vjershëtorët për fëmijë: Rexhep Hoxha, Rifat Kukaj, pastaj për të rritur ka
qënë Esad Mekuli, Din Mehmeti, Rexhep Qosja, Ismail Kadare, Fatos Arapi,
Lasgush Poradeci, Sterjo Spase, Skënder Drini, Sylejman Krasniqi, Dritëro
Agolli, Adem Demaqi, etj. Nga të huajt edhe në programe shkollore edhe kështu
pastaj: Niçe, Stefan Zvajg, Frans Kafka, Shekspiri, Paulo Coelho, Borges, etj.
Me duhet ti kujtoj e plotësoj këta emra, sepse tani kam kokën plot me punë
thotë Ajgeraj.
- Autori tashmë jo vetëm ka punuar me vargun
e poezinë a stilet, por ka shkruar e lëvruar gjithë stilet e poezisë dhe
zhanret letrare për fëmijë e të rritur dhe deri tashmë ka botuar plot 220 libra
e vëllime dhe mbi 50 numra Reviste Metafora e Vërrini, dhe lapsi i autorit
duket aq i stërvitur dhe nuk njeh stoping.
Përkundrazi.....
- Thelbi i hermetizmit është vetë krijesi..
- I vetëdijshëm për potencialin e tij
intelektual dhe artistik është vetëm një vështrim, por që, shoqëruar me
informim e njohje elementesh.
Ky poet vjen me format të çlirët kundër
totalitarizmit, kudo e në çdo kohë.
Poeti dallohet për rregullsinë, vizionet,
njohuritë e thella a diapazonin e gjërë, dhe mbi të gjitha nuk i lë asgjë
rastësisë.
Ai duket se ndjehet mirë brenda vargut ndaj
jeton me të, pasi zbulon ndjesitë, përjetimet, sekretet a misteret e pikërisht
për këtë ka përdorur siç duket, mjaftueshëm hermetizmin se koha ja ka diktuar
si referenca, ndikime etj, pasi detyrë i vë vetes të arrijë tek e
pa'arritshmja, pasi hermetizmi në Kosovë e Shqipëri është dashur për mbijetesë,
për të ekzistuar.
Ky element e bën të pashmangshëm, madje duhet
ta zbulosh vetë këtë element të fuqishëm dhe proces të gjatë e të pa tregueshëm
a kuptueshëm, madje duhet të dijsh historitë për të nën'kuptuar se për kë e
çfarë krijohet, prandaj ka qënë i dhënë thotë autori ndaj librave apo autorëve
që quheshin të "Ndaluar".
Më tërhiqnin thotë ai
"Kështjellat e Mistershme"
i lexoja fshehurazi se të burgosnin e namin
ta humbnin në ato vite në Kosovë.
Edhe kur argëtoheshe, ishte gati
trishtueshëm.
Isha lexues i mirfillit, shfrytëzoja çdo
moment, qëndroja shumë edhe me pleqt nëpër oda dhe ndiqja me ëndje bisedat për
të krijuar raporte reflektimi mes gjeneratave, sa e nevojshme dukej hermetizmi,
bisedat me figuracione, misionet, errësira, drita, e ardhmja, fund e krye
bote....
Ehh, kjo pjesë e
kujtesës kolektive....
- Z. Ajgeraj hyri
në letërsi që i ri, dhuntitë për të shkruar duket se kanë qënë të lindura tek
autori, sepse të shkruash që në moshë të re dhe asnjëherë mos të
plogështohesh, por ka ndodhur që nga puna me orare të zgjatura dhe lodhja e
stër'ngarkesa të përfundojë në spital, por, ky fakt nuk i'a ka zbehur aspak
ndjenjat e autorit për dashurinë mbi krijimtarinë letrare.
Përkundrazi.
