Nga libri: Prenda Sejdia; ARTI I POEZISË DHE FILOZOFIA, 

(Studim letrarë nga vepra e Gëzim Ajgerajt)

 

ARTI I HERMETIZMIT DHE POEZIA

 

- Koha është lënda prej së cilës unë jam bërë. Koha është një lum që më merr mua me vete, por unë jam lumi; është një tigër ai që më përlan mua, por unë jam tigri; është një zjarr ai që më shkrumbon mua; 

por unë jam zjarri.           Borges

 

- Fuqia e fjalës dhe orientimi i nevojshëm në përdorimin hermetik.

 

Nevoja e përdorimit të fjalës hermetike, është njëlloj reflektimi shoqërorë, në përpjekje të rrëfimit në mënyrë të tërthortë, duke shtuar masat e sigurisë ndaj fenomeneve të ndryshme, por me përdorimin e elementeve të ndryshme që me zhvillimet shoqërore u quajtën "marifete apo dredhi" e më pas me kalimin e kohërave u emërtuan Metafora, ndonëse besonin shumë në fuqi të fjalës për ta parathënë të ardhmen, apo diçka të rëndësishme që mund të ndodhte. Njerëzit për arsye të ndryshme, ishin më të konservuar në të shprehur, mateshin disa herë dhe flisnin një herë, dhe nga të pranishmit dëgjohej folësi në mënyrë të veçantë pasi jo vetëm fjalët që secili i regjistronte në memorien e tij, por ata lexonin me kujdes çdo lëvizje nga mimika a gjuha e trupit për të kuptuar seç po ndodhte apo mund të ndodhë në të ardhmen. 

Përdoreshin simbolikat e të shprehurit, por aq "stërviteshin" njerëzit në leximin e shenjave psh;

Gjatë një bisede nëse mbyll syrin, mund të kishte sinjale për pritë, rrahje a vrasje.....

Kjo kuptohej nga të gjithë ndonëse nuk përmendej fjala armë, vrasje,  luftë, rrahje a djegie etj.

Kështu që shenjat ishin nga më të ndryshmet por ama kishte dhe të sofistikuara nga njerëzit e mençur e fjalët aq të koduara. 

Ndonëse ishin të pa shkolluar në ato kohë të largëta, zgjuarsia natyrale te njeriu ishte e fuqishme pasi lidhja kozmike e njeriut tokë - qiell apo energjitë kuptoheshin e besoheshin  më shumë nga njerëzit pasi kishin njohuritë mbi fenomene natyrore dhe besimet shpirtërore. Kështu përcillnin mesazhet kryesore përmes komunikimit verbal e joverbal  në tërësinë e elementeve kryesore dhe analizoheshin secila dhe qëllimi ishte të neutralizonin mundësitë e reagimeve kundërshtuese në momente të caktuara.

 

- Fjala "Hermetizmi" ka kuptimin e mbylljes, errësirës, diçka që nuk rrjedh apo pikon në e kemi për të mbyllur qoftë një enë a bisedë.

Pra, nga rrodhi ai muhabet psh...

Pastaj kjo shprehje ka gjetur vend në bisedat gojore në popuj, e rrjedhimisht janë formuar fjali, dhe vargje e poezi gjithashtu, por zhvilluar biseda. Njerëzit e zgjuar edhe mes odave kur ishin të mbushura plot burra, "të zgjuarit" kuptoheshin me njëri tjetrin përmes shenjave dhe shumica nuk kuptonin pse ju devijoi biseda. P.sh, thoshte dikush unë nuk kam duhan, kuptohej se ai muhabet mbetet pa ndonjë vlerë, etj shembuj të tillë, si metaforë mendimi.

 

- Kur futesh në poetikën e Ajgeraj - t, befasohesh me fjalën, vargun apo materialin poetik me shprehje aq të veçanta, ndonëse e sublimuar nga figuracioni mitik me rrënjë deri në antikitet, dhe ravijëzon kuptime simbolike, por dhe ndërthurjen e argumenteve me karakter mitologjik. 

- Marrim një shembull, pse Bibla fillon me shkronjën B, askush nga ne se di, le të parafrazojmë e ta marrim si bekim.

- Autori është një studiues i përkryer i poezisë dhe stileve të saj dhe ky stil mitik i vie aq për shtat në ndërtimin e vargut dhe poezisë, pasi në Kosovë ky stil poetik është përdorur përgjatë dekadave edhe për vetë faktin se okupimi serb  ka bërë 'të detyrueshme' shprehjet hermetike në opsion përdorimi dhe guximshëm përdorë shumë termat mitologjike. 

Kështu që për shumicën "Vargu mbete mit", dhe këto lloj vargjesh shkaktojnë reagime të fuqishme deri institucionale e sidomos të kritikëve të poezisë.

E them këtë për vetë faktin se jo rrallë ka ndodhur hataja me poetët e realizimit në Shqipëri që jo vetëm janë kritikuar për interpolimin e informacioneve të tepërta të fushave të shkencave apo trajnimeve të etnogjenezës, por, dhe janë goditur me perifrazime apo analogji hermetike të ndikuar nga këto shpërthime që citova më lart, pra duke krijuar pole të kundërta raportesh mes historisë letrare dhe realitetit, sa të frikshme aq dhe absurde që vinin nga ideologjia e urrejtjes dhe politizimit apo doktrinizimi delirant. 

Ah fjala e lirë...

 

- Për fjalën e lirë e kemi shembullin e poetit atdhetarë Havzi Nela, mendimi e fjala e lirë dhe të Drejtat e Njeriut...

Çfarë kërkonte Havziu përveç rinisë tij dhe fjalës lirë..?!

 

- Ai krijoi edhe brenda burgut, madje kam një vëllim e titullohet "7 FLETORET" ka shumë poezi që gjenden të botuara ashtu siç edhe i shkroi ai përballë hekurave të kryqëzuara rishpikte emocionet e krijimit vargut...

Havziut i vritet ëndërra për Shqipëri të lirë.

 

- Ç'barbarizëm, trill....

 

- Dihet se, klikat shtetërore nuk kanë lejuar vargëzimin poetik, dhe ky është një arsye e fortë që poetët shqiptarë pothuajse kanë ngelur tek Rima si stil i vjetër pra, ky stil rus pasi elitë e letersisë realizimit janë arsimuar në Moskë pjesa më e madhe e tyre por dhe varg trasnsparent, pra varg i kuptueshëm për këdo.

Kjo është mëse e padrejtë të ngelet në këtë stad duke mos u praktikuar stilet e poezisë.

Kur studjon poezinë tonë të duket se kemi ngelë tek vargëzimi i Naimit madh, i bie diku 120 vite më herët. Atëherë kur as alfabetin nuk e kishim.

Jam e bindur që ka nga ata që do më kundërshtojnë e për këtë as më vjen keq aspak, sepse do mendojnë në formë të pa mirë'menduar pasi duhet të njohim dhe jo vetëm por, të përdorim gjithë stilet poetike, me përsosmëri të fjalës, thellësi mendimi e diapazonin e gjërë të njohurive. 

Jo kushdo mund të përfundojë poet.

Por, o je, o s'je......

Vetëm njëra ka vlerësim të merituar. 

 

- Të ndalosh që mos të bëhet letërsi dhe art, të përsekutosh për urtësinë, atëherë do të thotë se me historinë nuk mundesh me bërë paqe kurrë. 

E në mund t'i referohesh thënies Biblike;

- "Kryqi dhe Ringjallja "

Ajgeraj jetoi kohët e përndjekjes në Kosovë, ndonëse u bë pjesë e lojës në mënyrë të drejtpërdrejtë ku mrekullisht thotë ai i'u vodha kohës e gjëndjes, e kërkonim lirinë se së paku është kulturë, mjerimit e përndjekjes diktatoriale nga sunduesi shekullorë, por, ai thotë se letërsia shqiptare është e denjë dhe e pasur e, detyra ime dhe e jona thotë ai, është të tregojmë në mënyrë formale se Pena tona të stërvitura janë pjesë e penave europiane e botërore po'ashtu.

Kam krijuar që në shkollë thotë Gëzimi, botoja në Rilindje në Prishtinë. Ishte tepër e vështirë sidomos kur e shoh sot nga ky këndi i largët, por vështirësive u bëja ballë. Njoha shumë figura të letërisë dhe vargut. Kanë qënë të ndjerët Iljaz Prokshi a Ali Podrimja e shumë të tjerë që jemi takuar në Kosovë e Zvicër e kemi bërë shumë biseda të vlefshme letrare që mbesin në kujtimet mia.

Nga programet shkollore, jemi edukuar me vjershëtorët për fëmijë: Rexhep Hoxha, Rifat Kukaj, pastaj për të rritur ka qënë Esad Mekuli, Din Mehmeti, Rexhep Qosja, Ismail Kadare, Fatos Arapi, Lasgush Poradeci, Sterjo Spase, Skënder Drini, Sylejman Krasniqi, Dritëro Agolli, Adem Demaqi, etj. Nga të huajt edhe në programe shkollore edhe kështu pastaj: Niçe, Stefan Zvajg, Frans Kafka, Shekspiri, Paulo Coelho, Borges, etj. Me duhet ti kujtoj e plotësoj këta emra, sepse tani kam kokën plot me punë thotë Ajgeraj.

 

- Autori tashmë jo vetëm ka punuar me vargun e poezinë a stilet, por ka shkruar e lëvruar gjithë stilet e poezisë dhe zhanret letrare për fëmijë e të rritur dhe deri tashmë ka botuar plot 220 libra e vëllime dhe mbi 50 numra Reviste Metafora e Vërrini, dhe lapsi i autorit duket aq i stërvitur dhe nuk njeh stoping. 

Përkundrazi.....

 

- Thelbi i hermetizmit është vetë krijesi..

 

- I vetëdijshëm për potencialin e tij intelektual dhe artistik është vetëm një vështrim, por që, shoqëruar me informim e njohje elementesh.

Ky poet vjen me format të çlirët kundër totalitarizmit, kudo e në çdo kohë.

Poeti dallohet për rregullsinë, vizionet, njohuritë e thella a diapazonin e gjërë, dhe mbi të gjitha nuk i lë asgjë rastësisë.

Ai duket se ndjehet mirë brenda vargut ndaj jeton me të, pasi zbulon ndjesitë, përjetimet, sekretet a misteret e pikërisht për këtë ka përdorur siç duket, mjaftueshëm hermetizmin se koha ja ka diktuar si referenca, ndikime etj, pasi detyrë i vë vetes të arrijë tek e pa'arritshmja, pasi hermetizmi në Kosovë e Shqipëri është dashur për mbijetesë, për të ekzistuar.

Ky element e bën të pashmangshëm, madje duhet ta zbulosh vetë këtë element të fuqishëm dhe proces të gjatë e të pa tregueshëm a kuptueshëm, madje duhet të dijsh historitë për të nën'kuptuar se për kë e çfarë krijohet, prandaj ka qënë i dhënë thotë autori ndaj librave apo autorëve që quheshin të "Ndaluar".

Më tërhiqnin thotë ai 

                 "Kështjellat e Mistershme" 

i lexoja fshehurazi se të burgosnin e namin ta humbnin në ato vite në Kosovë.

Edhe kur argëtoheshe, ishte gati trishtueshëm.

Isha lexues i mirfillit, shfrytëzoja çdo moment, qëndroja shumë edhe me pleqt nëpër oda dhe ndiqja me ëndje bisedat për të krijuar raporte reflektimi mes gjeneratave, sa e nevojshme dukej hermetizmi, bisedat me figuracione, misionet, errësira, drita, e ardhmja, fund e krye bote....

 

Ehh, kjo pjesë e kujtesës kolektive....

 

- Z. Ajgeraj hyri në letërsi që i ri, dhuntitë për të shkruar duket se kanë qënë të lindura tek autori,  sepse të shkruash që në moshë të re dhe asnjëherë mos të plogështohesh, por ka ndodhur që nga puna me orare të zgjatura dhe lodhja e stër'ngarkesa të përfundojë në spital, por, ky fakt nuk i'a ka zbehur aspak ndjenjat e autorit për dashurinë mbi krijimtarinë letrare. 

Përkundrazi. 

Ka qënë bota e tij shpirtërore, njohuritë, eksperiencat, ngjarjet mbi Atdhe, emigrimi, largësitë që e kanë zhytur këtë autor në botën e krijimtarisë eksploruese si një kontribues i drejtperdrejtë letrarë, i denjë për ta bërë më të mirën me Penën e Tij.

 

- Në romanin e tij që shkruhej e thuhej mbi regjimin serb në Kosovë, për tmerret që përjetoi populli shqiptarë i Kosovës nën pushtimin serb dhe qeverisjes së Milosheviç, për krimet e luftës kundër njerëzimit, denoncimet ishin bërë publike në këtë libër. 

Ama, edhe mund të pritej që ky autor të rrëmbehej nga agjentët e UDB - së, e ky roman përfundoi në gjyqin kundër Milosheviçit në Hagë sepse kolaboratorët gjithmonë bëjnë punën e tyre, ama denoncimet shkuan para Drejtësisë duke u vlerësuar si të vërteta të pa'mohueshme.

 

- Ndoshta janë pikërisht eksperiencat ato që të impomojnë dhe mendimet t'i sofistikosh e t'i thuash në mënyrë jo të drejtpërdrejtë.

Shpesh kemi thënë që është folur apo vargëzuar në mënyrë metaforike, por në trajtimin gjërësisht të kësaj teme që thelbësore është hermetizmi unë do e përkufizoja si "Shtyllë Poetike", pasi është elementi më i fuqishëm i poezisë për të gjithë ata që kanë aftësi krijuese brenda këtyre kornizave letrare.

Kjo falë teknologjisë na ka krijuar mundësinë për njohje e aftësi krijuese të shumë autorëve që realisht të veçantë i bën fjalori.

Pra sa të pasur e ka fjalorin sepse në vargun poetik e poezi kërkohet të dalësh nga fjalori i përditshmërisë sidomos në krijimtarinë poetike. 

Dihet tashmë se krijues ka shumë dhe pak ka poet që zgjedhin fjalorin për ta pasuruar atë e për ta bërë të lexueshëm, të veçantë.

Pa folur pastaj për konkurset poetike.....

Sa lën për të dëshiruar pasi reflektohet jo' profesionalizëm. Nuk flitet për elemente e kritere por mos për.....

Veshjen ndoshta apo, se di....

Jo, jo për veshjen metaforike jo.

Por e konstatoj si fatkeqësi letrare pasi meritokracia duket në grahma..

Po institucionet e fjalës...

Të pa - aftët gjykojnë vargun, pasi nuk njohin stilet poetike, elementet, kuptimin e vargut....

Hajgare apo diçka tjetër...

Dhe në s'je Poet apo Kritik Letrarë, nuk ke të botuara nga këto si mund ta pranosh të gjykojë vargun tënd e të jesh pjesë jurie.?! Nejse...

Pse e lejojmë degradimin e niveleve letrarë apo nuk i konvenon kujt..

Është fatkeqësi letare e përsëris, por hajt ta mbyllim këtë muhabet...

Ndoshta e zgjata, por falë kritereve që kam konstatuar tek autori gjatë studimit tim në gjithë veprat e tij dhe jam krenare për punën time, "më detyron të reflektoj" sepse ndoshta mund të vlejë....

 

- Le të vazhdojmë me krijimtarinë poetiko - letrare të autorit pasi kemi seç flasim, por nuk do i biem gjatë pasi do duhej me javë të shkruajmë, por është dhe detyra jonë ta lëmë lexuesin, nxënës e studentë të gërmojnë ndër biblioteka e librari, thjeshtë sa për të kuptuar më shumë mbi artin poetik e kryesisht studimin mbi këtë element kaq lakmues dhe ngacmues për të gjithë...

Poetët janë misionarë që udhëhiqen nga fuqia e talentit që kanë.

 

- Disa nga vargjet hermetike të Ajgeraj - t

 

- Nga parzma e shpirtit e nxori fjalën e për të vdiq në logun e vargjeve 

- Në ia futin pykën e ligë fisit e nesërmja e zezë le të vijë

- Me brirët e intrigës mbi kokë të mendimit turren e hanë në pjatën e së ligës demat e zi të trungut

- Me pykën e fjalës çajmë pemën e atdheut orë e çast

- Trungu i fisit është qarë kaq keq e na fundosë orë e çast e liga 

- Rokullis gurët e kohës, tek shpalos kalanë e dekadave 

- Mosha e saj me themele të thella

- Nga ashti, nga dejet e ushqyem me qumështin e shpirtit e rritëm në gëzofin e shpirtit të mos na mërdhinte etja

- Ajo erdhi nusërore në kullën e gurtë sado pritat e shekujve ia kishin skuqur duvakun shkëlqeu e bardhë mbi Dardani

- Sa dhimbshëm pikoi qerpiku, nga dega e pemës së mërgimit

- Një nga një po zverdhen bimët e pikojnë dhimbshëm

- Ia krasitën një nga një edhe degët e rritës e nëpër kërcellin e pipave të rinj ka filluar të bie bryma e harrimit 

- Ta qepim hartën e vjetër që na copëtuan

- Me gjak e asht nëpër shekuj të thura kurorën e dritës tënde

- Shekujt kishin zbritur korba, hëna si drapër priste koka

- U desh t'i japim këngë, gjak e asht maleve për dritën tënde

- Ta nxjerrim jashtë zjarrin nga gjiri të ndezë nëpër shekuj

- E arës t'i zihet fryma nga ferrat e mungesës

- Kur qielli i zi të jetë mbytur pritjes

- Qe një shekull plisi pa kokë mbeti

- Përditë ia pinë gjakun e nga eshtrat tanë ndërtojnë perandoritë e kolltukëve

- Degëve të thyera të trungut  pipat e filizave të rinj m'pikojnë dhimbshëm 

- Medet ç'simbiozë hapësirave tona

- Eh, atdheu im, sa shpesh ta përbaltën emrin e të hedhin gurë mbi shtatin tënd, bijt e tu të sojit brishtë

- Deri kurë atdheu im kjo farë e ligë do të bimojë arave tua

- Kur sheh gjakprishurit e etnisë kah lëpijnë pjatave të huaja të krimit

- Mos i thënçin kohë shekullit të korbës kur na digjej toka nën këmbë

- Kjo hije e zezë a iluminat (x) iksat mbi koka tek përkufizon

- Në bindje kopeshë na shndërruan mendimin

- Mbi shpresën për dritën një zhgënjim i marrë na bie mbi fazat e mendimit zbehtë

- Herë tjetër u shkrofsh pa zhurma e shishurima nëpër ditët e ardhjeve të bardha

- Monumente të ngritura mendimit, ndërtuam kupolat e rrejshme, gdhendëm gurë ëndërrash

- Ndërgjegje skllavëruam pas miteve të rrejshme e mitologjinë e etjes ngritëm në piedestal 

- Shoh fytyrën e satanait prapa makiazhit engjëllit

- Është fytyra e bishës, mos ia besoni engjëllin

- Ruaju zemërimi im, kthe gjuhën në shpatë e mendjen në vizion të dritës 

- Jam bindur se loja juaj e skileve, rrënjët i ka në skllavëri e kolonializëm

- Memories shpejt po ia ndërrojmë pllakat

- Jemi bërë hije korb dritës sonë

- Sikur ia gërryejmë lëkurën atdheut dhe diellin e bardhë

- Mos ia ngushtoni qiellin e shpendit s'ka ku t'i shtrijë flaturat

- Mos ia ngrysni shkëlqimin e bebëzës së gjakut se s'ka ku t'i shtrijë flatërat

- E zbehën qysh në zanafillë a - trapët e shëmtisë së majave tek fronti 

- Aty ku prekën me dorën e zezë s'pipoi më fyti mbi lule 

- Dielli nuk ngrohu më pemën e dritës 

- Nga bregu tjetër emrat na janë shndërruar në hi

- Ia ngacmuam dhe dhimbjen heshtjes se mos na mbyt heshtja

- Mos mbytej në dhimbje vargu, derisa pritjes mi kanë zënë pritë

- Mos u bëj krah dallëndysheje në qiellin e erërave

- Për ta çliruar rrezen e diellit nga eklipsi shekullorë

- Frengjisë s'i ndahem se s'i ndahem tek ruaj amanetin e gjyshit në thumb 

- Eh, sa e kuqe ishte velloja e saj në ditën e dasmës

- Ka një jetë që më bën hije gjoksit të Atdheut e i'a nxë frymën mos t'i rrahë pulsi i zemrës

- Mbeten dy dhimbje këndej e andej guri në mes

- Ëndërra mbi Pashtrik rënkon

- Ujqit në këmbë, Europa roje na i bën plagës

- Këngët na u thanë në fyt nga klithma e gurit

- Etje e zgjuar na mbeti dëshira malli na përvëloi

- Gjëmë dëgjohen mbi Pashtrik, rënkon zemra e qarë e Atdheut 

- E kuqja e mbuloi gurin atje në majë është gjaku i dëshmorëve 

- U skuq dhe rrjedha e Drinit, është rrjedha e gjakut që s'ka të ndalë

- Guri i saj më rëndon në shpirt, diç s'mi shkon fluturimit zogut

- A bëhet atdheu me bajraqe katundi

- Lis i vetmuar majë guximi, fjala kushtrim drite për etje të bardha

- Mbete kandil i fjalës, roje në portën e lirisë atdheut 

- Me notat e dhimbjes i këndonte atdheut tek ia flladiste dhimbjes plagën

- Kush thotë se vaji burrit nuk është kënga

- Strofullit kthimeve ta kanë zënë diellin e së ardhmes, vendi s'u mbeti.

 

Do të sjell vetëm disa nga tigujt e vëllimeve poetike mjaft të veçanta e hermetike;

 

- Magma e shpirtit

 

- Portën lëre hapur

 

- Vegimet e heshtjes

 

- Etje në fjalë

 

- Stinët e udhëve të mia

 

- Agmia e fjalës 

 

- Regëtim në horizont

 

- Ëndërra për parajsë

 

- Qiellit po digjem

 

- Kthimit furtunat m'i  bëjnë pritë

 

- Gjëmba në vargje, etj, e dhjetëra të tjera po kaq interesante gjenden në bibliotekën e autorit të cilat janë vlerë për studim.

 

Në poetikën moderne të Ajgeraj, gjen padiskutim atë dukurinë e fuqishme me përmasa kombëtare dhe europiane,  pasi autori mbi tre dekada vepron në Zvicër dhe krijon për mëmëdheun.

Poezia e tij është krahas poetikës Shkrelit a Podrimes, pa dashur të flasim tashmë për numrin e lartë të vëllimeve pasi në këtë studim qëllimi është për nivel e cilësi reale. 

Kritika letrare shqiptare është marrë pak ose aspak me studimin e veprës autorit, e kjo ndoshta se letërsia jonë qan zëshëm për mungesë të kritikës esenciale (profesionale).

Stili poetik i autorit ka një nivel të lartë krijues, e në të shumtën e poezive është e dukshme "errësimi i vargut" e cila i tregon qartë se i përket modernitetit,  pasi veçantia është kur lexuesi thotë se poezia e këtij autori është e ndërtuar aq e fuqishme sa ti mos ta kuptosh. Madje në biseda letrare autori shprehet;

 

"Mos harxho kohë të krijosh për të të kuptuar të gjithë se ajo nuk është poezi, krijo për elitat".

 

Madje lexuesi e ka për detyrë 'të shfletojë' që të kuptojë.

Pra logjikisht nëse dikush nuk kupton vargun tënd, aty është bukuria letrare. 

Kështu që, për të kuptuar vargun, duhet të eksplorosh për të kuptuar fjalën e 

"vargun e mbyllur" që e mbështjell atë lirikën moderne, dhe energjitë drejtohen tërësisht drejt stilit.

Kur lexon vargjet poetike të autorit, mendja të shkon tek dekodimi i tyre, pasi janë aq komplekse, dhe pasioni mbi qasjen poetike dhe lirikat e formuluara me fjalor të mirë studjuar vijnë si konglomerat hermetizmi brenda kontinuitetit logjik dhe zhvillimit të motiveve, ndaj shkruaj me kompetencë për kredon e tij letraro - artistike.

Ndonëse kjo temë i përket totalisht "Hermetizmit" mbi të cilën lidhet një pjesë e  madhe e krijimtarisë tij poetike dhe jo vetëm, pasi edhe mbi librat e Etnosit Kulturorë gjenden shprehje të tilla të fuqishme që i përkasin këtij stili. Kështu që hermetizmi duhet shpjeguar se nuk është trill, ky stil është profesionalizëm, është aftësi e pasuri fjalori dhe vjen si shprehje e lirë poetike që ka ndodhur kudo në botën e lirë, por ndryshe tek ne rrjedhimisht ka lindur si nevojë e shprehjes në mënyrë të konservuar, ndaj autori që kur ka filluar të krijojë mjaft herët në rininë e tij e deri vonë e solli me synimin e ruajtjes së vërtetësisë dhe gjakimeve kombëtare por dhe lidhshmëri me ngjarjet politike në vend për arsyen e thjeshtë se nuk guxonin të shprehnin çështjet kombëtare me gjuhën e transparencës a realitetit.

 

Poezia e Ajgeraj, i ngjan një shkolle të munguar e sidomos stili i hermetikës poetike, proces krijues ku autori e lëvron në dekada, pasi prirjet për këtë stil nuk mund të jenë të lindura për të arritur pa studjuar fort e për të punuar me fjalor të mirë'studjuar, pos prirjes a talentit që e karakterizon, por as e vë në diskutim se është i ndikuar dhe nga kritika, ndonëse është i afirmuar që nga Rilindja.

Ama, është uni personal i autorit aq kërkues ku dhe vetes i vë kritere e standarte për të sjellë vërtetë vlerë, pra duke krijuar brenda vetes standartin artistik e  duke e ngritur në përmasa më tej se kombëtare....

 

"Mbi kokën tënde shkarkuan rrufetë e shekujve

 

E lisat e tu rrëzuar s'ti kanë furtunat

 

Mbi gjoksin tënd të skuqur shkarkuan apokalipsit 

 

Thyer i kanë kokat nëpër betejat e humbura

 

Mbi ecjen tënde ballëlartë ulën kokën motet

 

E u thyen lashtësisë ku nis toka e shkëlqen dielli''

 

                     ''Vargu për ty Atdhe''

 

Drithëruese janë vargjet që trajtohen përmes tyre një jetë mënxyrë e tëra, ku një komb gjendet i copëtuar dhe nën kthetrat e bishës që na damkosi historinë aq trishtueshëm, e në sy të botës bëhej sehirë, ndaj fjalori i ashpër i autorit del nga guvat e shpirtit të tejmbushur pelin, aty ku dhimbje merr fjala, dritëhije mendimi, vargje trishtuese ku në pak vargje flet për histori të fuqishme e ngjarje që i kanë ndodhur mëmëdheut. Vargjet janë aq të fuqishme dhe të veshura forcërisht me metaforë pasi me vargun e bërë mburojë fjalën kthen në plumb pasi ashti e gjaku janë një thotë autori sepse ngulitën kafkat e veta dhe ikën betejave, ndaj si në ditën e poezisë e nusëron në vargje, eh po, sepse në ditën e poezisë kurorën e vargut e thur për ty atdhe ndaj i sharton në pipat e fjalës ndonëse damarëve lulëzon plot dhimbje e krenari për t'i ruajtur në arkën e mos'harrimeve, nëpër dëshirat e etjeve kërkon shkëlqimin e diellit duke i dhënë dritë mendimit forcë e trimërisë, por autori flet dhe për anti - simbiozën shekullore i cilli flet aq figurshëm, gjoksin e skuqur, apokalipsit dhe shprehjet vijnë në mënyrë krejt simbolike dhe në formë mitike sjell të vargëzuar në mënyrë hermetike, dhe me synimin që ky stil të të gjejë shtrirje letrare e artistike më të gjërë në letersinë tonë. 

Këto vargje mbartin rezistencën e brendshme me një revoltë aq të athtë por me kuptim në aspektin estetik dhe krijon impakt sepse shkruan për të vërtetat, kushtimisht hermetike, mbetet në e kap lexuesi thirrjen e brendshme dhe reflekset filozofike.

Varet nga vullneti i lirë, gjërat egzistojnë edhe në mesin tonë ndonëse janë të fshehura dhe detyra jonë është të t'i zbulojmë.

Hermetizëm, metaforë e filozofi e gjithë ashti a boshti poetik, është zë, ndaj shpërthen përsosmërisht, artistikisht dhe depërton përmes fjalorit.

A nuk janë këto vargje sa disa dekada përvalimi....

Sa imazhe po aq dhe mesazhe që përcjell për lexuesin por që mbetet në komunikim me memorjen e njeriut por dhe formimin e shoqërisë, ama i bën nderë letërsisë shqipe duke ngritur vlerat e artit letrarë dhe poezinë e ngre në majat e saj më të larta për vlerat, cilësinë, nivelin e fuqinë që krijon përmes fjalës dhe mendimit, diapazonit prej vizionari që sjell standat vlerash, freski, vepër serioze ndaj unë si studiuese që tashmë kam mbi 12 vepra studimore dhe kam studiuar e ghithë veprën e autorit, e kam quajtur poet të kombit pikërisht për këto arsye pasi nervi i tij letraro - poetik është për të kapur vlerat dhe nuancat artistike.

Ndonëse ky stil nuk është i ri dhe e kemi trajtuar kështu pasi i tillë është, ende për ne mbetet varg i mbyllur, i errë, i largët, i pa'kuptueshëm kjo për arsye se ky stil është i vështirë qoftë në ndërtim dhe në kuptim, por mendoj se duhet të jetë në konsolidim pasi brezave ju del detyrë ta zhvillojnë nga kjo etapë ku është sot poezia hermetike si egzistencë në etninë shqiptare. 

 Kur je poet sjell maja të fjalës ndonëse autori është i mobilizuar......

                    

                 ''Kot ia kishin prangosur ëndërrën 

                  ajo veç sa ishte rritur

                  në strofullën e netëve pa gjumë

                  një ditë e çau terrin''

 

      - Eh, kur bëhet fjalë për ëndërrën...

Për të arritur deri në majat e letërsisë shqiptare autori ka bërë një jetë punë në zhvillimin e ëndërrës për ta bërë atë realitet, ndonëse vërtetë atij në moshë të re ia prangosën ëndërrën, ai u përpoq dhe gjeti shtigjet e duhura për t'u ngjitur në majë.

E në është fjala për ëndërrën e madhe akoma më e shtjelluar do jetë në brendi, por besoj se kur ëndërrat bashkohen akoma më mirë gjejnë shtigjet e përbashkëta sa për të fluturuar mbi qiellin blu, sa herë vritet dielli thotë autori e derdhim pikëllim sepse këngë i bëjmë vargjet për emrin Kosovë dhe ëndërrën e madhe sepse nuk portreton dot guernikën e Kosovës pasi ngjyra e gjakut duhej me çisterna e pëlhura sa qielli i Kosovës. 

Ç'do të thotë ëndërr...

Ëndërrat na i vrau gjarpëri i veriut zi ankohet autori e na vrau lirinë, prangosi dritën e fjalës duke i ngarkuar në strajcën e ëndërrave...

Jo vetëm të meditosh, të mendohesh por, ta vizatosh gjeografive të etnisë. 

E në fakt kur kujton dy herë pengmarrjen e babait, gjakun e gjyshes majonetave se di a u prish ëndërra apo mbeti ende ëndërr.

Eh, mashtrimit iu zhaguat ëndërrat nëpër vite pritjeje. Gjithë ky hermetizëm veçse na shpie në hamendësim, sepse duke qënë i tillë na jep mundësinë të bëjmë një zgjidhje ose disa të mundshme, prandaj përmes hermetizmit kuptohet se zhvillohet mësimi i fshehtë mbi egzistencën.

Duket një tjetër rend letrarë, një tjetër rend bote, një tjetër trendi...

Të prangosësh ëndërrën.......

Autori si poet që qëndron aq besnik i vargut të lidhur me forma, dhe poet i klasikës moderne por dhe i strukturës mbyllur, është ekuivalent i poetëve si; Rilke, Saint - Johns Perse, Frederiko Garcia Lorca, etj.

Ndaj vjen si vibrim energjishë mbi varg, ndaj priremi të mësojmë mbi misteret egzistenciale  përmes simboleve.

Mes netëve të errëta lëvron në fjalë ashtu sikurse thirrja për qëndresë jehon për kushtrim.

Kështu që fuqia e vërtetë krijuese i abstragon duke tejkaluar rastisjet, koinçidencat e ngjashme si dhe nxitjeve nga të njëjtat fenomene.

Ama stili poetik që po trajtojmë, zgjon kërshërinë intelektuale të studiuesit a lexuesit tij. 

 

      ''Kob Zogynë, kob korbat po kërkojnë që t'i hanë zogjtë

       Skajit të arës t'i kanë ngritur shatorret dhe mbi copat e zaptuara 

        Kërkojnë varre të reja ende pa i mbyllur të parat

        Mbi kokën tënde mbi trupin tënde mbi vërragët e pa shëruara

        Mbi kulla tua ende të pa ndërtuara erë flake po frynë''

        Duhmë e veriut zi ende ka erën e shkrumbit

        Uri e tij për zogjt e tu e për tokat s'ka të ngopur 

 

Reflekse dhe impulse në këtë lidhje direkte të kob korbave të Kalamegdanit dhe zogjve edhe të parritur mirë të Atdheut mbi fshetësinë e poezisë lidhen me qëllimin e këtij shqyrtimi. 

Janë vargjet që valojnë impulse të kësaj natyre, me karakteristika evidence e të rëndësishme dhe duhet sikur në këtë fshehtësi poetike autori manovron krejt lehtë e natyrshëm ama veçohet si zë i kulluar. 

Ky laborator krijues, sjell pangopësinë e satanait.

Kjo lirikë moderne është dhe karakteristikë thelbësore që vjen nga errësira e padyshim krijon konfuzion dhe si e tillë vjen në shpreje poetike. 

Ama për ta zbërthyer këtë stil poetik tek poeti nuk është e lehtë ama lexuesi duhet ta pranojë këtë lloj komunikimi.

Poezia nuk mësohet, ajo ndihet...

E duke iu përmbajtur faktit estetik s'ka nevojë të ketë një përkufizim.

 

                 ''Nga një dashuri e dhimbshme

                  doli e uruara fjalë

                  e këputi prangat

                  për të nesërmet e bardha

                           për lirinë'' 

 

Letërsia është formë e lumturisë dhe pasuria e vargjeve është dy'kuptimshmëria. 

Përshtatja e qëndrimit të kësaj poezie e pasuron strukturalisht. Ndonëse kjo poezi i përket hermetizmit duket se ka shumë mundësi trajtimi pasi errësirën e ka si veshje të brëndshme, kjo e dyta për shkak të formave që merr na ndihmon edhe në dekodifikimin e vargjeve duke interpretuar identitetin e tij në një kontekst të gjërë pra brenda identitetit tij kombëtare dhe e ndërton në rregullin hapësirorë por dhe shpirtërorë e marrë si shembull nga kultura kombëtare të cilat lënë gjurmë në botën shqiptare.

Nuk mundet me u integruar në kontekstin historiko - shoqërorë gjuha e tekstit tek poezia hermetike, pasi hermetizmi është ky një relacion i vështirë në komunikim mes autorit - tekstit dhe lexuesit. 

Mbyllja kjo enigmë mitike, është ekuivalente në kuptim si element i diskursit poetik.

 

''Ju kot përpiqeni të hidhni farën tuaj në arën time 

E po më flisni për hise ju fara e furtunave shekullore

Arës sime s'rritet bima e furtunave shekullore

As pema e shartuar me pipat ballkanik

Se si duron toka e skuqur nga damarët e plisit''

 

Këto vargje historike ndihmojnë për ta kuptuar Letërsinë, pasi është transmetuar në mënyrën e vet të komunikimit ndaj ndodh fenomen i zbulimit e rizbulimit të vazhdueshëm brenda rrethanave që na paraqiten dhe çështja është edhe kohore edhe personale dhe vjen si një bashkësi kushtesh psikologjike, shoqërore e kulturore, ama në raport me bashkësinë dhe kërkojnë vlera të përcaktuara dhe në mënyra tjera poetike. Padiskutim është një kompleks i diskutueshëm dhe mbi këtë metodë interpretuese pasi çdo studiues e sheh nga këndvështrimi i tij këtë stil poetik si disiplinë pasi nuk vlerësohet në bazë të një rregulli a parimi por janë të gdhendura në mënyrë të pashlyer në paraqitjen artistike. 

E në fakt, toka që të ka lindur është Atdheu si shtëpi e përbashkët, vjen si zë bashkëkohës e thellësisht tronditës, impresionues pasi shkruan me vlagën e zemrës dhe shpirtit, impresion i thellë i poezisë jep shijen dhe forcën emocionuese.

E gjejmë në kritikën e ashpër me filozofi të goditjes në nivelin e lartë të mendësisë së intelektit. 