Ka qënë bota e tij
shpirtërore, njohuritë, eksperiencat, ngjarjet mbi Atdhe, emigrimi, largësitë
që e kanë zhytur këtë autor në botën e krijimtarisë eksploruese si një
kontribues i drejtperdrejtë letrarë, i denjë për ta bërë më të mirën me Penën e
Tij.
- Në romanin e tij
që shkruhej e thuhej mbi regjimin serb në Kosovë, për tmerret që përjetoi
populli shqiptarë i Kosovës nën pushtimin serb dhe qeverisjes së Milosheviç,
për krimet e luftës kundër njerëzimit, denoncimet ishin bërë publike në këtë
libër.
Ama, edhe mund të
pritej që ky autor të rrëmbehej nga agjentët e UDB - së, e ky roman përfundoi
në gjyqin kundër Milosheviçit në Hagë sepse kolaboratorët gjithmonë bëjnë punën
e tyre, ama denoncimet shkuan para Drejtësisë duke u vlerësuar si të vërteta të
pa'mohueshme.
- Ndoshta janë
pikërisht eksperiencat ato që të impomojnë dhe mendimet t'i sofistikosh e t'i
thuash në mënyrë jo të drejtpërdrejtë.
Shpesh kemi thënë
që është folur apo vargëzuar në mënyrë metaforike, por në trajtimin gjërësisht
të kësaj teme që thelbësore është hermetizmi unë do e përkufizoja si
"Shtyllë Poetike", pasi është elementi më i fuqishëm i poezisë për të
gjithë ata që kanë aftësi krijuese brenda këtyre kornizave letrare.
Kjo falë
teknologjisë na ka krijuar mundësinë për njohje e aftësi krijuese të shumë
autorëve që realisht të veçantë i bën fjalori.
Pra sa të pasur e
ka fjalorin sepse në vargun poetik e poezi kërkohet të dalësh nga fjalori i
përditshmërisë sidomos në krijimtarinë poetike.
Dihet tashmë se
krijues ka shumë dhe pak ka poet që zgjedhin fjalorin për ta pasuruar atë e për
ta bërë të lexueshëm, të veçantë.
Pa folur pastaj
për konkurset poetike.....
Sa lën për të
dëshiruar pasi reflektohet jo' profesionalizëm. Nuk flitet për elemente e
kritere por mos për.....
Veshjen ndoshta apo, se di....
Jo, jo për veshjen metaforike jo.
Por e konstatoj si fatkeqësi letrare pasi
meritokracia duket në grahma..
Po institucionet e fjalës...
Të pa - aftët gjykojnë vargun, pasi nuk
njohin stilet poetike, elementet, kuptimin e vargut....
Hajgare apo diçka tjetër...
Dhe në s'je Poet apo Kritik Letrarë, nuk ke
të botuara nga këto si mund ta pranosh të gjykojë vargun tënd e të jesh pjesë
jurie.?! Nejse...
Pse e lejojmë degradimin e niveleve letrarë
apo nuk i konvenon kujt..
Është fatkeqësi letare e përsëris, por hajt
ta mbyllim këtë muhabet...
Ndoshta e zgjata, por falë kritereve që kam
konstatuar tek autori gjatë studimit tim në gjithë veprat e tij dhe jam krenare
për punën time, "më detyron të reflektoj" sepse ndoshta mund të
vlejë....
- Le të vazhdojmë me krijimtarinë poetiko -
letrare të autorit pasi kemi seç flasim, por nuk do i biem gjatë pasi do duhej
me javë të shkruajmë, por është dhe detyra jonë ta lëmë lexuesin, nxënës e
studentë të gërmojnë ndër biblioteka e librari, thjeshtë sa për të kuptuar më
shumë mbi artin poetik e kryesisht studimin mbi këtë element kaq lakmues dhe
ngacmues për të gjithë...
Poetët janë misionarë që udhëhiqen nga fuqia
e talentit që kanë.
- Disa nga vargjet hermetike të Ajgeraj - t
- Nga parzma e shpirtit e nxori fjalën e për
të vdiq në logun e vargjeve
- Në ia futin pykën e ligë fisit e nesërmja e
zezë le të vijë
- Me brirët e intrigës mbi kokë të mendimit
turren e hanë në pjatën e së ligës demat e zi të trungut
- Me pykën e fjalës çajmë pemën e atdheut orë
e çast
- Trungu i fisit është qarë kaq keq e na
fundosë orë e çast e liga
- Rokullis gurët e
kohës, tek shpalos kalanë e dekadave
- Mosha e saj me themele të thella
- Nga ashti, nga dejet e ushqyem me qumështin
e shpirtit e rritëm në gëzofin e shpirtit të mos na mërdhinte etja
- Ajo erdhi nusërore në kullën e gurtë sado
pritat e shekujve ia kishin skuqur duvakun shkëlqeu e bardhë mbi Dardani
- Sa dhimbshëm pikoi qerpiku, nga dega e
pemës së mërgimit
- Një nga një po zverdhen bimët e pikojnë
dhimbshëm
- Ia krasitën një nga një edhe degët e rritës
e nëpër kërcellin e pipave të rinj ka filluar të bie bryma e harrimit
- Ta qepim hartën e vjetër që na copëtuan
- Me gjak e asht nëpër shekuj të thura
kurorën e dritës tënde
- Shekujt kishin
zbritur korba, hëna si drapër priste koka
- U desh t'i japim
këngë, gjak e asht maleve për dritën tënde
- Ta nxjerrim
jashtë zjarrin nga gjiri të ndezë nëpër shekuj
- E arës t'i zihet
fryma nga ferrat e mungesës
- Kur qielli i zi
të jetë mbytur pritjes
- Qe një shekull
plisi pa kokë mbeti
- Përditë ia pinë
gjakun e nga eshtrat tanë ndërtojnë perandoritë e kolltukëve
- Degëve të thyera
të trungut pipat e filizave të rinj m'pikojnë dhimbshëm
- Medet ç'simbiozë
hapësirave tona
- Eh, atdheu im,
sa shpesh ta përbaltën emrin e të hedhin gurë mbi shtatin tënd, bijt e tu të
sojit brishtë
- Deri kurë atdheu
im kjo farë e ligë do të bimojë arave tua
- Kur sheh
gjakprishurit e etnisë kah lëpijnë pjatave të huaja të krimit
- Mos i thënçin
kohë shekullit të korbës kur na digjej toka nën këmbë
- Kjo hije e zezë
a iluminat (x) iksat mbi koka tek përkufizon
- Në bindje
kopeshë na shndërruan mendimin
- Mbi shpresën për
dritën një zhgënjim i marrë na bie mbi fazat e mendimit zbehtë
- Herë tjetër u
shkrofsh pa zhurma e shishurima nëpër ditët e ardhjeve të bardha
- Monumente të
ngritura mendimit, ndërtuam kupolat e rrejshme, gdhendëm gurë ëndërrash
- Ndërgjegje
skllavëruam pas miteve të rrejshme e mitologjinë e etjes ngritëm në
piedestal
- Shoh fytyrën e satanait prapa makiazhit
engjëllit
- Është fytyra e
bishës, mos ia besoni engjëllin
- Ruaju zemërimi
im, kthe gjuhën në shpatë e mendjen në vizion të dritës
- Jam bindur se
loja juaj e skileve, rrënjët i ka në skllavëri e kolonializëm
- Memories shpejt po ia ndërrojmë pllakat
- Jemi bërë hije korb dritës sonë
- Sikur ia gërryejmë lëkurën atdheut dhe
diellin e bardhë
- Mos ia ngushtoni qiellin e shpendit s'ka ku
t'i shtrijë flaturat
- Mos ia ngrysni shkëlqimin e bebëzës së
gjakut se s'ka ku t'i shtrijë flatërat
- E zbehën qysh në zanafillë a - trapët e