Atdheu është esenca ku brenda çdo sistemi ai është koka, trupi dhe këmbët, qeliza, gjeneza, gjithësia, e gjithë qëndrueshmëria, vitaliteti...

 

                     ''Në postën e mendimit

                     ka zbritur një muzë plot shpresë 

                     drite më bën të nesermëve të bardha''

 

Muza është frymëzim, dhe poeti është në kërkim të përsosjes shprehjes ndaj dëshmon fuqi poetike. 

Ti shkruash errësirës me gjuhën moderne është dhunti.

Edhe mund t'i detyrohesh, ashtu si dhe autori në rininë e tij, përfitoi nga errësira disa copëza që kur i mblodhi, formoi globin që mban në duar. Ecuria e poetit të ngjan se a mos i përket sektit Zen, e në fakt nuk jam e sigurt se ka apo jo njohuri mbi budizmin, por sekti Zen kanë zbuluar një ecuri shpirtërore që shpie në ndriçim, sepse edhe autori ka ngulmuar ta gjej përndritjen, kjo intuitë e befasishme që sjell të vërtetat. 

Është mirë që lexuesi të kapet pas rrëfimit, e kjo kuptohet lehtë.

 

Edhe sa kohë na duhet ta mësojmë

Artin e dashurisë vargut

T'ia shohim bukurinë diellit.....

Po, i tillë është dhe funksioni që kryen libri.

Prenda Sejdia

NJERIU KJO QËNJE E VËSHTIRË

Parapsikologji

 

Redaktor:

Gëzim Ajgeraj

 

Recensente:

Marsida Sejdia Agolli

Almaida Myrtaj Sejdia

 

Lektore:

Endrijeta Gjini

 

PRENDA SEJDIA

 

NJERIU KJO

QËNJE E VËSHTIRË

Parapsikologji

 

 

Shtëpia Botuese “7 Days”

Prizren, 2023

 

P  R  O  L  O  G

 

Mes freskisë e gjelbërimit krijohet etje

Në detë krihet dielli i përskuqur

Zogjt e fjalës frymëzohen rrezeve të vargut

Mendimit të mirë udhët t’ia ndriçojmë

Se engjëjt e ndreqin botën nga e para

                                              (P. S)

 

Erdhëm në këtë botë si krijesa të veçanta pasi vetë natyra na krijoi ndryshe nga frymorët e tjerë të këtij planeti, dhe le të përqafojmë këtë dhunti që na është falur.

     Si qënje sociale që jemi, zhvillimet e ndryshme që nga krijimi i njerëzimit e deri në ditët e sotme pësuan transformime të mëdha dhe të  herëpas'hershme. Komunikimi që na u dha si një nga virtytet e larta njerëzore bëri që njerëzit të krijojnë dhe ndërtojnë epokë, dhe kjo bën diferencimet mes kohërave apo përmes elementeve të ndryshme, a parimeve po'ashtu bëhet dhe diferencimi mes njerëzve dhe kjo ka ndodhur që nga ndarja e grupeve shoqërore që në lashtësi e deri në ditët e sotme.

     Zhvillimet kanë njohur rritje në përmasa të gjëra popullsie dhe në nivele të ndryshme. Për të arritur ku jemi sot është dashur shumë punë e studim, prandaj janë caktuar rregulla, ligje, parime, rregullore, kode etike a kode pune etj.

     Po i sjell në vëmendje pasi temat e librit janë mjaft interesante për shkak të temave të përzgjedhura dhe ilustruar me shembuj konkret për të kompletuar atë e për ta sjellë në formën e një libri parapsikologjik që ka efekte qetësuese në lexim, dhe formuese sidomos për moshat e reja. Secila temë  ka rëndësinë e saj dhe me mbarimin e leximit temës apo librit, puna për lexuesin veçse sapo ka filluar  pasi gjithmonë ka vend për të përzgjedhur materiale që formojnë personalitetin e karakterin e tyre, por dhe përfituar njohuritë e nevojshme për të cilat bazohen mbi rregulla e parime të cilat shpesh veçse sa i admirojmë por nuk i zbatojmë ato.

     Në një familje, grup shoqërorë, kolektiv apo shoqëria në tërësi, zbatimi i rregullave veçse sa zbukuron ambjentin e ngroh atmosferën në këto mjedise duke e bërë "çehren" më të këndshme dhe njerëzit bëhen më të pranueshëm. Njerëzit inteligjente marrin vendimet e shprehin dëshirat e tyre duke vendosur kufinjë aty ku preket interesi i përgjithshëm, nuk manipulohet as shantazhohet, por analizojnë e diskutojnë për gjithçka që sjell përparim.

     Rregullat dhe zbatimi i tyre të bën lider sepse të mëson të drejtat themelore për qënjen njeri, pa lukse a privilegje, të pranojmë fajet e të marrim përsipër përgjegjësitë e duhura.

     Përpara se të ankohemi për dikënd, duhet të analizojmë veten tonë;

     A jam unë në standartin e duhur që kërkohet për një shoqëri bashkëkohore.?!

 

 

                                                    A U T O R J A

 

 

 

                    P    A    R    A    T H    Ë    N    J    E

 

Libri; “NJERIU KJO QËNJE E VËSHTIRË”

nga Prenda Sejdia

 

Prenda Sejdia ka bashkëpunuar me mua gjatë gjithë këtyre viteve të krijimtarisë saj në lëmin e letersisë që nga libri i saj i parë e deri më sot dhe jam ndjerë mjaft mirë falë fryteve që dha ky bashkëpunim.

     Kam parë që në fillim atë forcë të brendshme, pregaditje intelektuale dhe aftësitë e që vinin gjithmonë në shpalosje njohurishë duke qënë edhe shum produktive në gjithçka që ajo ka sjellë me penën e saj, deri më sot.

   - Njeriu jeton për të krijuar, për të ndërtuar por dhe realizuar projektet të cilat i vën detyrë vetes ashtu sikurse edhe kjo shkrimtare që solli vlera të mirfillta që nga fillimet e saj dhe ende vazhdon ta bëjë me plot pasion, frymëzim dhe inspirim edhe tek lexuesit, dhe më bën të ndjehem mirë pasi ka ecur bukur dhe në shtim vlerash reale duke përçuar diversitet në fushën e letersisë, brenda gjithë zhanreve letrare dhe tani vjen aq këndshëm me një libër parapsikologjik me tema mjaft interesante, me brendi të mrekullueshme aq fryt-dhënëse dhe ka arritur ku ka vënë piketat e temave, për ta bërë të këndëshëm këtë libër.

     Prenda, është ajo shkrimtare që ecën në traditën e shëndoshë me tipare të fuqishme në përputhje me kushtet konkrete aktuale në koherencë me zhvillimet aktuale. 

     Letërsia të cilën ajo po lëvron, është i gjithë evoluimi i saj ideologjik dhe artistik, që është karakteristikë për intelektin e saj. Qëndrimi kritik, ndjenja e lirisë dhe së drejtës shprehen hapur që nga krijimet e saj të para. 

- Botkuptimi i saj evoluon  në përputhje me mënyrën se si e lëvron artin letrarë gjithnjë në kërkim dhe rritje vlerash, dhe afirmimin e saj si poete, shkrimtare, publiciste, kritike letrare etj.

      Prenda Sejdia është vlerë e mirfilltë letrare dhe një personalitet që i nevojitet kohës, krijimtaria letrare që lëvron ajo, zgjoi diellin që flinte brenda zgavrave të shpirtit saj njerëzorë për ta sjellë si rreze drite edhe për brezat.

   - Në këtë libër parapsikologjik shkrimtarja na sjell tema mjaft interesante dhe e rrallë në still, e lehtë në kuptim, mjaft edukativ dhe formues e inspirues tek lexuesit pasi që temat hapin horizonte për bashkëbisedime, e që ineteresi është i shumëfishtë për shkak të larmisë dhe gërshetimit që përmban.

    - Ajo i jep jetë fjalës,  e bukuri artistike vargut, ngjyra tregimit, dhe larmia që sjell brenda librait me ese, tregime të autores por dhe ato të huazuara, vargje të ndryshme, e gjitha ilustrim për ta përmbushur më së miri brendinë e librit por, mbi të gjitha për të përmbushur misionin, që letërsia ka nevojë për mëndje të tilla për të zbulohen magjitë e fshehta të artit të fjalës dhe të mendimit.

       Siguria që autorja ka në vetvete padyshim që i buron nga shpirti i plazmuar aq hijshëm me një gjuhë mjaft solide, por edhe pregaditja psiko/filozofike që bartë ajo.

    - Kjo vepër vjen plot stil dhe elegancë dhe orjenton për në një botë me horizonte të hapura dhe kërkon të harmonizojë mardhëniet e njeriut me natyrën dhe rregullat e saj por dhe gjithçka që e rrethon. 

Temat në këtë libër janë pak, por me vlera të mëdha për shkak të natyrshmërisë që kanë temat dhe diapazoni i tyre.

   - Aty gjenden tema që flitet për Etikën dhe Anti - etikën, vlerat e anti - vlerat, për rininë apo gruan shqiptare si dy shtylla të fuqishme të shoqërisë, për nënën natyrë apo mjrënjohjen si element i madhështisë njerëzimit, por dhe gjykimet a paragjykimet.

      Tema kryesore është edhe shtylla që përmban titullin e librit;

 

• NJERIU KJO QËNJE E VËSHTIRË

 

"A jemi vërtetë qënja më komplekse.?

 

Në mund të shprehja një dëshirë e "sikur të më realizohej" por ja që kurrë nuk do marrin udhën e realizimit final për arsye që dihen lehtësisht, por "sikur të ndodhte " do shuhej kureshtja e botës për pyetjen e mësipërme.

    - Një luan apo një ujk, si kafshë mjaft të veçanta, pra luani si mbreti i pyllit ose ujku si kafsha më inteligjente, çfarë do mendonin për njeriun pasi mua, do më shtynte kureshtja ta dija përgjigjen, pasi ne njerëzimit nuk na mungojnë opinionet,  vlerësimet, epitetet ndaj të çmueshmit njeri.

   - Ndonëse njeriu u krijua si qënje sociale por dhe shpirtërorë pasi u përzgjodh nga perendia për të qënë i tillë dhe shumë i privilegjuar nga gjitha gjallesat, pasi njeriut i dha si dhuratë komunikimin që është elementi më i çmuar, ndonëse a e din njeriu që për këtë element duhet të jemi falenderues, por dhe veprues më të përgjegjshëm në gjithçka që na rrethon.

     Ne si qënie biologjike që jetojmë në këtë diversitet biologjik mendoj se nuk i kushtojmë aq sa duhet vëmëndjen e duhur asaj që na mundësohet, si psh;

     Ne lindim, rritemi, ushqehemi, vishemi, shkollohemi, edukohemi, përzgjedhim profesione, ndërtojmë shtëpi e jetojmë brenda tyre, rregullojmë a përkeqësojmë kushtet e jetesës apo rrethit tonë shoqërorë etj.

Gjithsesi jemi pjesë e pandarë e gjithë këtij diversiteti brilant".

Autorja, a nuk është e tëra diversitet.?!

Ajo sjell një larmi pyetjesh e pikëpyetjesh.

Karakteret njerëzore, a jemi vërtetë qënja më komplekse.?!

Brendia të grish e të bën për vete, po aq dhe inteligjenca e autores që nuk resht së menduari  dhe duket sikur i ka premtuar shumë vetes, ndaj për mua udhëtimi ndër temat e librit ka qënë mbresë - lënës, pasi nuk më shqitet ajo panoramë e njeriut në gjithë krahasimet që bën autorja, por në gjithë brendinë e librit autorja është mjaft e harmonishme ndaj ushqehet me punë dhe përkushtim brenda vitalitetit kohës.

   - Ajo është plot energji dhe përcjell emocione ndaj meriton shprehjet përgëzuese.

     Autorja është me mëndje e shpirt ndritës dhe mjaft modeste në gjithçka që përcjell e pikërisht motivon edhe përmes kësaj vepre.

     Kjo temë shumë interesante vjen e ilustruar edhe me tregime të huazuara që japin botkuptim temës me anën e të cilave kuptojmë më së miri karakteret njerëzore por, dhe ç'njerëzore po'ashtu, ndaj kam besim se çdo lexues e gjen veten ngapak brenda kësaj teme. 

   - Brenda temës flitet për mësuesin e nxënësin si pjesë edukative e brezave, apo kur neglizhenca flet në gjuhën e pa'mundësive apo mos kthimit,  kur mund të frymëzosh apo dhe trishtimet e tejskajshme që i dëgjojmë në jetën e përditshme.

   - Njeriu thotë autorja,  është në gjëndje të bëjë nga më të pa'parashikueshmet pozitive a negative qofshin ato.

Prandaj njeriu, pa'diskutim është kapitali më i shquar i universit.

 

 

         • VLERAT DHE ANTIVLERAT

 

Një tjetër temë mjaft fine

 

Vlerat, antivlerat, egoizmi, dhuna, tradhëtia, pabarazia, zilia, arroganca,  janë nën- temat që gjenden brenda kësaj teme që duket jo vetëm aktuale por me siguri ju mbijeton kohërave

 

- Do sjell disa nga vlerat që vërtetë të dallojnë në shoqëri.

- Vlerat personale 

- vlerat familjare

- Vlerat njerëzore 

- Vlerat sociokultutore

- Vlerat universale

- Vlerat morale

- Vlerat shpirtërore

- Vlerat intelektuale 

- Vlerat profesionale

- Vlerat materiale etj. 

Kemi aq shumë lloj vlerash të qënësishme për secilin person dhe ndihmojnë në bashkëpunimin mes njerëzve dhe drejtojnë jetën në familje a shoqëri të ndryshme. 

Në ndërtimin e karakterit ka shumë elemente të cilat përbëjnë plotësimin thelbësorë të vlerave cilësuese. 

 

I sjell pasi janë të listuara në libër 

Autorja duket se e ka përmbushur si moto dhe duket se ka shkuar hapësirave duke gërmuar hemisferat psikologjike por dhe argumentuese   ama, dhe gjurmët e hershme i zbulon për krahasimet ndër kohë, por dhe bën thirrje njerëzisë për reflektim dhe duket mjaft produktive. Disa gjëra duhet rishkruar, pasi autorja duket shkrimtare e angazhuar në të vërtetat artistike dhe faktike. 

 

   - Ky libër është shkruar me prirje të qarta edukative, ku kërkon rregull e disiplinë, duke kërkuar shuarjen e dredhive, dhe parapri për një botë më të mirë e të paqtë pasi duket qartë kundër jetës artificiale dhe estetikës e dinakërisë pasi ajo duket shumë "me këmbë në tokë e mendjen në kokë", thotë populli.

     Vepra le shteg edhe për vërejtje kritike; pasi autorja ka të drejtë kur thotë se "Antivlerat na i servirin si vlera reale" duke dalur hapur mashtrim publik. Ajo nxjerr në pah edhe aspekte të rëndësishme të problemeve lidhur me modernizmin e kohës ndonëse jemi gjeneratat e transformimeve të mëdha. 

     Por, në këtë libër të veçantë në stilin vet, ka frymë e ngjyrë, është vetvetja dhe përcjell mjaft emocion tek lexuesi.

     Fjala dhe vepra e saj artistike padyshim meritojnë vlerësim pasi aty gjen freskinë e fjalës dhe mendimit efikas. 

     U përpoqa ta sjell sa më thjeshtë këtë parathënje pasi është dëshira që lexuesi ta përceptojë në formën që gjen vetveten.

     Ky libër është vlerë për letersinë, arsimin e brezat dhe uroj që letërsia të ketë sa më shumë pena të këndshme.

Uroj udhë të mbarë librit dhe sa më lehtë dhe këndshëm për lexuesin.

Suksese të tjera autores.

 

                           Gëzim Ajgeraj 

                Zvicër Grabs,  08. Nëntor 2023A 

 

 

 

1.

 

●  ETIKA DHE ANTIETIKA SI FENOMEN APO MASË E KEQ PËRDORIMIT

 

- Çdo shoqëri ka rregulla e përgjegjësi, ama rregullator i tyre janë Etika apo Kodi i Etikës dhe kjo fillon me institucionet qofshin shtetërore apo private qofshin ato, pra që nga shkolla ku secili detyrimisht jemi apo kemi qënë frekuentues dhe si vend edukimi aty fillon edhe mësimi e praktikimi i Etikës apo 'Kodit të Etikës' i cili përcakton rregulla por dhe sjelljet në mjediset shoqërore e cila do zbatohet nga çdokush.

    Pra Kodi i Etikës, është udhërrëfyesi perfekt për një shoqëri të shëndetshme e cila reflekton brenda standartit në veprimet e përditshme, dhe kthehet në mision që paraprinë mbajtjes së përgjegjësive, parimeve, vlerave e referimeve të paracaktuara.

     Kod Etike përmban çdo institucion si Shkolla të çdo niveli     shtërorë a privat,  Inspektoriate shtetërore, Televizione a media të ndryshme,  Korporata, Sisteme gjyqësore, Banka, Biznes, Gazetari, Shëndeti publik,  Shoqatat, Ministri e Qeveri, Kodi i Etikës dhe deontologji e Psikologëve etj.

- Çfarë përcaktohet në Kodet e Etikës dhe sa efikas janë ato për edukimin e shoqërisë, pra pyetja është;

   - A është funksional dhe a zbatohen ato kritere të caktuara në institucionet përkatëse me të cilën çdo punonjës kur ka pranuar nën- shkrimin është pajtuar edhe me kushtet e rregullat e paracaktuara qoftë Kodin e Etikës apo Rregulloren e Brendshme të institucionit që fillon nga veshja, pra paraqitja e jashtme, fjalët e veprimet etj.

 

- Kodi i Etikës, përcakton parime të përgjithshme të mirësjelljes njerëzore,  shërben formimit personal dhe mardhënieve të mira ndër njerëzore por dhe institucioneve, mes kolegëve, vartësve apo eprorëve që kjo përkthehet në shërbim efikas në mardhëniet me publikun.

     Kjo tërësi rregullash e veprimesh që në synim ka ngritjen e standarteve bashkëkohore në shoqërinë tonë demokratike, me norma morale, bazuar në Traditën e bukur shqiptare mbi të cilën udhëheq morali, përgjegjësia, ndershmëria e humanizmi e plot vlera e virtyte të tjera bashkë- ngjitur,  e mbi të gjitha i përmbledh sjellja e kulturuar.

     Duhet përçuar parimet përmes moralit, nxitjes së përgjegjshmërisë si fillim ndaj vetes, publikut apo eprorëve  duke evituar padrejtësitë a mungesën e respektit apo të qënurit indiferent, rast kur duhet të përballesh me ndonjë nga elementet e ndryshme etike.

     Mendoj që etika duhet të funksionojë në parim që nga familja, ndonëse ka një sërë rregullash familjare, etika ka vënd të rëndësishëm pasi është institucioni më i rëndësishëm i edukimit pasi fëmijët pregatiten nga prindërit për një sërë informacionesh apo praktikash jetësore, se si duhet t'i përballojnë sfidat e jetës. 

     Pra, keqpërdorimi i Etikës në familje pregatit atë kontigjent fëmijësh sot, nesër qytarë i këtij vendit që mund ta shpreh në gjuhën popullore se bëhen "bastardët" që veprimet e liga i bëjnë nga arroganca që është pjellë e pafuqisë mendore dhe intelektit njerëzorë, dhe këtij boshti vet- rrotullues, e cila vjen nga keq- menaxhimi ndaj duhet të prevalojë Etika si kusht i domosdoshëm dhe rregullator në shoqëri përmes mekanzimave stimulues duke filluar e gjitha nga familja dhe trasferohet në grupet e ndryshme shoqërore që përfshin në mënyrë automatike në shkenca komunikimi duke treguar vetveten sa aftësi ke.

Kohët evulojnë, karakteret janë të ndryshme, shembujt pozitiv dhe negativ janë kudo rreth nesh, ndaj shpesh pyesim veten;

 

   - A janë pjesë e kësaj shoqërie ky kontigjent që vepron kaq negativisht jo veçse për komunitetin por dhe vetveten.

 

   - A respektohet Kodi i Etikës së të shprehurit në mjediset familjare, institucionale, shoqërore etj.?

 

   - A i vlerësojnë fëmijët prindërit e tyre dhe mundin e sakrificat që një jetë bënë për edukimin dhe arsimimin, veshjen e ushqyerjen e shumë realizime të tjera qoftë dhe projektet pas arsimore.?

 

    - A ka prindër që ju mungon koncepti i të qënurit prind, ku nuk ndjen përgjegjësi për mbajtjen e familjes.?

 

   - A merren institucionet me praktikimin e Etikës me punonjësit e tyre qoftë për mënyrën e veshjes e cila është e përcaktuar mbi normat morale apo  përdorimin e fjalës e cila të vendoset në vendin e duhur, a qortohen për fjalorin e papërshtatshëm etj, dhe kësaj pyetjeje duhet t'i kthejë përgjigje publiku apo më saktë lexuesi.

 

• Ne cekëm disa nga pikat e domosdoshme të Kodit të Etikës të cilat bëjnë që të quhesh njeri.

 

- Nëse deri më tani folëm për Etikën si koncept dhe rregullat e saj, dhe ajo përkufizohet si një sistem vlerash në një komunitet të caktuar apo edhe në tërësi, besoj që ka vend për të folur edhe për të kundërtën e saj.

Çdo shoqëri ka mënyrën dhe formën e vet të menaxhimit dhe kjo nën- kupton se nuk egzistojnë rregulla strikte, prandaj dhe funksionon bota brenda kësaj larmie.

Kështu që, ashtu si në gjuhën shqipe egzistojnë sinonimet dhe antonimet,  edhe në psikologji egziston pothuajse e përafërta pra Etika dhe Anti- Etika.

Po, kujt i shërben njëra apo tjetra mund të pyesim.

   - Atëherë, për Etikën kemi folur pak, një çik më lart por në sensin pozitiv të mardhënieve njerëzore dhe "bashkëjetesa në institucione" por dhe rrethe shoqërore ku paraqet rregullsi për një qytetari të denjë dhe bashkëkohore.

   - A zbatohet me përpikmëri Kodi i Etikës dhe nëse jo çfarë ndodhë.

   - Kemi koshiencë të plotë se jo vetëm në shoqërinë tonë të trazuar,  por në asnjë shoqëri Kodi i Etikës nuk zbatohet me përpikmëri, ndaj duhet të flitet pak për Anti- Etikën.

 

   • Anti - Etika ky fenomen që prek qelizat e shoqërive në tërësi, vjen si shkak i një gjëndjeje të pa- kontrolluar të sjelljes personale, dhe ky defekt rëndon edhe në mardhëniet ndër- njerëzore,  ku ndoshta të diferencojnë nga rrethi ku bën pjesë.

     Shpesh e themi apo përdorim fjalën "degradim", një fjalë e rëndomtë që në paraqitje apo më saktë aq shqetësuese e cila sjell pretekstin e keq- menaxhimit të fjalës e veprës qoftë me një person tjetër apo edhe në një grup njerëzish. 

   - Anti- Etika është konkretisht thyerja e rregullave të vëna brenda një grupi shoqërorë, ku bën pjesë smira, xhelozia, inati, frika, mosbesimi apo apatia a humbja e ekuilibrave, dhe veset më të liga të njerëzimit. Janë konkretisht ato çfarë kemi folur për Etikën dhe mos realizimi i tyre apo e kundërta sjell mos- marveshjet apo keq menaxhimin në mardhëniet ndër- njerëzore.

- Anti - etika përmbys arsyet humane, ajo shfrenon egot e mund të shpien drejt katastrofave deri tej mendimit përmes zhgënjimeve, ndaj shprehen shqetësime ndaj situatave të papërshtatshme me Etikën dhe ato duhet vënë në pah në kohën e duhur.

- Pra studimet dhe eksperiencat, zbulojnë sferë të gjërë të çështjeve përsa i përket Etikës dhe Anti- Etikës si procese sa të përafërta po aq dhe të kundërta në qëndrime dhe ndikime poashtu, afron një sërë opinionesh dhe refleksionesh mbi ndikimet që ndodhin brenda këtyre proceseve. 

 

• Deri ku arrin keqpërdorimi i Etikës?

 

Në ç'shkallë arrin dëmi i shkaktuar nga keq- menaxhim apo keq- interpretimet. 

 

   - Janë fakte dhe fenomene që i dëgjojmë në jetën e përditshme dhe mjaft të prekshme që vijnë si burim infesksioni Anti- Etikën. 

Nuk ka asnjë ditë të mos shohim që në TV të ndryshme a Portale të shumta mediatike shohim zënka, ngatërresa të shumta, përndjekje, humbje jete etj.

Shumë nga këto që citova pak më lart vijnë nga një zënkë e çastit, pra, një fjalë a batutë të lëshuar pa kujdes, si një e sharë apo një vënje në lojë a tallje për një veshje, apo mënyra e pirjes një lëngu apo të ushqyeri, mund të jenë zanafilla çasti që përfundon në përleshje a përndjekje gjë të cilën shoku nuk ia pranon dhe çështja më pas agravon mes tyre.

   - Faktet dhe faktorët janë të shumtë qoftë edhe pse X ka bërë para apo ka blerë një makinë të bukur. Në errësirën e natës ia gërvisht dikund qoftë një vend X (parking apo..) ç'rëndësi ka derisa ka gjetur mundësinë dhe dëmin e ka bërë në një formë a në një tjetër qoftë përmes rekrutimeve të të tjerëve.

- Fenomene këto që ndodhin në shumë shoqëri e vende të ndryshme dhe vjen nga një gabim i çastit dhe shkon deri në agravim gjë të cilën shpesh mbetet për të vënë dorë institucionet e shtetit mbi rastet e cituara.

Meritokracia është armë e shëndetshme për çdo njeri, por kur institucionet ç'vishen nga angazhimi kthehen në mosbesim, ndaj qytetaria shndërrohet në pasivitet që realisht kthehen në rreziqe reale.

Njeriu i denjë, njëherë i lindur dhe i papërsëritshëm,  kërkon dritën e shpresës për një jetë plot lavdi ku të prevalojë autoriteti dhe mbi të gjitha e njerezishmja humane.

 

 

 

2.

 

● NJERIU KJO QËNJE E VËSHTIRË

 

• KARAKTERET NJERËZORE

 

  - Njeriu padyshim është kapitali më i çmuar në univers, por dhe  krijesa më e vështirë dhe e mundimshme e perendisë, dallohet për detajet nga gjithë gjallesat e tjera.

E gjitha kompleksitet i padiskutueshëm, por dhe vepër artistike e pakrahasueshme.

     Por do ishte e mrekullueshme e madje e mahnitshme sikur ta dinim seç mund të ishim në të vërtetë, apo nga vijmë e sa për vlerat nuk ia humbim kollaj vetes, madje shpesh i shumfishojmë përmes imagjinatës, ndonëse pyetjet se kush jemi e nga vijmë është pyetje që na shoqëron shpesh..

Shumë njerëz vihen në dilemë për pyetjen se;

 

- A jemi vërtetë qënja më komplekse.?

 

Në mund të shprehja një dëshirë e "sikur të më realizohej" por ja që kurrë nuk do marrin udhën e realizimit final për arsye që dihen lehtësisht, por "sikur të ndodhte " do shuhej kureshtja e botës për pyetjen e mësipërme.

   - Një luan apo një ujk, si kafshë mjaft të veçanta pra luani si mbreti i pyllit ose ujku si kafsha më inteligjente, çfarë do mendonin për njeriun pasi mua, do më shtynte kureshtja ta dija përgjigjen, pasi ne njerëzimit nuk na mungojnë opinionet,  vlerësimet, epitetet ndaj të çmueshmit njeri.

   - Ndonëse njeriu u krijua si qënje sociale por dhe shpirtërorë pasi u përzgjodh nga perendia për të qënë i tillë dhe shumë i privilegjuar nga gjitha gjallesat, pasi njeriut i dha si dhuratë komunikimin që është elementi më i çmuar, ndonëse a e din njeriu që për këtë element duhet të jemi falenderues, por dhe veprues më të përgjegjshëm në gjithçka që na rrethon.

     Ne si qënie biologjike që jetojmë në këtë diversitet biologjik mendoj se nuk i kushtojmë aq sa duhet vëmëndjen e duhur asaj që na mundësohet, si psh;

     Ne lindim, rritemi, ushqehemi, vishemi, shkollohemi, edukohemi, përzgjedhim profesione, ndërtojmë shtëpi e jetojmë brenda tyre, rregullojmë a përkeqësojmë kushtet e jetesës apo rrethit tonë shoqërorë etj.

     Gjithsesi jemi pjesë e pandarë e gjithë këtij diversiteti brilant.

     Njëherë i lindur dhe i papërsëritshëm në formën aktuale ndonëse dihet që shpirti i njeriut është i përjetshëm, ndonëse në dimensione të tjera.

- Shpirti nuk vdes kurrë pasi ai pas vdekjes veçse sa ndërron dimension ashtu siç themi psh, "shpirti i gjyshes jeton atje lart në qiell" dhe është engjëlli ynë mbrojtës etj, e plot shprehje të ngjashme si kjo.

Gjithsesi unë e besoj jetën pas vdekjes, sepse vetë perëndia e bëri të veçantë njeriun, ndaj i dha pesë shpirtra dhe i prin shpirti primordial.

     Ashtu si dhe zemra, fryma dhe mendja pasi të trija bëjnë trininë e shenjtë.(Ati, Biri, Shpirti).

   - Ati- është mëndja, ndaj kur bëjmë kryq dora shkon mbi ballë.

   - Biri- është fryma, ndaj dora lëviz e vihet mbi zgrof ( mbi stomak).

   - Shpirti Shenjtë- është zemra, dhe dora bën lëvizjen e tretë, dhe shkon majtas e ndalon mbi zemër, dhe kjo është pikërisht trina shenjtë.

     Ndaj janë këto dimensione sa njerëzore aq dhe hyjnore të bashkuara brenda kësaj qënjeje njerëzore që veçohet nga çdo specie tjetër mbi gjithë këtë rruzull e nga çdo materie tjetër, dhe kështu që punon pa reshtur duke eksploruar të panjohurat që i jep universi nga bujaria e saj.

 

- Për të gjithë njerëzinë nëse janë të njohur apo thjeshtë të rastësishëm qofshin ata,  gjithkush kalon nëpër situata të vështira në një moment të caktuar. Jeta nuk është aq e lehtë.

Vetëm diçka të kemi parasysh;

   - A e dinit se: 

   - Njerëzit që janë (duken) më të fortë janë gjithashtu dhe njerëzit më të ndjeshëm.?! Njerëzit që shfaqin më shumë mirësi janë më të keqtrajtuarit dhe kjo fatkeqësisht ndodhë rëndom.

     Ata që kujdesen për të tjerët janë pikërisht ata që zakonisht kanë nevojë për këtë kujdesje më shumë se askush tjetër në gjithë këtë botë.

   - A e dinit se katër gjërat më të vështira për t’u thënë janë: 

 

- Të dua; 

- Më vjen keq; 

- Të lutem;

- Më ndihmo;

 

Ama, zor t'ia dimë arsyen kësaj pengese.

   - Shpesh herë vetëm sepse një njeri duket i lumtur, ju duhet të shikoni pas buzëqeshjes së tyre sa shumë dhimbje mund të ketë aty për të kuptuar qartë lumturinë e vërtetë. Për të gjithë njerëzit që janë duke kaluar vështirësi në këtë moment, le të fillojmë tani ta rrisim qëllimin tonë për efikasitet më të plotë.

     Ne të gjithë kemi nevojë për ndjesi dhe tërheqje pozitive, tani dhe këtu po e po.

  - A mund ta bëjmë këtë për të gjithë njerëzimin, për të rritur imunitetin dhe dashurinë për njëri- tjetrin si pasurinë më të madhe shpirtërore, dhe duhet kuptuar që do shoqërojnë edhe nëpër dimensione ku ndodhemi.?!

   - Në këtë botë, njerëzimi përmban të gjitha karakteret, diversitet e gjitha.

     Ashtu sikurse historitë njerëzore janë jo vetëm të shumta, por të shumëllojshme, dhe ato i kemi ngado, e madje duke filluar nga vetja.

     Ka nga ato që - na kënaqin, - na bezdisin, - na inkurajojnë, - na habitin, - na trishtojnë a na bëjnë të buzëqeshim etj.

     Dhe ja, do sjell copëza tregimesh thjeshtë për ilustrim, por dhe shembuj të ndryshëm ndodhishë po’ashtu, pasi janë shembuj që tregojnë numrin e shumtë të karaktereve por dhe seç mund të jenë në gjëndje për të bërë njerëzia, por dhe përfundimet shpesh të pa’parashikueshme.

 

• MËSUESI DHE NXËNËSI

 

1.  Një ditë, një i ri takon një të moshuar dhe i thotë:

- Më mbani mend profesor?

- Jo.

- Kam qënë nxënësi juaj.

- Gëzohem. Si je? Me çfarë meresh tani? 

- Tani ushtroj detyrën e mësuesit. 

- E gjykon se je i mirë në punën tënde?

- E vërteta është se PO. Ju më frymëzuat dhe doja t'ju ngjaja.

     Kureshtarë i moshuari, pyet të mësojë se çfarë i mbeti në mendje që e frymëzoi kaq shumë, sa të donte ti ngjante. Dhe i riu i rrëfeu historinë e mëposhtme: 

   - Një ditë një nxënës i klasës që ishte dhe shoku im, erdhi në klasë dhe më tregoi një orë të re shumë të bukur që mbante në xhep. Nuk ju përmbajtja tundimit dhe e vodha.  Pas pak vuri re që i mungonte ora tek xhepi dhe menjëherë njoftoi profesorin që na jepte mësim atë moment në klasë dhe ishit Ju. Ju në vazhdim, iu  drejtuat klasës dhe thatë:   

   - Ora e një nxënësi të kësaj klase u vodh në këtë orë mësimi. Kush e vodhi, ju lutem ta kthejë menjëherë. 

   - Kur mendova turpin e poshtërimit përpara gjithë shokëve të mi të klasës, nuk guxova ta dorëzoja. Pastaj ju mbyllët derën, na thatë të qëndrojmë të gjithë në këmbë sepse do kontrollonit xhepat e gjithë nxënësve derisa ta gjenit. Por vendosët një kusht.

     Të gjithë duhet ti kemi sytë mbyllur të mos shikonim fajtorin. Dhe kështu u bë. Kur arritët tek unë, e gjetët në xhepin tim dhe e morët. Por vazhduat të kërkonit në xhepat e të gjithëve dhe kur mbaruat thatë: «Dhe tani mund të hapni sytë, Ora u gjend!»   

     Nuk zutë emrin tim në gojë dhe as më tërhoqët vërejtje menjanë. Prisja të më qortonit dhe të më bënit moral, por as këto nuk ndodhën.  Atë ditë, ju shpëtuat dinjitetin tim. Ajo ditë, ishte dita më e turpshme e jetës sime dhe më dhatë me mënyrën tuaj një mësim të fortë. E kujtuat tani rastin z. Profesor?

   - Po, duke të dëgjuar, i kujtova të gjitha. Por ka dicka që nuk më kujtohet, dhe ai je ti, sepse dhe unë i kisha sytë e mi mbyllur kur ju kontrolloja të gjithëve.

     Nëse duhet të poshtërosh një nxënës në sytë e gjithë nxënësve për ta dënuar, atëhere jo vetëm që nuk quhesh Mësues, por dhe nuk je Njeri. Mësues të tillë çjerrin shpirtra, që mbeten të gdhendura gjithmonë në kujtesën tonë.

E  huazuar!

   - A nuk është ky profesor një shembull i veçantë i njerëzve të rrallë që i duhen çdo lloj shoqërie, por dhe i ndjekur nga ish- nxënësi i tij si shembull konkret i vullnetit të mirë i ardhur përmes dinamikave, por edukimi është themeli i shëndetshëm që rrit filiza qytetarie me ndjenjën më të lartë njerëzore dhe kthyer në devotshmëri për jetën.

Ne rrëzohemi, por bukuria është në gjejmë forcë për të ecur përpara si në rastin konkret.

-  A nuk janë profesori dhe mësuesi pjesa më e lartë e edukimit dhe elitë e shoqërisë qytetare të mbarë njerëzimit.?!

- A janë ata shembulli më i mirë për çdo njeri.?!

 

• 2. DJALI DHE NËNA

 

    (Neglizhenca flet gjuhën e mos kthimit)

 

   - Një djalë tregon.

Kur isha shumë i ri vija vonë në shtëpi, luaja me shokët jashtë e nuk haja në tryezë më familjen time pasi asnjëherë nuk arrija të vija në kohë.

   - Gjithmonë i gjeja në gjumë, dhe kjo gjë e mërziste shumë mamanë time pasi nuk vija herët të bisedoja me nënën pasi kur vija ajo gjithmonë ishte në gjumë.