shëmtisë së majave tek fronti
- Aty ku prekën me dorën e zezë s'pipoi më
fyti mbi lule
- Dielli nuk
ngrohu më pemën e dritës
- Nga bregu tjetër
emrat na janë shndërruar në hi
- Ia ngacmuam dhe
dhimbjen heshtjes se mos na mbyt heshtja
- Mos mbytej në
dhimbje vargu, derisa pritjes mi kanë zënë pritë
- Mos u bëj krah
dallëndysheje në qiellin e erërave
- Për ta çliruar
rrezen e diellit nga eklipsi shekullorë
- Frengjisë s'i
ndahem se s'i ndahem tek ruaj amanetin e gjyshit në thumb
- Eh, sa e kuqe
ishte velloja e saj në ditën e dasmës
- Ka një jetë që
më bën hije gjoksit të Atdheut e i'a nxë frymën mos t'i rrahë pulsi i zemrës
- Mbeten dy
dhimbje këndej e andej guri në mes
- Ëndërra mbi
Pashtrik rënkon
- Ujqit në këmbë,
Europa roje na i bën plagës
- Këngët na u
thanë në fyt nga klithma e gurit
- Etje e zgjuar na
mbeti dëshira malli na përvëloi
- Gjëmë dëgjohen
mbi Pashtrik, rënkon zemra e qarë e Atdheut
- E kuqja e mbuloi
gurin atje në majë është gjaku i dëshmorëve
- U skuq dhe
rrjedha e Drinit, është rrjedha e gjakut që s'ka të ndalë
- Guri i saj më
rëndon në shpirt, diç s'mi shkon fluturimit zogut
- A bëhet atdheu me bajraqe katundi
- Lis i vetmuar majë guximi, fjala kushtrim
drite për etje të bardha
- Mbete kandil i fjalës, roje në portën e
lirisë atdheut
- Me notat e dhimbjes i këndonte atdheut tek
ia flladiste dhimbjes plagën
- Kush thotë se vaji burrit nuk është kënga
- Strofullit kthimeve ta kanë zënë diellin e
së ardhmes, vendi s'u mbeti.
Do të sjell vetëm disa nga tigujt e vëllimeve
poetike mjaft të veçanta e hermetike;
- Magma e shpirtit
- Portën lëre hapur
- Vegimet e heshtjes
- Etje në fjalë
- Stinët e udhëve të mia
- Agmia e
fjalës
- Regëtim
në horizont
- Ëndërra për parajsë
- Qiellit po digjem
- Kthimit furtunat m'i bëjnë pritë
- Gjëmba në vargje, etj, e dhjetëra të tjera
po kaq interesante gjenden në bibliotekën e autorit të cilat janë vlerë për
studim.
Në poetikën moderne të Ajgeraj, gjen
padiskutim atë dukurinë e fuqishme me përmasa kombëtare dhe europiane,
pasi autori mbi tre dekada vepron në Zvicër dhe krijon për mëmëdheun.
Poezia e tij është krahas poetikës Shkrelit a
Podrimes, pa dashur të flasim tashmë për numrin e lartë të vëllimeve pasi në
këtë studim qëllimi është për nivel e cilësi reale.
Kritika letrare shqiptare është marrë pak ose
aspak me studimin e veprës autorit, e kjo ndoshta se letërsia jonë qan zëshëm
për mungesë të kritikës esenciale (profesionale).
Stili poetik i autorit ka një nivel të lartë
krijues, e në të shumtën e poezive është e dukshme "errësimi i
vargut" e cila i tregon qartë se i përket modernitetit, pasi
veçantia është kur lexuesi thotë se poezia e këtij autori është e ndërtuar aq e
fuqishme sa ti mos ta kuptosh. Madje në biseda letrare autori shprehet;
"Mos harxho kohë të krijosh për të të
kuptuar të gjithë se ajo nuk është poezi, krijo për elitat".
Madje lexuesi e ka për detyrë 'të shfletojë'
që të kuptojë.
Pra logjikisht nëse dikush nuk kupton vargun
tënd, aty është bukuria letrare.
Kështu që, për të kuptuar vargun, duhet të
eksplorosh për të kuptuar fjalën e
"vargun e mbyllur" që e mbështjell
atë lirikën moderne, dhe energjitë drejtohen tërësisht drejt stilit.
Kur lexon vargjet poetike të autorit, mendja
të shkon tek dekodimi i tyre, pasi janë aq komplekse, dhe pasioni mbi qasjen
poetike dhe lirikat e formuluara me fjalor të mirë studjuar vijnë si
konglomerat hermetizmi brenda kontinuitetit logjik dhe zhvillimit të motiveve,
ndaj shkruaj me kompetencë për kredon e tij letraro - artistike.
Ndonëse kjo temë i përket totalisht
"Hermetizmit" mbi të cilën lidhet një pjesë e madhe e
krijimtarisë tij poetike dhe jo vetëm, pasi edhe mbi librat e Etnosit Kulturorë
gjenden shprehje të tilla të fuqishme që i përkasin këtij stili. Kështu që
hermetizmi duhet shpjeguar se nuk është trill, ky stil është profesionalizëm,
është aftësi e pasuri fjalori dhe vjen si shprehje e lirë poetike që ka ndodhur
kudo në botën e lirë, por ndryshe tek ne rrjedhimisht ka lindur si nevojë e
shprehjes në mënyrë të konservuar, ndaj autori që kur ka filluar të krijojë
mjaft herët në rininë e tij e deri vonë e solli me synimin e ruajtjes së
vërtetësisë dhe gjakimeve kombëtare por dhe lidhshmëri me ngjarjet politike në
vend për arsyen e thjeshtë se nuk guxonin të shprehnin çështjet kombëtare me
gjuhën e transparencës a realitetit.
Poezia e Ajgeraj, i ngjan një shkolle të
munguar e sidomos stili i hermetikës poetike, proces krijues ku autori e lëvron
në dekada, pasi prirjet për këtë stil nuk mund të jenë të lindura për të
arritur pa studjuar fort e për të punuar me fjalor të mirë'studjuar, pos
prirjes a talentit që e karakterizon, por as e vë në diskutim se është i
ndikuar dhe nga kritika, ndonëse është i afirmuar që nga Rilindja.
Ama, është uni personal i autorit aq kërkues
ku dhe vetes i vë kritere e standarte për të sjellë vërtetë vlerë, pra duke
krijuar brenda vetes standartin artistik e duke e ngritur në përmasa më
tej se kombëtare....
"Mbi kokën tënde shkarkuan rrufetë e
shekujve
E lisat e
tu rrëzuar s'ti kanë furtunat
Mbi gjoksin
tënd të skuqur shkarkuan apokalipsit
Thyer i
kanë kokat nëpër betejat e humbura
Mbi ecjen
tënde ballëlartë ulën kokën motet
E u thyen
lashtësisë ku nis toka e shkëlqen dielli''
''Vargu
për ty Atdhe''
Drithëruese janë
vargjet që trajtohen përmes tyre një jetë mënxyrë e tëra, ku një komb gjendet i
copëtuar dhe nën kthetrat e bishës që na damkosi historinë aq trishtueshëm, e
në sy të botës bëhej sehirë, ndaj fjalori i ashpër i autorit del nga guvat e shpirtit
të tejmbushur pelin, aty ku dhimbje merr fjala, dritëhije mendimi, vargje
trishtuese ku në pak vargje flet për histori të fuqishme e ngjarje që i kanë
ndodhur mëmëdheut. Vargjet janë aq të fuqishme dhe të veshura forcërisht me
metaforë pasi me vargun e bërë mburojë fjalën kthen në plumb pasi ashti e gjaku
janë një thotë autori sepse ngulitën kafkat e veta dhe ikën betejave, ndaj si
në ditën e poezisë e nusëron në vargje, eh po, sepse në ditën e poezisë kurorën
e vargut e thur për ty atdhe ndaj i sharton në pipat e fjalës ndonëse damarëve
lulëzon plot dhimbje e krenari për t'i ruajtur në arkën e mos'harrimeve, nëpër
dëshirat e etjeve kërkon shkëlqimin e diellit duke i dhënë dritë mendimit forcë
e trimërisë, por autori flet dhe për anti - simbiozën shekullore i cilli flet
aq figurshëm, gjoksin e skuqur, apokalipsit dhe shprehjet vijnë në mënyrë krejt
simbolike dhe në formë mitike sjell të vargëzuar në mënyrë hermetike, dhe me
synimin që ky stil të të gjejë shtrirje letrare e artistike më të gjërë në letersinë
tonë.