Në mëngjes largohej shumë herët nga shtëpia për në punë ndërsa unë zgjohesha shumë vonë.

   - Nuk kishte zgjidhje tjetër përveçse të më shkruante notica e të më linte porositë që donte të më jepte dhe e ngjiste letrën në frigorifer.

   - Ajo shkruante se ku e kisha ushqimin apo gjërat që kishte pregatitur për të ngrënë, dhe me kalimin e kohës, porositë në letër filluan të shtoheshin goxha.

      Ajo më tregonte se ku i kisha rrobat e lara a më jepte porosi se ku t’i vendosja ato të palarat e po ashtu më shkruante së kë të takoja apo ç’punë do bëja të nesërmen.

Një pjesë e rinisë time shkoi në atë mënyrë me vonesat dhe mungesat e mia.

   - Ndihesha i lodhur dhe u bë e mërzitshme dhe rutinë leximi i letrave të përditshme, dhe një mbrëmje përtova dhe letrën as e lexova fare por shkova dhe u shtriva në shtrat.

   - U ngrita vonë të nesermen dhe shtëpia ishte e tëra rrëmujë, krejt papastruar dhe rrëmujë.

U habita në fakt.

 - Nëna ime ngrihej herët që me natë dhe çdo gjë linte në rregull e sistemonte para se të shkonte në punë.

   - U drejtova për te dhoma e saj dhe ajo ishte ende duke fjetur.

   - E thirra, mami u bë shumë vonë, a nuk je në punë sot.?!

   - Ajo nuk po më përgjigjej.

E thirra e më kot të lëvizte.

Ishte në gjumë të thellë.

   - I thirra më fort por, nuk lëvizte, e preka por, ishte bërë akull e tëra, ajo kishte ndërruar jetë.

   - Një dhimbje e fortë më depërtoi thellë në trup e shpirt, trishtim i pamasë.

   - Pikëllim e keqardhje.

Tavani më ra mbi kokë.

  - Njoftova të afërmit dhe organizuam ceremoninë e varrimit.

   - E përcollëm për në banesën e fundit dhe i dhamë lamtumirën.

   - Pas asaj dite të gjatë vajit e trishtimit, shkova pranë shtratit të rrëmuar e të pa shpresë u shtriva.

   - Sytë i kisha të ngulur në tavan.

Mendja ishte tek mami im.

   - Shtëpia ishte bosh, e ftohtë, dhe çdo gjë më dukej e pabesueshme.

   - Papritur mu kujtua letra e mamit e ngjitur në frigorifer që mbrëmë nuk e lexova.

   - U ngrita menjëherë dhe shkova në kuzhinë, dhe nisa ta lexoj.

   - Këtë herë letra ishte ndryshe, jo me të njëjtat këshilla si gjithmonë.

   - Nuk shkruante se ku kisha ushqimin a ku kisha rrobat e lara a se ku duhej t’i lija rrobat e pa lara.

- Në letër shkruhej vetëm kaq;- biri im të kërkoj ndjesë që nuk ta pregatita ushqimin dhe të të laja rrobat.

   - Diçka nuk shkon me trupin tim, nuk ndjehem mirë sot.

   - Të lutem;- kur të kthehesh më zgjo që të më dërgosh në spital.

   - Ky djalosh e humbi mundësinë që t’i gjendej pranë nënës tij në momentin më delikat.

   - Por ti rri pranë prindërve tuaj e ndihmoji, se ata udhëtojnë për të kaluar në botën tjetër dhe atëherë nuk i gjen më pasi, dhe mua më mungojnë e shpirti më dhemb çdo ditë për mungesën e thellë që ndjej.

Një ditë nuk do jenë aty, e mos të mbeten pengu i shpirtit.....

 

   - Ç'ndjesi na ngjall ky tregim për NËNËN dhe kush është nëna për ne.

    I jemi falenderues perendisë shenjtë që na ka dhënë statusin NJERI dhe pas kësaj na dha nënën,pra ajo që na dha frymën dhe ajo ka një përmbajtje aq të madhe. 

Ajo është shkolla dhe edukimi për fëmijët e saj, kraharori ku gjithmonë aty mbështesim kokën, ajo qe e djeshmja, e sotmja dhe e nesermja.

     Nëna është drita e shkëlqimi, dashuria e edukimi, ngrohtësia e ushqimi i shpirtit, është gjithësia. Nëna jep gjithmonë e asgjë nuk pret në këmbim. Nëna është fanari që na ndriçon zemrat që në momentin e parë që ne vijmë në këtë dynja.      

     Nëna është gjithësia, inspirimi, motivi për të jetuar, dhe burimi i jetës. 

     Ne erdhëm nga dashuria prandaj dashuria e la emrin NËNË.

     Nëna është e forta grua, kjo shtyllë e fuqishme e shoqërisë,  bashkëshorte e devotshme, motër, teze, shoqe a kolege dhe mbi të gjitha më e mira mike. 

   - Ajo meriton mirësitë e universit.

   - Po sjell njërën nga poezitë e mia për nënën sa për ta ilustruar këtë Ese por konkretisht për nënën që as fjalët e fjalorit të gjitha në i përdorë, akoma ne i mbetemi borxh nënës.

 

• MADHËSHTIA E KA EMRIN NËNË

 

Në çerdhen e shpirtit tënd gjej folenë

Oqeani ndjenjave hyjnore zbret si ujvarë

Nektarë ledhatimesh ashtu si nënë e bijë

Gjendem e mbështjellë në mëndafshin 

e lëkurës sate bija e mirë mërturase

 

Aromë ëngjëllore ka shpirti i nënës

Brishtësia bëhet dritë e qiellin ndriçon 

Kohën që sot forcërisht dua ta ndaloj

Nuk e di, por sikur kam frikë 

 

Dua pafund të zgjasë përjetimi si në ëndërra

E të qëndroj heshturazi mbi qerpik

Dhe këngë të intonuar për ty të këndoj 

 

Gjithë zotave të qiellit do ju lutem për ty

E dielli i agut të na i ngrohë zemrat

Për hirësinë e fjalëve të gdhendura 

Që na dhuroje nga baticat e shpirtit

 

Në mund t’i freskoj ëndërrat

Deri pas diellit kularë dua t’i mbështjell 

me lutjet e mia safi për ty shpirt i ëmbël 

 

Bahçen e dëshirave ta bëj kurorë

të butë prej mëndafshi për të mirën e kësaj 

bote që ngroh si diell e ndrit si hënë

Lumturia e pafundme quhet nënë

 

Zoti e bekoftë e mëshiroftë nënën time.

Zoti bekoftë e mëshiroftë të  gjitha nënat.

 

   - Nëna mendon për veten dhe fëmijët.

Nëna i tha fëmijës,

   - Nëse bëhesh ushtarë, do të arrish të bëhesh gjeneral.

   - Në bëhesh murg, do të bëhesh prift. 

   - Përfundimisht u bëra piktor dhe arrita të bëhem Picasso.

 

3. NË BËHESH FRYMËZIM 

 

• ERLINDA DHE FRANKO

 

“Erlinda erdhi në jetë nga nëna e saj dhe gëzonte shëndet të plotë. 

   Filloi të rritej dalengadalë bashkë me ditët dhe po zhvillohej normalisht e çdo ditë ajo gëzonte dashurinë e madhe të nënës e familjes, po bëhej një fëmijë gjithnjë e më e bukur. 

Me kalimin e kohës ajo filloi të ecte e fliste.

   E donin të gjithë për ëmbëlsinë që ju dhuronte të tjerëve. 

U rrit e u shkollua.

   Mirëpo, jo gjithmonë natyra është bujare me ne. Erlinda, vajza flokëkuqe kaçurrelëse sapo kishte mbushur të njëzetat dhe dallonte për sharmin,  bukurinë, kulturën dhe edukatën që tregonte. Papritmas, në një ditë nga ato të njëzetave të saj, fati i keq i servuar për të i mori asaj shikimin për të mos ia kthyer më kurrë. Bota iu nxi terr e gjitha. Asgjë për Erlindën nuk bëhej si më parë, asaj iu privuan të drejta të shumta nga ajo fatkeqësi famëkeqe. Ajo kishte frikë tashmë për jetën, se si ajo do arrinte të bënte gjërat e duhura të jetës së përditshme, si të lahej,  të krihej, të vishej, të gatuante a ushqehej, të gjente shoqet e shumë gjëra të tjera. Mirëpo,  Erlindën filloi ta shqetësonte dhe një hall tjetër si ajo e gjetjes së një shoku për jetën pasi kjo i dukej mjaft e vështirë dhe shumë e largët për të. Ditët kalonin dhe Erlinda si një vajzë e zgjuar dhe e dashur nuk linte pasdore pa vizituar mikeshat e saj herëpas'here.

   Universi i gjithësisë e kishte rezervuar një surprizë edhe për vajzën bukuroshe. Një mikja e saj e mirë ia prezanton  Erlindës mikun e saj që ishte veçse dy vite më i madh në moshe se Erlinda. Djaloshi quhej Franko dhe ai ishte në karrocë pasi kishte dëmtuar dy këmbët në një aksident automobilistik por ishte natyrë shumë kurajoz, i dashur, i bukur e i zgjuar.

   Ata filluan njohjen miqësore që zgjati dikund rreth pesë vite shkëmbime idesh e mendimesh dhe shprehnin vizionet e tyre për jetën e të ardhmen.

   Mirëpo,  siç thonë "kurr s'i dihet", mendimet e tyre ishin aq të njëjta sa kaluan në fejesë e më pas në martesë.

   Ata e deshën dhe e duan njëri- tjetrin siç duan njerëzia rrezet e para të diellit të mëngjesit. 

Janë gjithmonë aty për njëri-tjetrin në çdo aspekt për ta ndihmuar.

   Erlinda dhe Franko janë çifti më i lumtur në qytet. Ata i shpehin me të madhe ndjenjat e dashurisë për njëri-tjetrin.  

 

Madje Erlinda thotë;

Franko është "SYTË E MIJ".

Unë jam "KËMBËT E FRANKOS".

 

- A nuk është frymëzim historia që sapo lexuam, dhe të bën ta shikosh jetën me më shumë optimizëm dhe falenderues zotit të gjithësisë.?!

- Unë vlerësoj shpirtërat e tyre të ndjeshëm dhe moralin që e mbajnë aq lart përmes dashurisë për Zotin që i bashkoi në çift dhe ndjenjës humane  që i karakterizon në pafundësi, për realizimin e ëndërrave, por dhe m'poshtjen e vështirësive e përballjen e sfidave më të pa parashikueshme. 

Njerëz të tillë bëhen burim drite e frymëzimi për të mësuar se si ecet përpara.

Zoti nuk ju ka dhënë sy për të parë apo këmbët për të ecur, por ju ka dhënë kurajon për të përmbushur ambicien e tyre e për të tejkaluar kufizimet, dhe mbajtur ndezuar shpresat.

Ndaj funksionon.

 

4. AMERIKANËT JANË POPULL MIKPRITËS

 

(Çuditesh me rregullat e tyre strikte)

 

- Disa nga zakonet e tyre që na habisin.

Miliona turistë vizitojnë amerikën pasi i tërheqin nga kultura e vendit, jeta e natës dhe metropoli i madh dhe ndikon në sistemin financiarë.

   - Të njohësh të vërtetat e zakoneve a stilin e jetës amerikane;

 

1. Amerikanët bëjnë dush e lajnë flokët para çdo ditë pune.

2. Ata përdorin fjalë të ndyra por nuk shajnë kurrë në Zot.

3. Janë shumë të hapur e falenderojnë dhe kërkojnë falje gjithmonë.

4. Shumica e autostradave janë pa pagesë.

5. Mund të blejnë rroba në dyqan dhe i veshin për disa ditë, e nëse nuk ju pëlqejnë mund t’i kthejnë dhe ju kthehen paratë e shpenzuara.

6. Nuk ndjekin modën si në Shqipëri, por veshin ç’ju del përpara.

7. Gratë amerikane kanë flokët dhe thonjtë e përsosur dhe nuk shkojnë kurrë në dyqan me pishama.

8. Nuk ka parkues të paligjshëm.

9. Respektojnë radhën, orarin e takimit, orarin e punës dhe shkollës.

10. Për qeratë e vonuara, qeragjinjtë mund t’i nxjerrin jashtë për vonesën e pagesës.

11. Nuk konsumohet kafe në orarin e punës.

12. Fëmijët punojnë që gjashtëmbëdhjetë vjeç për të përballuar shpenzimet shkollore.

13. Ata nuk bërtasin por flasin më zë të lartë.

14. Fejohen zyrtarisht si në Shqipëri, por shpenzimet e dasmës i paguan familja e nuses.

15. Divorcet janë të larta sa agjensitë janë në garë.

16. Amerikanët nuk paguajnë taksa makine as transformim pronësie.

17. Janë efikas në punë, pasi vonesa nuk tolerohet.

18. Meshkujt amerikanë nuk ngacmojnë femrat në rrugë, pasi ligji i dënon për gjestet.

19. Në shkolla këndohet çdo ditë himni kombëtarë.

20. Ata nuk urinojnë rrugëve madje as fëmijët.

21. Amerikanët paguajnë ligjërisht bakshishe

pasi ka rroga që bazohen në bakshishe.

 

   - Çështja është se, po ne sa i njohim dhe zbatojmë rregullat në shoqëri,  institucione etj.

Çfarë standarti kemi në këtë (pa)pajtueshmëri kriteresh. 

   - A janë ato rregullator në mjedise tona dhe çdo qelizë të shoqërisë, po kultura e sjelljes publike, për të treguar ndjeshmëri ndaj të tjerëve në çfarë niveli është.

   - Mendoj që në shoqërinë tonë ka vend për të diskutuar. 

"Mirësjellja dhe Mirënjohja" janë madhështia e njerëzimit,  ndaj pa to nuk mund të kemi vlerat e qytetarisë.

 

 

 

 

5. - TRAGJEDIA E BLANKËS

     

  (Trishtim njerëzorë i tejskajshëm)

 

- Blanka një vajzë e brishtë por e bukur dhe e dashur njihet në internet me Juan dhe dashurohet marrëzisht me të, por ai e copëtoi pjesë- pjesë (ndoshta nga dashuria).

   - Ajo udhëtoi nga Meksika në Lima Peru për të takuar njeriun që kishte dashuruar në një aplikacion në internet ku qëndruan bashkë dy javë, e gjatë atyre ditëve Blanka i tregon mbesës saj se ishte e dashuruar dhe se ku ndodhej ndonëse pas asaj telefonate ajo u zhduk fare.

   - Miku i saj ishte student për mjeksinë ligjore dhe teknologjisë.

   - Pasi mbesa dhe familja nuk komunikonte dot me vajzën e tyre udhëtuan për në Peru dhe takuan dhe Juan, i cili nuk pranonte se mund të kishte informacion për Blankën.

   - Megjithëse filluan kontrollet për Blankën, pas dy javësh u gjetën pjesët e trupit saj ku mungonin organet jetësore.

   - Ndonëse autoritetet por dhe personi që supozohej që ishte miku i Blankës nuk jepnin version se kush mund ta këtë bërë atë akt makabër që kushton jetë njeriu.

(Çfarë nuk është njeriu në gjendje për të bërë).?!

 

   - Shpesh ndjejmë përgjegjësi sociale ndaj keqbërësve dhe jo ndaj viktimës psh, pasi duhet bërë përpjekje të ndjejmë e marrim përgjegjësi pë viktimat, apo dhe ato që jetojnë por janë të viktimizuara, duhet imagjinuar trauma që ju shkaktohet.

     Më e tmerrshmja është mungesa totale e ndjeshmërisë, të tallesh, ti hedhësh në rrugë si leckë a ti kërcënosh është mungesa totale e njerëzimit.

     Të përfundosh në një masakër është zgjedhja e saktë dhe e kthjellët, e të mbulosh provat është makabritet.

Kur nuk funksion fuqia edukuese dhe arsimimi i duhur nga familja, atëherë duhet të funksionojë fuqia e ligjit, mbi këta qënjet eksperimentale që mos të përsëriten çmenditë dhe të paguajnë kostot për dëmin e shkaktuar.

     E kur janë të arsimuar dhe veprojnë aq djallëzisht, janë elementet më të dëmshëm e më të frikshëm të shoqërisë, prandaj ndaj tyre duhet treguar kujdes i veçantë nga organet shtetërore dhe njerëzit duhet treguar më vigjilent ndaj përsonave qofshin dhe të njohur.

 

6. EKZEKUTIMI I TARTARINIT

 

(Epo, ç'na duhen historitë e errëta botërore)

 

“Tartarin” ishte një qen, por ishte dhe i burgosur ifatit lig. Nuk dihet se kush e kishte sjellë në kampin – burg të Spaçit. Dikush thoshte për një shofer që ngarkonte mineral bakri.   

     Dikush tjetër tregonte se qeni kishte ardhur nga një fshat aty afër, fare i vogël. Në të vërtetë askush s’e dinte, se si ai qen ishte futur në kampin e të burgosurve, të ruajtur aq mirë nga dhjetëra truproje dhe të rrethuar me tela me gjëmba të dyfishtë. Veçse një gjë dihej me siguri: emrin “Tartarin” ia kishte vënë një i burgosur marinarë, një “Xhek London” shqiptarë, i quajtur Fiqiri Muho.

     “Tartarini” nuk i ndahej Fiqiriut, në galeri, në plan të pjerrët, në mensë, kudo që shkonte. “Tartarini” ishte i dashur, jo vetëm me Figon, por me të gjithë të burgosurit. Ai u lëpinte duart dhe rrobat e tyre të leckosura. Kurrë nuk i kishte ngrënë ndonjë të burgosuri racionin e bukës, gjellën, ose diçka tjetër, pa ia dhënë vetë i dënuari. Sa i dashur ishte me të burgosurit “Tartarini”, aq i egër ishte me gardianët dhe kapterët e kampit. Sapo shihte një të tillë, ai egërsohej e skërmiste dhëmbët. Policët sa e shihnin “Tartarinin”, e qëllonin me shqelma dhe me çdo gjë, që i zinte dora.

 

- Disa herë ata ishin përpjekur ta nxirrnin jashtë kampit, por “Tartarini” bëhej erë e fshihej nën shtretërit e të burgosurve. Ata që urrente më tepër “Tartarini”, ishin qentë – ujqër të komandës. Kur shikonte ndonjë të tillë, tërbohej së lehuri. Për të gjitha këto veprime, “Tartarini” ishte i dashuri i të gjithë të dënuarve. Një lëpirje e tij, u hiqte atyre një pjesë të brengave. Ata e përkëdhelnin, e puthnin, e përqafonin, si një vëlla të vogël.

    - Në ditët e revoltës, kur të burgosurit e Spaçit u ngritën për të drejtat e tyre humane, “Tartarini”, ishte së bashku me ta. Ai qëndronte në rreshtat e parë, ku hidheshin parullat antikomuniste dhe këndoheshin këngë atdhetare. 

   - Nuhaste se diçka e jashtëzakonshme po ndodhte në kamp. Lëvizte shumë i shqetësuar nga një kapanon në tjetrin. I shihte të burgosurit në sy, sikur të donte të mësonte se ç’po ndodhte. Kur kampi u sulmua nga qindra policë dhe trupa speciale, “Tartarini” ishte në ballë të përleshjes. Ai kafshonte me dhëmbët e tij të mprehtë, policët dhe trupat speciale.

 

   - Pas shuarjes së revoltës, u dënuan pesë vetë me vdekje. Katër ishin të burgosur, i pesti, ishte “Tartarini”. Atë, e ekzekutuan jo me plumb, por në një mënyrë mizore. E lidhën me dy zinxhirë në një shtyllë, për të mos lëvizur. Katër policë, nën mbikëqyrjen e dy oficerëve, e goditnin pa ndërprerje me bishta lopate. “Tartarini” kuiste sa të dridhej mishi. Ata vazhdonin ta goditnin, deri sa i thyen kockat dhe kafkën.

   - Kështu ishte vendosur ekzekutimi i “Tartarinit”. Në errësirën e natës, dikush nga të burgosurit e mori kufomën e “Tartarinit” dhe e groposi në një skaj të kampit.

- A nuk është kjo histori trishtuese madje e pa imagjinueshme se si mendjet njerëzore kthehen në përbindësha që trondisin çdo njeri dhe çdo mëndje kur mëson faktin se edhe një qen e dënon me vdekje makabre dhe mundësisht e bën shembull sikur të ishte krimineli që mund të shuante botën.?!

- Kështu unë solla disa tregime të huazuara, ndaj nuk zgjodha tregime personale pasi as’sesi nuk mund të plotësohej ai mozaik i shumëllojshëm i ngjarjeve  emocionale apo përjetimeve të ndryshme edhe nga ato të dhimbshmet a çuditshmet, por dhe të bukurat e frymëzueset, që përcjellin mesazhe dhe realitet poashtu.

Ndaj qëllimi ishte të sillja histori të ndryshme nga shumë karaktere për të parë se sa të barabartë jemi por, dhe aq të ndryshëm, ama,  dhe nga anë e skaje të ndryshme të botës dhe kulturave gjithsesi, dhe ka shumë për të thënë për njeriun, pra për ta plotësuar gjithë mozaikun e udhëtimeve jetësore të karaktereve njerëzore. 

Njeriu është në gjëndje të bëjë nga më të pa parashikueshmet, pozitive apo negative qofshin ato.

Prandaj është padisktim edhe kapitali më i çmuar i universit.

 

 

3.

 

● VLERAT DHE ANTIVLERAT

 

• MORALI DHE FALSITETI 

 

- Dy fjalë janë Morali e Falsiteti por kanë rëndësi të veçantë në përdorim por dhe epitete poashtu.

Është kjo, pikërisht jeta aktuale që ne po jetojmë, dhe mendimet tona janë padyshim rezultatet që kemi pasi jetën e jetojmë çdo ditë mes shumë paragjykimeve ndaj jeta nuk është e lehtë në gjitha aspektet e saj ndaj veprojmë siç vepron Ligji i Tërheqjes.

Njëri virtyt e tjetri e kundërta e saj.

     Sa fjalë të thjeshta në dukje pasi në përdorimin e përditshëm apo veprime sikur bëhen aq vulgare, në pikpyetje dinjiteti i moralit apo falsiteti sikur të qe diçka krejt normale ky absurditet i kohës. 

     Populli shqiptarë ka trashëguar virtytet më të larta njerëzore pasi ishin aq të pastra e të vërteta porsa drita e diellit.

Shquheshin besa e bujaria, trimëria e fisnikëria si virtyte nderi e pa to nuk kishe asnjë derë të hapur siç i thonë dhe vlerësoheshin si vlerat më të larta e për to cilësoheshe në çdo sofër a odë, fshat a krahinë pasi burrat mblidheshin dhe diskutimet e ndryshme i nxirrnin në pah këto veti të larta të malësorit të paepur.

     Në bazë të këtyre vlerësimeve dallohej njeriu prej njeriut a fshati prej fshatit apo edhe krahina prej krahinave tjera e kështu me radhë.

    Ishte arsyeja dhe ndërgjegjësimi që ngrenin virtytet e larta njerëzore apo dhe e kundërta që të çonin në dis- avantazh si antivlerat apo e kundërta e vlerave të lart- përmendura.

Ishin veprimet ato që të çonin në vlerësime reale të vlerave apo anti- vlerave njerëzore pasi dilnin në pah.

Ama, vlera njerëzore matet me edukim, kulturë dhe dituri, aktivitet, ndaj veçon kreativen dhe në mënyrën më efikase, dhe kërkon atë autonominë intelektuale në rrafshin disiplinorë  për të mbushulluar brenda teje si energji pozitive, larg dogmave për të qënë shembulli konkret i suksesit dhe për të arritur konkluzione.

 

• ANTIVLERAT 

 

   -Antivlerat njerëzore janë ato elementet negative që brumosen në karakterin e njeriut të dobët, që nuk mban dot ekuilibrat, dhe veprojnë negativisht në përputhje me gjithë qënjen, pasi ka njerëz të prirur të veprojnë në drejtimin e kundërt të erës, dhe në këtë rast vepron mendja, zemra e shpirti, pasi aty zë vend mendja e ligë dhe djallëzore. 

     Karakteristikat e antivlerave janë të shumtë, por do sjell disa shembuj të veçuar të vlerave dhe antivlerave të cilat i hasim në jetën e përditshme si elemente pozitive a negative  e bëhen mjaft komplekse, që shpesh ndodh për shkak të atyre elementeve, të humbim diçka nga vetja jonë në ndonjë përballje të padëshiruar a naive mes palësh.

 

• EGOIZMI

 

   - A nuk është Egoizmi njëri nga elementet mjaft nënçmuese që për këtë shkak ndodhin ngjarje deri nga më të shëmtuarat në jetën e përditshme.?!

   - A nuk janë prishur familje për hirë të egoizmit kryeneç që me fjalën e pa'thënë a veprën e pa'bërë ka ngjarë që njerëzit kanë bërë vite burgim apo dhe janë ndëshkuar në forma të ndryshme deri në humbje jete dhe ky fenomen është  ndjekur më pas zingjirë së këqijash.?!

 

   - Njërit i shkoi për drekë një shoku i tij në shtëpi dhe familja e gostiti me ushqimet më të mira që kishin, ashtu siç malësori e ka zakon.

      Dreka zgjati ca, dhe me tu afruar pasditja ai ju dha lamtumirën familjes së shokut ku drekoi.

     Ata e përcollën deri tek rruga që merrte për në fshat. Pasi u përshëndetën, ai ju tha se kam një rrugë të gjatë për të bërë dhe kthehem pas dy ditëve, shoku nuk u largua shpejt sepse po e ndiqte mikun me sy teksa po largohej. 

      Atij po i ngjante sikur shoku i tij do i mungonte dhe sikur ju krijua një boshllëk në zgavër.

     Por, me të dalë përballë fshatit ku dëgjohej nga shumica, çuditërisht e thërret shoku i vet me sa fuqi pati;

   - O filani, (shokut që i hëngri bukën gjysmë ore më oarë) a po vjen e shkojmë atje ku e patëm bërë muhabet, aq dhe vazhdoi rrugën.

     Me të errur nata, ai kalon kufirin dhe futet në ish- Jugosllavi. 

     Njerëzit që kishin dëgjuar të thërrasë shokun e padisin në organet e drejtësisë dhe shtetit e tregojnë për ngjarjen se dhe X person kështu ka qënë historia se X aty hëngri drekë dhe duhet ta ketë ditur se miku i tij do largoheshin sëbashku, dhe mund të kishte dezertuar partinë dhe njeriun e pafajshëm e arrestuan dhe hoqi vite të tepërta burgimi, por dhe familja vuante pasojat, e ngjarje të tilla fatkeqe ndodhën e ndodhin përditë në një formë historike apo në një tjetër. 

 

   - Një miku im, që i ri ndihmoi çështjen kombëtare në Kosovë, shpërndante trakte, grumbullonte shokë për në tubime, të shkruanin prulla natën mureve nëpër Prizren, pra kudo që mundeshin. Me mbarimin e shkollës ai iu fut akoma më shumë punës.

     Ndihmonte çetat dhe ilegalen. Mirëpo nuk i shpëtoi dot syrit vigjilent të armikut serb. Mirëpo vendosin arrestimin e tij. Pasi bie nata dikush i vie në shtëpi (gjoja për t'u siguruar se X person gjendet në shtëpi).

Sigurisht që 'miku' duhej të raportonte dikund që isha dhe ai ishte apo jo.

     Kështu që përsoni që do pikaste në do gjendej në shtëpi djali patriot, thotë se erdha për të parë në ka dyqan këtu. Megjithëse pyet ku është X se shpejt do e arrestojnë pë ndihmën që ka dhënë ilegalitetit.

     Kështu që brenda natës ai gjen mënyrën e shpëtimit dhe madje e ndihmoi atdheun akoma më shumë nga vendi që zgjodhi të shkonte.

     Kështu që edhe egoizmi ka anën pozitive dhe negative, mvaret pozicioni ku gjendesh por dhe rrethanat a njerëzit me të cilët bashkëpunon a ke të bësh, e kjo nderë edhe pse hyn tek egoizmi ka të veçantën e saj ndaj, pikërisht ky tis i artë që përshkon ndjenjën njerëzore pikas njerëzit e thjeshtë me zemër të madhe e mund ta quash kollaj hero, pasi përshkohet ajo bota e përhimtë përmes peripecive, dhe asaj jetës vazhdueshme të asaj mugëtire të plumtë e dinake. 

Jo më kot thonë dinakëri dhe madhështi. 

     Është proces i veçantë ngritja e vetëdijes, pasi kur ke mundësi që diçka të mbrosh, në sferën e gjitha mundësive gjenden pafundësi përzgjedhjesh por duke qënë absolut vetvetja, kjo është mjaft e rëndësishme pasi aty gjen dhe unin tënd origjinal pa lënë pas dore gërshetimin me botën e egër që të rrethon.

 

• DHUNA

 

- Dhuna, në flitet për dhunën, akoma më komplekse si fjalë dhe shprehje, dhunë verbale,  dhunë psikologjike, dhunë fizike etj.

     Secila në formën e vet ka anën e saj negative e të rëndomtë, por a mos është shpesh e egzagjeruar si fjalë të përdoret vend e pa vend apo....

Le të marrim një shembull të thjeshtë nga aspekti shkollorë.

Të gjithë kemi kaluar nga dyert e shkollave, me profesorë të lëndëve a fushave të ndryshme, shkolla të ndryshme e rregulla të ndryshme etj.

Por, të gjithë u njohëm me rregulla, detyra, të drejta e përgjegjësi.

Pyetja është;

- Çfarë po ndodhë me ne dhe gjeneratat në kohërat e sotme dhe (dhunën) më shumë si zhurmë se fakt dhe kthyer në fenomenin më të rëndësishëm.?!

- Nxënësi shkon pa pregatitur dhe pa detyra të përfunduara, dhe në i kërkohet llogari plasin fyerjet se Zysha a Profi ose Mësuesja po më bën presion psikologjik dhe ofendojnë me shprehje të ndryshme mësuesin që ta çakordojnë, pastaj t'i bëhet video e kjo dhuna psikologjike plas sheshit dhe pason nëpër televizione, portale a aplikacione të ndryshme e komentet e pafundme japin opinionet sipas qejfit. 

- Vallë, përgjegjësia dhe detyrat o njerëz a ndjehen dhe ku vajtën.?!

A mos na ngjan pak si hipnotizim i ajrit apo...

 

• TRADHËTIA

 

- Tradhëtia- ky fenomen kaq i prekur në kohërat e sotme ku përfshin një sërë elementesh negative si zilinë, shfrytëzimin, luftën në forma të ndryshme, lëndimin, intolerancën, pandershmërinë, gënjeshtrën, hipokrizinë, pabesi, papërgjegjshmëri etj.

Pse tradhëtojmë ne njerëzit?

     Pse kërkojmë më shumë se meritojmë, apo pse jemi të prirur mos të zbatojmë 'rregullat'  dhe detyrat që janë kushtet kryesorë që të çojnë në tradhëti. 

   - Secili nga ne e kemi provuar njëherë tradhëtinë në një formë a në një tjetër,  po ta marrim në aspektin politik ngjarjet e fenomenet në shumë rrethana i kemi para syve, pa dashur t'i shkruajmë fenomenet, sepse bashkë trazojnë horizontet por me t'u prishur interesat pa një pa dy ia plas lules ballit sherin e shamatën ballë përballë njerëzisë.

- Kurse në aspektin historik nuk ka nevojë për fjalë pasi fakti tregon se kombi ynë është ndarë në plot gjashtë shtete, dhe e gjitha kjo produkt i ligësisë a djallëzisë njerëzore që filloi me Kongresin e Berlinit dhe si shpërblim i kaloi Malit Zi, Plava dhe Gucia, Tivari dhe Podgorica me popullsi shqiptare. 

Kurse Serbisë  Toplica, Prokuples, Kurshumli, Nish,  Vranje dhe Leskovac dhe popullsua u përzu me dhunë.

Si rezultat i pabesive të huaja dhe deri dikund edhe ndonjë element vendas Shqipërisë i ndodhë copëtimi i dytë ku u aneksuan Kosova dhe Çamëria. 

     Çfarë ju mungoi shqiptarëve për të qënë më të bashkuar, më të përgjegjshëm  më të devotshëm e të vullnetshëm  apo pse mungoi konsolidimi në gjithpërfshirje për të qënë konsistent ndaj bashkëkombasve që gjendeshin jashtë kufinjëve aktual të Shqipërisë.?!

     Apo periudha e përfundimit të mbretërisë që shteti mbeti mes katër rrugëve.?!

     Tradhëti është mohimi i njërit apo tjetrit në një çift të martuar kur besnikëria e betimet mbeten udhëve si fëmijët jetimë dhe kjo mendjelehtësi sjell shkatërrimin e familjes por dhe jetëve të gjithsecilit brenda asaj familje.

     Asgjë dhe për askënd nuk mund të jetë më, si më parë.

     Shumë gjëra ndryshojnë, shumë të tjera shkatërrohen e bëhen të pakthyeshme, e nëse diçka rikthehet seç duket sikur ato xhamat e krisura që mendja të shkon se në çdo moment mund të bien dhe e gjitha kjo la zhargonin e rëndë tradhëti. 

     Mençuria zë fill në e shfrytëzon me kritere  sepse fuqia tregon vetdije, dhe kjo vjen si përplasje në fushën e psikologjisë atëhere kur nuk gjendet e boshatisur skena intelektuale pasi fiton eksperiencat në fushatat eksperimentale të eksplorimit dhe përshtatje mjedisore. 

 

• PABARAZIA

 

- Pabarazia, ky diferencim në pikpamje sociale, dhe njihet pika kulmore në themelin e shtresave të shoqërive njerëzore dhe krijon shpërndarjen e individëve në grupe e shtresa të ndryshme sociale. 

E po ti rendisim pabarazitë janë disa.

- Pabarazia gjinore

- Pabarazia raciale

- Pabarazia ekonomike

- Pabarazia sociale, 

- Pabarazia arsimore etj.

Po t'i analizosh secilën nga ato elemente do na duheshin leksione të tëra, por ne vetëm do citojmë pak nga ato ashtu siç i shkruam më lart.

     Pra vetë fjala 'pabarazi' do thotë se askush nuk mund të jetë njësoj si ai që e mendon apo ëndërron.

     Dy fēmijë nuk mund të jenë shkolluar në të njëjtën shkollë ndonëse kanë të njëjtën moshë, apo kanë shtëpitë pranë e pranë, dhe arsyeja është niveli ekonomik i familjeve, mundësitë, formimi, vizioni etj.

     Dhe secili aspekt ka pothuajse afësitë, mundësitë, meritokracitë e ndodhë që dhe padrejtësia ndikon apo mosrespektimi, njëanshmëria, hipokrizia, papërgjegjshmëria, injoranca etj.

 

• ZILIA

 

- Zilia kjo pjellë e ligësisë, dëshirë e pështirë e djallit, që dominon në karakterin e njerëzve të ligj, ia ka lakmi fitimtarit, dhe kthehet në cilësi të forta sherresh deri në kasaphanë.

     Zilia si cilësi e djallit, bëri që t'i viheshin gjurmë për gjurmë ta vrisnin Jezus Krishtin dhe madje zilia e djallëzia arriti deri aty ku e përndoqën, e rrahën, e kryqëzuan dhe vdiq për Shpirtin e Shenjtë e fjalën Zotit si plotësim i profecisë. 

   - A s'u kryqëzua Jezus si shpëtimtari i botës nga zilia e djallëzia e tejskajshme që kishte pllakosur mbi botën. 

     A nuk u zhvillua luftë, lëndim, mosrespekt e arrogancë, gënjeshër, urrejtje, padrejtësi,  pabesi, intolerancë e pandershmëri me ndëshkimin më të madh ndaj shumicës.?!

Sa shumë elemente negative ka zilia.

     Zilia është pa'aftësi, frikë por ashtu siç e ka quajtur Aristoteli apo më saktë e ka përkufizuar "zilinë si dhimbje" në shikimin e fatit të tjetrit.

     Pra ziliqari thjeshtë dëshiron të ketë atë që ke ti  dhe ky fenomen negativ i ka ndodhur gjithsecilit në një formë a në një tjetër. 

     Madje, ka patur raste ku ka përfunduar në format më të liga si vrasje apo zhdukje personi, thjeshtë e shtyn zilia dhe kërkon t'ja grabisë.

Pra, mendja e djallëzuar njerëzore ndodh të mos ketë limite.

 

• ARROGANCA

 

- Arroganca kjo pjellë e përbuzjes, mendjemadhësisë e sjelljes pa kulturuar e fyes.

Ndryshimi është i madh e i dukshëm " të kesh karakter a të jesh arrogant".