Këto vargje
mbartin rezistencën e brendshme me një revoltë aq të athtë por me kuptim në
aspektin estetik dhe krijon impakt sepse shkruan për të vërtetat, kushtimisht
hermetike, mbetet në e kap lexuesi thirrjen e brendshme dhe reflekset
filozofike.
Varet nga vullneti
i lirë, gjërat egzistojnë edhe në mesin tonë ndonëse janë të fshehura dhe
detyra jonë është të t'i zbulojmë.
Hermetizëm,
metaforë e filozofi e gjithë ashti a boshti poetik, është zë, ndaj shpërthen
përsosmërisht, artistikisht dhe depërton përmes fjalorit.
A nuk janë këto vargje sa disa dekada
përvalimi....
Sa imazhe po aq dhe mesazhe që përcjell për
lexuesin por që mbetet në komunikim me memorjen e njeriut por dhe formimin e
shoqërisë, ama i bën nderë letërsisë shqipe duke ngritur vlerat e artit letrarë
dhe poezinë e ngre në majat e saj më të larta për vlerat, cilësinë, nivelin e
fuqinë që krijon përmes fjalës dhe mendimit, diapazonit prej vizionari që sjell
standat vlerash, freski, vepër serioze ndaj unë si studiuese që tashmë kam mbi
12 vepra studimore dhe kam studiuar e ghithë veprën e autorit, e kam quajtur
poet të kombit pikërisht për këto arsye pasi nervi i tij letraro - poetik është
për të kapur vlerat dhe nuancat artistike.
Ndonëse ky stil nuk është i ri dhe e kemi
trajtuar kështu pasi i tillë është, ende për ne mbetet varg i mbyllur, i errë,
i largët, i pa'kuptueshëm kjo për arsye se ky stil është i vështirë qoftë në
ndërtim dhe në kuptim, por mendoj se duhet të jetë në konsolidim pasi brezave
ju del detyrë ta zhvillojnë nga kjo etapë ku është sot poezia hermetike si
egzistencë në etninë shqiptare.
Kur je poet sjell maja të fjalës
ndonëse autori është i mobilizuar......
''Kot ia kishin prangosur ëndërrën
ajo veç sa ishte rritur
në strofullën e netëve pa gjumë
një ditë e çau terrin''
- Eh, kur bëhet fjalë
për ëndërrën...
Për të arritur deri në majat e letërsisë
shqiptare autori ka bërë një jetë punë në zhvillimin e ëndërrës për ta bërë atë
realitet, ndonëse vërtetë atij në moshë të re ia prangosën ëndërrën, ai u
përpoq dhe gjeti shtigjet e duhura për t'u ngjitur në majë.
E në është fjala për ëndërrën e madhe akoma
më e shtjelluar do jetë në brendi, por besoj se kur ëndërrat bashkohen akoma më
mirë gjejnë shtigjet e përbashkëta sa për të fluturuar mbi qiellin blu, sa herë
vritet dielli thotë autori e derdhim pikëllim sepse këngë i bëjmë vargjet për
emrin Kosovë dhe ëndërrën e madhe sepse nuk portreton dot guernikën e Kosovës
pasi ngjyra e gjakut duhej me çisterna e pëlhura sa qielli i Kosovës.