     Arroganca si bindje e superiorit ku egzagjerimi në vetvlerësim nuk njeh limite. Kularë i bëhen diellit me fryrje artificiale dhe demostrohet fort  përmes deklaratave të shumta e të tepërta me një mëndjelehtësi apo mendjemadhësi sepse mendon se ai posedon ato vlera që të tjerët duhet t'i vijnë rrotull dhe e ngrenë siparin e tyre deri atje ku bashkë me grupin as e arrin dot përmes lavdeve boshe.

- Pyetja është se; a jemi të gjithë ne arrogantë në një formë apo në një tjetër.?!

Studjuesit i ndjanë në kategori arrogantët apo arrogancën.

 

     1- Kemi arrogancën krahasuese si klasifikim të egzagjeruar  të aftësive ose dhe rezultateve gjithnjë në mënyrën krahasuese me dikënd tjetër dhe nuk ka limit në egzagjerimin e imazheve duke shtrembëruar fakte apo të dhëna. 

 

     2 - Kështu që kur flitet për arrogancën antagoniste nënkuptojmë kulmin e arrogancës apo denigrimin ndaj të tjerëve duke hedhur hipotezat superiore, dhe personat që kamë këtë lloj karakteri është fjalë lig, poshtërues dhe injorues ndaj tjerëve në rastet më të shumta.

 

      3 - Pa dashur të anashkalojmë arrogancën individuale ka të bëjë me të ashtuquajturën mendim i egzagjeruar që ka lidhje me realitetin në zmadhimin e rezultateve apo dhe aftësive qofshin ato dhe së fundmi shtrembëron imazhin e vetvetes.

     Elementet negative të cilat gjenden brenda zilisë janë disa si psh. hipokrizia, gënjeshtrën, papërkulja, indiferenca, papërgjegjshmëria, injoranca, urrejtja, etj.

     Në rastet kur arroganca njeh rritje, ajo kthehet në mekanizmëm që fsheh shumë pasiguri.

• Në kemi krenari të shëndetshme, ajo përfaqëson dinjitetin tonë vital.

     Kurse krenaria negative është ana superiore e individit që era kundërmon mendjemadhësi si mëkat i thellë që mbjellim nga mendjelehtësia e joproduktiviteti.

 

• Nëse më lart folëm shumë për antivlerat, kjo botë u ndërtua përmes vlerave që mbart njeriu.

Njeriu punon një jetë të tërë për formimin e vlerave njerëzore, mëson si formohen ato por dhe se si vetmenaxhohen.

 

- Do sjell disa nga vlerat që vërtetë të dallojnë në shoqëri.

- Vlerat personale 

- vlerat familjare

- Vlerat njerëzore 

- Vlerat sociokultutore

- Vlerat universale

- Vlerat morale

- Vlerat shpirtërore

- Vlerat intelektuale 

- Vlerat profesionale

- Vlerat materiale etj. 

Kemi aq shumë lloj vlerash të qënësishme për secilin person dhe ndihmojnë në bashkëpunimin mes njerëzve dhe drejtojnë jetën në familje a shoqëri të ndryshme. 

     Në ndërtimin e karakterit ka shumë elemente të cilat përbëjnë plotësimin thelbësorë të vlerave cilësuese.

     Si p.sh, ndjeshmëria,  mirësia, solidatiteti a toleranca, besnikëria etj, si komponentë mjaft të rëndësishëm në bashkëudhëtimin me vetveten dhe të tjerët. 

     Janë shumë njerëzorë njerëzit që posedojnë këto vlera dhe i shërbejnë një jete të paqtë e një shoqërie pa probleme.

 

   - Ama, përgjegjësia duhet kërkuar e filluar nga vetja, për ta ndërtuar e udhëhequr jetën, ndaj përvoja unike krijon veti a elemente të mrekullueshme si mirënjohjen,  durimin a qëndrushmërinë, këmbëngulja a besnikëria, disiplina a të kuptuarit etj, dhe këto vlera formohen e kërkohen që nga familja, ku dominon respekti për të moshuarit apo sinqeriteti e solidariteti në familje e shoqëri. 

 

- Janë vlerat patriotike ato që të identifikojnë si Komb, dhe dominojnë ato vlera universale dhe konsolidim i mardhënieve dhe bashkëpunimit atdhetarë ku i japin rëndësi unike bashkimit ideve inovatore, solidaritetit, lirisë së shprehjes, tolerances, besnikëria a sinqeriteti  mbrojtja teritoriale etj.

 

   - Janë vlerat materiale ato elementet konkrete që ndihmojnë njerëzit në bashkëjetesë, dhe ndihmojnë për një jetë të rehatshme, dhe mbulojnë nevojat themelore si ushqim a veshje por nga organizma të ndryshëm ndihmojnë deri në dhurim shtëpie etj. 

     Ndaj kështu që dominojnë vlerat intelektuale të cilat përmirësojnë njeriun përsa i përket kujtesës dhe intelektit përmes shembujve si urtësia apo kurioziteti.

     Ama, kuptohet se vlerat kanë rëndësi të madhe pasi ndihmojnë njerëzit se çfarë do vendosin të bëjnë në jetën e tyre dhe ndaj janë thelbësore për një bashkëjetesë në një shoqëri.  

     Janë vlerat ato, që të bëjnë të arrirë, vital e të devotshëm. 

Ndaj duhet trajtuar me kujdes dhe kuruar me delikatesë si gjënë më të shtrenjtë e fisnike.

 

 

 

 

● RINIA SHQIPTARE DHE PREMISAT E SË ARDHMES

 

- Njeriu lind dhe rritet në gjithë periodikët e kohës,  dhe evulon në çdo proces të saj deri në perëndim.  Çdokush, në çdo proces jete, kthehet në introspektivë, analizon, vlerëson a kritikon veprime nga jeta e tij apo dhe shpesh ndodhë të bëhet nostalgjik për pjesët më të bukura të jetës, si mosha apo realizimet ne fusha të ndryshme si rritja, arsimi, edukimi e formimi, eksperiencat, karriera etj.

Është e pa'kontestueshme që arritjet më të mëdha ndër këto procese ku zënë fill këto formate që përshkruam më lart, janë mosha e hershme dhe e vonë e rinisë, pasi flet vetë mosha e saj, por dhe projektet të cilat ata përfshihen, dhe kjo mvaret seç kërkon apo jep personi, apo më saktë ku e gjen vetveten. 

     Në je nxënës, sa kërkon të mësosh apo formohesh, sa merr pjesë në kurse të ndryshme, ç'degë fakulteti zgjedh.

Sa bashkëpunues je në mbarë- vajtjen e punëve të shtëpisë, apo zgjidhjen e problemeve që ka familja etj.

   - Si e menaxhon mbrëmjen e maturës, a synoni që të arrini pikun e kënaqësisë edhe përmes gjërave të thjeshta apo duhet blerë kostumi a fustani me çmimin e tavanit duke përzgjedhur firmat,  ose duke shkuar me makinën  dy- treqind mijë euro të babait në mbrëmjen e shumë- pritur të maturës, jo se nuk është ndër momentet mjaft të bukura, ku për herë të fundit (ndoshta) mund të ndodhë një festë si kjo, pasi studentët marrin drejtime tjera dhe shtegëtimet e tyre janë të ndryshme padyshim. 

     Por për vetë faktin se, ajo moshë e re, madje ndjehen të rritur dhe kanë fituar njohuritë bazë për jetën, ama, akoma nuk kanë arritur ta bëjnë asnjë ditë pune në jetën e tyre si shkak i impenjineve të mëdha për të mësuar e formuar dhe kuptohet se arsyeja është vetë mosha e tyre, dhe kjo bëhet fjalë për vendin tonë që mundësitë janë të pakta.

 

- Po me mbarimin e shkollës mesme apo fillimin e një fakulteti....

A kërkon punë për të përballuar shpenzimet apo pret kontributin familjarë, apo në merr shtëpi me qera gjatë studimeve a pretendon ta ndash me miq apo vetëm, ky një indikator matës i  bashkëpunimit në grup, por dhe sa kursimtarë je në jetë apo kërkon kënaqësi të momentit. Pra, në ç'këndvështrime e parasheh të ardhmen tënde dhe ç'vizion ke për jetën.

- Janë një sërë pyetjesh, jo për fakt pyetsori, por qëllimi është në mësimin sa më efikas nga të rinjtë për gjetjen e shtigjeve më të përshtatshme për të përballuar sfidat e jetës të cilat kthehen në edukatë qytetarie personale që shërben formimit por dhe ndërtimit të së ardhmes.

- Pos së gjithash, rinia është stadi më i bukur i jetës mbi- tokësore, pasi sfidon lodhjen e vështirësitë, sakrifikon për të "ngritur kalanë" e së ardhmes duke shpenzuar energjitë, mbi bazën e vullnetit e dëshirës madhe për të krijuar bazat e shëndetshme për një familje të bukur si realizim të ëndërrave rinore.

     Mirëpo rinisë dhe moshës saj të bukur gjithmonë i është kushtuar vëmëndje e veçantë pasi gjeneratat e sotme janë e ardhmja dhe liderët e së nesërmes. 

Janë kapacitete që me forcën që ju dhuron mosha, realizojnë pritshmëritë. 

     Kështu që për arritjet e tyre në aspkte të ndryshme duhet që të përballen me sfida të shumta, dhe kjo bën t'ju kthehen përgjigje disa pyetjeve që gjenden më lart dhe kjo ndodhë në çdo sistem, dhe puna është elementi kryesorë si rregullator i jetës së të rinjëve. 

   - A janë institucionet shtetërore përgjegjësit kryesorë për investime në fusha e projekte të ndryshme, por dhe të rinjtë duhet të marrin iniciativa e të jenë produktivë e kreativ poashtu. 

   - A është mungesa e lëvizjes lirë pengesë e zhvillimeve mbi fuqizimin e të drejtave në jetën gjeo- politike në rangun global, dhe a ndikon mungesa e perspektivës dhe papunësia si  faktorët kyq në shtimin e problemeve mbi të rinjtë të cilët po përjetojnë enigmën.

     Ligjërisht njihet fuqizimi i rinisë, ama edhe në parim po, por çështja është se a ju krijohet pozita sociale në shoqëri në mënyrë esenciale, edhe në lidhje me formimin e arsimimin, dhe sa favorit do jenë që situatat të ndryshojnë në të ardhmen në vendin tonë.

 

• Rinia shtylla më e fuqishme e shoqërisë shqiptare 

 

- A i gëzohet rinia Ditës Kombëtare apo Botërore të Rinisë apo të të rinjëve.?!

Më dymbëdhjetë Gusht, Njëmijë e nëntë qind e nëntëdhjetë e nëntë, Kombet e Bashkuara në Rezolutën 54/120, caktuan Ditën Ndërkombëtare të Rinisë.

Gjithashtu me Tetë Dhjetor Njëmijë e nëntëqind e nëntëdhjetë në Shqipëri u caktua Dita Kombëtare e Rinisë e cila festohet kombëtarisht si festë zyrtare, megjithëse kjo ditë është simbol, ku qeveria mund të tërheqë vëmëndjen për çështjen e rinisë. 

Ata përfshihen në seminare,  takime zyrtare Kombëtare e Ndërkombëtare,  koncerte apo ngjarje kulturore, e jo vetëm pasi ku mungon dora e rinisë duket qartë zvetnimi.

Por, do sjell një nga këngët e vjetra shqiptare që është kënduar nga këngëtari shqiptarë pasi ka jetëzuar moshën e bukur të rinisë përmes vargjeve të tij këngëtari Sabri Fejzullahu dhe titullohet; 

 

 

 

                    “Kënga e Rinisë”.

 

- Rini, thuaja kangës ma të bukur që di!

Thuaja këngës sate që të vlon në gji.

Nxirre gëzimin tand’ të shpërthejë me vrull

Mos e freno kangën! 

Le të marri udhë.

 

Thuaja kangës, rini, pash sytë e tu

Të rroki, të puthi kanga, të nxisi me dashnu

me zjarrm tand, rini… Dhe të na mbysi dallga

prej ndjenjash të shkumbzueme q’i turbullon kanga.

 

Rini, thuaja këngës dhe qeshu si fëmijë

Kumbi i zanit të përplaset për qiell

dhe të kthejë prapë te na, se hyjt ta kanë zili

e na të duem fort si të duem një diell.

 

Thueja kangës, Rini! Thueja kangës gëzimplote!

Qeshu rini qeshu, bota është e jote.!

 

   - Sa e bukur dhe shpresë- dhënëse, frymëzim, energji e tëra.

Por sidomos këto dekada, a e përmbushin misionin e moshës më të bukur të jetës dhe pjesës më vitale të shoqërisë siç është mosha rinore, ku është shpresa, fuqia, dinamizmi, vlera a vitaliteti.

 

   - Rinia është ajo që bashkë me moshën e saj të papërsëritshme ruan si vitatlitet "shpresën" edhe në çastet apo kohërat më të vështira pasi dinamika e tyre është faktor për ritme të reja e të fuqishme për ndryshime ndaj quhet shtylla kurrizore e vendit që jetës i jep pulse të reja arti e kulture, arsimi e inteligjence.

Rinia shqiptare janë bijt e denjë të Shqipërisë.

Jetojmë në demokraci, dhe pyetja është;

   - A po bëhet vlerësim subjektiv me "shtyllën kurrizore të Shqipërisë" dhe përllogaritjet e marifetshme që përdorimi i mekanizmave më të frikshëm janë në qarkullim dhe faktet flasin me gjuhën e mashtrimit dhe informalitetit dhe shembujt po i paraqesim më poshtë pasi rinia jonë e bukur mbeti sokakeve të Facebook duke dëgjuar mrekulli që mbeten veçse në plane e projekte e siç i thonë në këto kohëra moderne duket sheshazi se zhytur janë në heshtjen biblike.

   - Papunësia për rininë pra të rinjët e këtij vendi kap shifrat nga më të lartat në rajon, ndaj shfaqen të nginjur në mos'besim, pasi ata nga librat sytë i mbajnë tek puna, ndonëse shfaqen xhingla- mingla nga fronte të pështira ku humori dhe tersi janë bërë si lojë shahu.

   - Me pagat e vogla që ka vendi ynë nuk përballon as kostot ditore në Shqipëri.

   - Kushtet e jetesës minimale sidomos në zonat rurale, por pa përjashtuar edhe në qytetet më të zhvilluara.

   - Mungesa e interesit nga institucione shtetërore për të punësuar të rinjtë e talentuar në vëndet ku ata mund të japin nga energjia e tyre por dhe njohuritë që kanë fituar gjatë shkollimit apo eksperiencave të ndryshme. 

   - Mungesa e Programeve për realizimin e kontratave të punës ku të përfshihet jo vetëm rroga por edhe banesa, kopshti, apo çerdhja, lëvizja me makinë për personin që do të punësohet jashtë vëndit ku banon, kjo e vlefshme për Bashkitë e të gjithë vëndit.

   - Mungesa e perspektivës në zonat rurale e cila ka shkaktuar lëvizje demografike jo vetëm jashtë vendit por edhe brënda vëndit e kështu zonat rurale pothuajse janë të boshatisura duke i vënë "flakën" bujqësisë e blegtorisë apo turizmit malorë që është shumë pak i zhvilluar.

   - Mungesa e stabiliteti politik pasi përplasjet politike reflektohen tek të rinjtë si një pasiguri për jetën dhe të ardhmen e tyre pasi gjestet, faktet, provat e dëshmitë janë kudo para syve të rinisë dhe brezave.

   - Korrupsioni i lartë gjë ka shkaktuar një Sistem shëndetësorë publik të dobët ku pacientët nuk marrin kujdesin e mjaftueshëm shëndetësorë e për pasojë duhet të paguajnë para nëpër xhepa me shuma të mëdha për medikamente, shtrime në spital,  apo qoftë edhe për punësime, pasi këto fakte i kanë kudo ata fatkeqësisht largohen me diplomën në dorë drejt perëndimit. 

   - Probleme të Arsimit kryeisht të lartë dhe profesional ku Programet dhe Kurrikulat nuk janë të njëjta me ato të BE gjë që shkaktojnë uljen e cilësisë së mësim- dhënies dhe praktikave në Universitete.

   - Problemet janë të shumta gjë që reflektojnë vendimmarrjen për largim nga vëndi të rinisë sonë, pasi fatkeqësisht gjatë këtyre tre dekadave nuk funksionuan siç duhet shkollat profesionale ku rinia të pregatitjej me aftësitë e duhura dhe profesionin që mund të japë më shumë nga vetja dhe prirjet.

   - Tashmë edhe një pyetje e ka vendin për këtë katrahurë ku gjendemi.

   - A do ketë ndonjë program qeverisës ku rinisë t'i krijohen kushtet në vendin e tyre të bekuar, që vërtetë ta dashurojnë Shqipërinë.?!

- Çështjet janë aq të ndjeshme si; 

- Të kenë shkollim të kualifikuar e cilësorë.

- T'ju mundësohet punësimi duke zhvilluar vendin përmes proceseve integruese.

- Shkollimi pa pagesa që të zënë frymën. 

- Të mos ketë nevojë emigrimi.

- Të jenë në proceset e vendimmarrjes dhe të njihen kualifikimet etj, që të ndjehen njësoj si bashkëmoshatarët e tyre në Europë a botë.

Qeshu, rini! Qeshu! Bota asht e jote.

 

4.

 

● MIRËNJOHJA KY  ELEMENT I MADHËSHTISË  NJERËZIMIT

 

"Mirënjohja si koncept është padyshim ndriçim i rrezeve të shpirtit tënd që arrin të ngrohësh me mendjen dhe gjuhën e cila rrënjët i ka thellë në zemër dhe tek çdo njeri me të cilët ke krijuar raporte, por dhe mesazhet që botës i përcjell falë vizionit dhe diapazonit që ke, 

ndaj kërkohet elasticitet".    

                                        P. S.

 

E nis me thënjen time pasi eksperiencat e shumta jetësore nuk të paraqesin kufizime, përkundrazi të hapin shtigje.

 

Rrënja e çdo të mire rritet në tokën e mirënjohjes pati thënë "Dalai Lama".

Nëse kemi thënë se miqësia është lulja më e bukur edhe mirënjohja është pasqyrimi më e bukur e plot freski që buron prej shpirtit tonë të butë e të pastër, por a e mendojmë ndonjëherë se shpesh marrim më shumë se sa mund të japim, ndonëse jo gjithçka është mrekulli, por duhet të besojmë se kjo është gjithçka e mundshme.

 

• Kujt dhe kur duhet t'i jemi mirënjohës,dhe a është mirënjohja vlerësim dy palësh apo....

 

- A mundet ta hamendësojmë për të shkuar tej mjeksisë apo.?!