Ç'do të thotë ëndërr...
Ëndërrat na i vrau gjarpëri i veriut zi
ankohet autori e na vrau lirinë, prangosi dritën e fjalës duke i ngarkuar në
strajcën e ëndërrave...
Jo vetëm të meditosh, të mendohesh por, ta
vizatosh gjeografive të etnisë.
E në fakt kur kujton dy herë pengmarrjen e
babait, gjakun e gjyshes majonetave se di a u prish ëndërra apo mbeti ende
ëndërr.
Eh, mashtrimit iu zhaguat ëndërrat nëpër vite
pritjeje. Gjithë ky hermetizëm veçse na shpie në hamendësim, sepse duke qënë i
tillë na jep mundësinë të bëjmë një zgjidhje ose disa të mundshme, prandaj
përmes hermetizmit kuptohet se zhvillohet mësimi i fshehtë mbi egzistencën.
Duket një tjetër rend letrarë, një tjetër
rend bote, një tjetër trendi...
Të prangosësh ëndërrën.......
Autori si poet që qëndron aq besnik i vargut
të lidhur me forma, dhe poet i klasikës moderne por dhe i strukturës mbyllur,
është ekuivalent i poetëve si; Rilke, Saint - Johns Perse, Frederiko Garcia
Lorca, etj.
Ndaj vjen si vibrim energjishë mbi varg, ndaj
priremi të mësojmë mbi misteret egzistenciale përmes simboleve.
Mes netëve të errëta lëvron në fjalë ashtu
sikurse thirrja për qëndresë jehon për kushtrim.
Kështu që fuqia e vërtetë krijuese i
abstragon duke tejkaluar rastisjet, koinçidencat e ngjashme si dhe nxitjeve nga
të njëjtat fenomene.
Ama stili poetik që po trajtojmë, zgjon
kërshërinë intelektuale të studiuesit a lexuesit tij.
''Kob Zogynë, kob korbat
po kërkojnë që t'i hanë zogjtë
Skajit të arës t'i
kanë ngritur shatorret dhe mbi copat e zaptuara
Kërkojnë varre të
reja ende pa i mbyllur të parat
Mbi kokën tënde
mbi trupin tënde mbi vërragët e pa shëruara
Mbi kulla tua
ende të pa ndërtuara erë flake po frynë''
Duhmë e veriut zi ende ka erën e shkrumbit
Uri e tij për zogjt e tu e për tokat s'ka të ngopur
Reflekse dhe
impulse në këtë lidhje direkte të kob korbave të Kalamegdanit dhe zogjve edhe
të parritur mirë të Atdheut mbi fshetësinë e poezisë lidhen me qëllimin e këtij
shqyrtimi.
Janë vargjet që
valojnë impulse të kësaj natyre, me karakteristika evidence e të rëndësishme
dhe duhet sikur në këtë fshehtësi poetike autori manovron krejt lehtë e
natyrshëm ama veçohet si zë i kulluar.
Ky laborator
krijues, sjell pangopësinë e satanait.
Kjo lirikë moderne
është dhe karakteristikë thelbësore që vjen nga errësira e padyshim krijon
konfuzion dhe si e tillë vjen në shpreje poetike.
Ama për ta
zbërthyer këtë stil poetik tek poeti nuk është e lehtë ama lexuesi duhet ta
pranojë këtë lloj komunikimi.
Poezia nuk
mësohet, ajo ndihet...
E duke iu
përmbajtur faktit estetik s'ka nevojë të ketë një përkufizim.
''Nga një dashuri e
dhimbshme
doli e uruara fjalë
e këputi prangat
për të nesërmet e
bardha
për lirinë''
Letërsia është
formë e lumturisë dhe pasuria e vargjeve është dy'kuptimshmëria.
Përshtatja e
qëndrimit të kësaj poezie e pasuron strukturalisht. Ndonëse kjo poezi i përket
hermetizmit duket se ka shumë mundësi trajtimi pasi errësirën e ka si veshje të
brëndshme, kjo e dyta për shkak të formave që merr na ndihmon edhe në
dekodifikimin e vargjeve duke interpretuar identitetin e tij në një kontekst të
gjërë pra brenda identitetit tij kombëtare dhe e ndërton në rregullin
hapësirorë por dhe shpirtërorë e marrë si shembull nga kultura kombëtare të
cilat lënë gjurmë në botën shqiptare.
Nuk mundet me u
integruar në kontekstin historiko - shoqërorë gjuha e tekstit tek poezia
hermetike, pasi hermetizmi është ky një relacion i vështirë në komunikim mes
autorit - tekstit dhe lexuesit.
Mbyllja kjo enigmë
mitike, është ekuivalente në kuptim si element i diskursit poetik.
''Ju kot
përpiqeni të hidhni farën tuaj në arën time
E po më
flisni për hise ju fara e furtunave shekullore
Arës sime
s'rritet bima e furtunave shekullore
As pema e
shartuar me pipat ballkanik
Se si duron
toka e skuqur nga damarët e plisit''
Këto vargje
historike ndihmojnë për ta kuptuar Letërsinë, pasi është transmetuar në mënyrën
e vet të komunikimit ndaj ndodh fenomen i zbulimit e rizbulimit të vazhdueshëm
brenda rrethanave që na paraqiten dhe çështja është edhe kohore edhe personale
dhe vjen si një bashkësi kushtesh psikologjike, shoqërore e kulturore, ama në
raport me bashkësinë dhe kërkojnë vlera të përcaktuara dhe në mënyra tjera
poetike. Padiskutim është një kompleks i diskutueshëm dhe mbi këtë metodë
interpretuese pasi çdo studiues e sheh nga këndvështrimi i tij këtë stil poetik
si disiplinë pasi nuk vlerësohet në bazë të një rregulli a parimi por janë të
gdhendura në mënyrë të pashlyer në paraqitjen artistike.
E në fakt, toka që
të ka lindur është Atdheu si shtëpi e përbashkët, vjen si zë bashkëkohës e
thellësisht tronditës, impresionues pasi shkruan me vlagën e zemrës dhe
shpirtit, impresion i thellë i poezisë jep shijen dhe forcën emocionuese.
E gjejmë në
kritikën e ashpër me filozofi të goditjes në nivelin e lartë të mendësisë së
intelektit.
Atdheu është
esenca ku brenda çdo sistemi ai është koka, trupi dhe këmbët, qeliza, gjeneza,
gjithësia, e gjithë qëndrueshmëria, vitaliteti...
''Në
postën e mendimit
ka zbritur
një muzë plot shpresë
drite më
bën të nesermëve të bardha''
Muza është
frymëzim, dhe poeti është në kërkim të përsosjes shprehjes ndaj dëshmon fuqi
poetike.
Ti shkruash
errësirës me gjuhën moderne është dhunti.
Edhe mund t'i
detyrohesh, ashtu si dhe autori në rininë e tij, përfitoi nga errësira disa
copëza që kur i mblodhi, formoi globin që mban në duar. Ecuria e poetit të
ngjan se a mos i përket sektit Zen, e në fakt nuk jam e sigurt se ka apo jo
njohuri mbi budizmin, por sekti Zen kanë zbuluar një ecuri shpirtërore që shpie
në ndriçim, sepse edhe autori ka ngulmuar ta gjej përndritjen, kjo intuitë e
befasishme që sjell të vërtetat.
Është mirë që
lexuesi të kapet pas rrëfimit, e kjo kuptohet lehtë.
Edhe sa kohë na duhet ta mësojmë
Artin e dashurisë vargut
T'ia shohim bukurinë diellit.....
Po, i tillë është dhe funksioni që kryen
libri.