- A mund ta imagjinojmë për pak çaste se a ja vlen të mbështesim një njeri që nuk komunikon dot me botën e jashtme, apo a mund ta imagjinojmë se si ndjehet ai person.?!

   - Gjithmonë flitet për dilemat ku ndodhen familjarët, miqt apo të afërmit e X- person, sidomos kur gjendet në kushte të tilla, a mund të përcaktohen kushtet e shpresës në një kohë që kushdo mban gjallë shpresat, së paku ajo duket si shpëtim dhe ndikimi mund të ketë dobi për perspektivën pasi ajo ka rëndësi të veçantë për palët.

     Pa dashur të hymë në proceset mjeksore dhe shkaqet "pasi i përkasin profesionalizmit mjekësorë" ne po flasim për faktet, kushtet, vështirësitë e sfidat.

 

   - Një nënë ishte shumë e lumtur për bijën e saj Merylin, pasi ishte një fëmijë e bukur, e zgjuar, e dashur dhe mjaft e shkathët e lozonjare.

Ajo po rritej në sytë e nënës e cila u përkushtua një jetë për Merylin. 

   - Nëna nuk duronte as t'i largohej nga sytë qoftë për një çast. E shoqëronte për në shkollë dhe priste që ajo të mbaronte dhe sërish e merrte për në shtëpi,  shëtitjet i bënin sëbashku, e shoqëronte për në kurset pas shkollës, shkonin sëbashku në palester,  kinema a teatër. Ajo mbaroi shkollën e mesme dhe cilësohej nga autoritet shkollore tek studentet ekselente, dhe ky fakt e lumturonte së tepërmi Kalyan, mamanë e Merylin.

    - Kjo e fundit e dashuronte së tepërmi aktrimin, pasi kishte ndjekur plot kurse me profesioniste dhe shpesh ajo luante në skenat shkollore dhe me grupe të ndryshme ku shkëlqente në shesh xhirimet, dhe konkuronte edhe me të mëdhenjtë ku gjithmonë dilte fituese. Ajo premtonte se do vinte një ditë dhe do luante në filma me metrazh të shkurtër e të gjatë, pse jo thoshte ajo, unë do bashkëpunoj me aktorët më në zë. Ishte kurajoze, e çiltër, e aftë, punëtore dhe e zgjuar me një edukim e formim për t'ia patur zili.

    - Admironte cilindo që dhuronte "spektalël profesional ", madje shkruante e fliste për arritjet e tyre dhe i merrte si imazhe dhe i ktheheshin burim frymëzimi për studim por dhe karrierë.

 

   - Ajo ishte e bukur dhe e shëndetshme, e përkushtuar,  dëgjonte këshillat dhe i vinte në projekte për të ardhmen pasi sigurohej që ishin të vlefshme e premtonin progres.

 

   - Me mbarimin e shkollës mesme, ajo synonte për avancim në shkollim pasi formimi, forcimi e përvetësimi i njohurive ishin primare si bazë e sigurtë për një të ardhme siç ajo e projektonte. 

 

   - Ditët për të shkuar në Fakultetin që ajo ëndërronte po afronin, kishte bërë të mundur regjistrimin në kohë pasi fitoi konkursin, bëri pagesat, mori dhe një shtëpi me qera jo shumë larg Universitetit që ajo mos të humbte shumë kohë në udhëtim, mori me vete edhe mamin e saj Kalyan pasi nga ajo nuk ndahej dot, ku për të ishte ajri, pra oksigjeni që merrte nga natyra, ishte jeta për të që ajo ushqehej  çdo ditë, dhe për të e gjetën dhe një punë jo larg nga shtëpia. 

    - Kalyan ndjente lumturinë e thellë, pasi atë e gjente tek vajza e saj që çdo ditë bindej se gjithçka që ajo kishte planifikuar që kur lindi të bijën po funksiononte perfekt.

Punët dukeshin aq për vijë sa s'thuhej, e çdo gjë shkonte si në vaj.

     Ato kishin mbledhur ca të ardhura nga puna e tyre, pasi nëna e saj Kalyan kishte pasur deri atëhere një punë mjaft të mirë dhe i sillte goxha përfitime, por dhe Merylin kishte fituar ca para nga puna me kontrata të shkurtra që bënë në xhirime filmash si një vajzë e talentuar, dhe kërkonte të aftësohej në atë fushë.

   - Ndodhë ndonjëherë në jetën e njeriut, që hasesh në kthesa aq të fuqishme sa, as mund ta imagjinosh as’sesi, por siç i thonë edhe po nuk e prite, e po të erdhi, nuk ke ç'i bën veçse hapi portën, se po nuk e hape ti ajo do e shqyej nga verigët, kjo vjen si thënje e popullit, ndaj gjithmonë zë vend. 

 

   - Ishin vetëm pak ditë kur Merylin do startonte studimet në Fakultetin ku ishte regjistruar dhe mezi po priste.

   - Ishte mbrëmje dhe Kalyan bashkë me Merylin po ktheheshin nga një shëtitje që bënë në parkun e qytetit.

 

   - Ndërsa Kalyan filloi të pregatiste diçka për darkë, krejt papritmas Merylin sëmuret keq, aq sa bie dyfish mbi dysheme.

     E lemerisur nëna e saj se çfarë po ndodhë me të bijën, pa e lëvizur Merylin,  ajo menjëherë njofton ambulancën dhe stafin mjeksorë.

     Ambulanca dhe stafi mjeksorë arritën në kohë rekord, dhe pas ndihmës së parë dhe vizitës, sygjerojnë se Merylin mund të ketë probleme serioze dhe prandaj duhet shtruar analizave e ndoshta terapive të ndryshme pasi ajo dukej në gjendje prekomatozë, pasi kjo gjëndje kishte zhvilluar simptomat e frenimit të thellë në konteksin cerebral. Gjithçka ishte e befasishme.

Ashtu u bë.

   - Shkuan menjëherë në spital ku u nënshtruan analizave  dhe ekzaminimeve të nevojshme për të patur rezultatet reale dhe zbulimin e sëmundjes së papritur, bazuar mbi simptomat e saj që tashmë dukeshin mjaft delikate.

   - Përgjatë vizitave që zhvilloheshin të një pas njëshme, analizave e ekzaminimeve të shumta a kampioneve të tyre shumë shpejt u zbulua se ajo kishte probleme aq serioze dhe pothuajse po bëheshin gjithnjë e më të pakthyeshme pasi mjekët pas konsultave arritën në konkluzionin se kishte shkelje të ekuilibrit acid- bazë në indin nervorë, uria nga oksigjeni, ç'rregullimet e shkëmbimit të joneve dhe uria e energjisë së qelizave nervore e një sërë problematikash që shkonin zingjirë derisa përfundjoje në atë gjëndje.

 

- Nëna e saj Kalyan,  më kot priste përgjigjet ndonëse shpresat përpiqej t'i mbante gjallë, por ajo komunikonte me sy me stafin mjeksorë, pasi koha nuk priste të zhvilloheshin biseda, dhe minutat po i bëheshin të padurueshme. 

Nuk dinte seç mund të bënte, veçse t'i rrinte tek koka së bijës, e, lutjet e saj për Merylin ishin bërë zingjirë i pa këputur drejt qiellit blu.

 

   - Minutat e orët kaluan disa por, përgjigja për Kalyan ishte ajo që as e priste kurrë.

   - Merylin kishte pësuar papritmas një sëmundje e cila po ia shkrinte nervin, dhe se ajo do binte shpejt në koma, dhe ashtu u bë.

   - Për nënën e Merylin, jo vetëm që ndodhi e pa imagjinueshmja, por ju duk se toka po i shembej pak e ngapak, qielli për të nuk e kishte më shkëlqimin e mëparshëm. As natyra pë Kalyan nuk po kishte më atë kuptimin e magjishëm pasi nuk i bënin më përshtypje as bukuritë përrallore të qiellit.

Asgjë nuk mund të bëhej për të si më parë.

Tashmë ajo duhej t'i rrinte ende më pranë se kurrë. Ajo do qëndronte në ambjentet e spitalit dhe kushedi sa ditë apo se si do i shkonte shëndeti vajzës saj të dashur Merylin që gjithë jetën ia kishte kushtuar edukimit e formimit saj dhe priste që një ditë të bëhej me emër në fushën e studimeve që kishte zgjedhur.

 

    - Ditët, javët, muajt kaluan dhe Kalyan qëndronte mbi karrige pranë shtratit të Merylin pasi vajza nuk po arrinte të dilte nga koma.

 

   - Vitet pasuan njëra- tjetrën dhe Merylin kishte po të njëjtën gjëndje shëndetësore. Edhe Kalyan kishte të pa lëkundur pritjen e gjatë. Ndonëse çdo gjë dukej e kotë dhe e brishtë, ama shpresat as guxonte ti shuante, sepse nuk ia lejonte vetes.

     Ato komunikonin vetëm përmes aparaturave që kishte tek koka.

     Sytë dhe goja e Merylin nuk thonin asgjë, por Kalyan i qëndronte mbi kokë çdo sekonë.

 

   - Mjekët, pas konsultave që zhvillonin, i merrnin mendim Kalyan nëse do pranonte që një ditë do të bindej që t'ia hiqte së bijës tubat e oksigjenit që e mundonin së tepermi për t ia mbajtur gjallë frymën apo do e mbante ashtu pa shpresë dhe njëkohësisht ajo provonte torturat  më sfiduese mes jetës dhe vdekjes të së bijës. 

     Por zemra e nënës as’sesi nuk pranonte e as e mendonte që të jetonte pa vajzën e saj të shtrenjtë që dergjej mbi shtrat dhe çdo ditë ishte e njëjta gjëndje apo situatë, dhe çdo ditë ishte sfiduese dhe fillonte me mëngjes për Kalyan,  por mbante gjallë shpresat se një ditë Merylin do zgjohej.

 

   - Mjekët nuk shpresonin, e ëma priste ndonjë mrekulli nga Zoti, pasi i lutej çdo ditë e thoshte me vete se do pres me durim sepse akoma jam pa përgjigje.

   - Kur Merylin ra në koma ishte veçse tetëmbëdhjetë, dhe me kalimin e viteve u bënë edhe plot tetëmbëdhjetë të tjera në koma, pra plot tridhjetë e gjashtë vjet me Merylin. 

 

E pabesueshme dhe e vërtete, kjo histori e ndodhur me gjithë peripecitë e saj, që duket se shkon deri në kufinjtë e së pamundurës, port siç thuhet se Zoti bë mrekullitë dhe...

 

   - Mrekullitë ndodhin shumë rrallë, dhe kur ndodhin populli thotë se paska qënë bukë e dhënë. Kështu ndodhi edhe me Merylin. 

 

- Një mëngjes kur ajo kishte bërë plot tetëmbëdhjetë vjet në koma,  pas gjithë asaj kohe nëna e saj i kishte qëndruar mbi kokë, kishte përballuar aq shumë sfida e sakrifica, diçka krejt papritur ndodhi në prani të Kalyan dhe stafit mjekësorë që gjendeshin pranë shtratit të Merylin për vizitën e mëngjesit.

     Tek bisedohej për gjendjen e saj aktuale, ajo krejt pa prituar as menduar hap sytë, ngrihet në këmbë dhe njëkohësisht ajo fillon të zhvillojë bisedën me ta sikur të qe diçka e rastësishme, apo siç qe ngritur nga një gjumë i zakonshëm.

     Habia çuditi botën e lajmin e morën gazeta e televizionet më në zë të vendit.

     Kalyan besoi se Zoti ia pati marrë për bazë zingjirin e pa shkëputur të lutjeve të pafundme që i drejtohej orë e çast qiellit të pamatë.

Ndaj Kalyan u shpreh me një togfalësh;

 

   - Zoti na deshi të ishim për gjithmonë pranë njëra tjetrës, prandaj dëgjoi lutjet e mia.

     Mirënjohëse e pafundme për stafin mjeksorë që bënë maksimumin, bërtiste ndërkohë me sa fuqi kishte Kalyan. 

     Ajo nuk pushonte asnjë çast së falenderuari Zotin e saj, stafin mjeksorë, por dhe veten e saj për durimin.

Ajo qe falenderuese e mirënjohëse Zotit që i besoi pa ndërpre.

   - Jo më kot thonë se; një mendim i vetëm mirënjohjeje i ofruar qiellit është lutja më e përsosur. 

Kështu që, të kaluarës i jemi pafund mirënjohës për mundësitë që na dha, entuziazmi i përket së sotmes së bardhë, pasi na hap dritën jeshile për të nesërmen e ëndërruar.

- Besimin e kemi trashëguar me breza gjithë njerëzia, pasi kemi një Zot që na paraprin në jetë, ndaj e kemi kudo ndodhemi, pasi i kërkojmë mëshirën e bamirësinë mbi ne, ai ka përsosmërinë, vullnetin por dhe fuqinë e pamatë për të vepruar. 

     Ndaj i jemi falenderues e mirënjohës për gjithçka që bën në të mirën tonë. 

     Ai është një e i vetëm dhe, nga makrobota në botën normale e prej kësaj në mikrobotë, ndjehet prania e një rregulli, akordi dhe harmonie marramendase.

   - Mirënjohja është porta e hapur që ne lejojmë të hyjnë tek ne mirësitë dhe lumturia.

 

   - Do sjell nga dorëshkrimi (marrë në internet) mirënjohjen mjaft domethënëse që i madhi Fan Noli iu drejtua autoriteteve amerikane.

 

Dhe janë pikërisht këto fjalë;

 

"N'emër të Kishës Orthodoks Shqipëtarë n'Amerik dëshëroj t'ju falenderoj për derë- hapjen të dhuratës me udhqime për popullin e Shqipërisë që vdesin prej uries. Kjo dhuratë do të jetë e mirë- njohur prej të gjithë Shqiptarët që dinë se Amerika duke deshiruar për liri ka qenë gnithnjë edhe akoma qëndron miku më i mirë së tyre".

1/56   (73) ... FAN NOLI *!

 

Shqiptarët i janë mirënjohës të madhit të letrave e veprave, atdhetarit shumë dimensional Fan Nolit. 

     Bëri që korifenjtë më të mëdhenj botërorë të flasin shqip si p.sh. Shekspirin,  pasi qe një përkthyes i papërsëritshëm, por mbi të gjitha një ambasador paqeje mes Amerikës dhe popullit shqiptarë dhe kontriboi shumë vite me fjalën e tij pasionante, oratorinë brilante, e veprën e tij shumë dimensionale e ngriti gjuhën shqipe në lartësinë e duhur, ndaj mirënjohja pë Nolin është madhëshia e tij e merituar.

 

   - Në Dhjetor Dymijë e Dhjetë, hyri në fuqi marrëveshja për heqjen e regjimit të vizave, duke lejuar qytetarët shqiptarë të udhëtojnë pa viza në zonën Shengen.

   - Për këtë qeveria shqiptare dhe populli shqiptarë i qe mirënjohës faktorit ndërkombëtarë për vlerësimin e popullit shqiptarë.

     Ndonëse kushdo mendonte se do e meritonim akoma më shpejt, kur mendon që edhe sot që shkruaj ka ende popuj në ballkan që nuk e kanë këtë të drejtë, ne ju jemi Mirënjohës. 

 

   - Apo fakti që Shqipëria më Dymijë e Nëntë, u anëtarësua  në Organizatën e Traktatit Atlantik  të Veriut NATO, ky ratifikim na dha të drejtën e sigurisë ndërkombëtare. 

   - Mirënjohës ndaj faktorit ndërkombëtarë që mori këtë vendim, dhe ne ndjehemi më të sigurtë ndaj synimeve grabitqare të fqinjëve të pa moralshëm.

 

   - Gjergj Fishta ky njeri i madh e figurë e Kombit,  që punoi pa pushuar, pjesëmarrës në Kongresin e Alfabetit Gjuhës Shqipe në Manastir, pjesëmarrës në Konferencën e Paqes në Paris 1919, publicist,  poet e shkrimtarë,  ish deputet e politikan në parlamentin shqiptarë, pjesëmarrës në Revolucionin e Qershorit 1924, e qindra aktivitete e korrespondenca me Kancelaritë më të larta në Europë e Amerikë.

   - Mirënjohja për At'Gjergj Fishtën, shqiptarin e pathyeshëm dhe të devotshëm është veçse e merituar dhe vjen menjëherë pas heroit të kombit Gjergj Kastrioti. 

Një shqiptari e tërë i është MIRËNJOHËS poliglotit shqiptarë, që të papërsëritshmit për vlerat e veprat që na dhuroi në identifikimin e Kombit si Kombi i vlerave.

 

Mirënjohjet nuk kanë kufi, por.....

 

Mirënjohja më e madhe shkon për njeriun më të madh të planetit dhe ajo është NËNA.

     Faleminderit nëna ime që ke bërë kaq shumë sakrifica për të më lundur e rritur, më edukove e shkollove duke sakrifikuar, por dhe pa u ankuar asnjëherë. Ndërtove familjen, rrite fëmijët, e i martove me aq dashuri e përkëdheli.

     Ishte një shenjtëreshë për ne e të afërmit, mbretëresha jonë. 

     Njerëzit të kujtojnë si një grua e fortë dhe e fisme, ashtu ishe, madje më e veçantë se shumë njerëz. Për disa nga virtytet tua do i shkruaj në një tjetër libër, pasi ishe një bashkëshorte model që zor të gjendet ndokund. Doje shoqet, të afërmit, e doje jetën.

     MIRËNJOHJA ime është mishëruar në mua për ty NËNA  ime dhe  është e përjetshme pasi na mësove si ta duam jetën dhe si të sillem me njerezit. 

 

            GËZOFSH O KRENARIA IME 

 

     Me nektarin e dashurisë hyjnore për ty e shtrenjta ime nënë

     Dua t'i mbështjell fort gjithë indet tua me butësi mëndafshi pikërisht në këto çaste që ti sapo prek tetëdhjetë- vjetorin

 

     Ujvarë rrjedhin dëshira të ëmbla e aromën tënde engjëllore në shpirtin tim ruaj dhe altarin e perëndisë deri në përjetësi për ty diamanti shkëlqyes që rrezaton deri përtej kupave të qiejve

 

     Me dashuri do e shuaj këtë etje të thellë dashurie që kam për ty nëna ime

     Pranë të kam dhe o zot s'di pse kaq shumë po më mungon

Fantazi tua më kthyen në dashurinë time të përjetshme e më përshkon çdo qelizë

 

Prushin ndezur zjarr dhe e ruaj në gji për ty e imja dashuri tek lundrojmë në anijen e ndjenjave si nënë e bijë ti oaz lumturie 

Që dhurove gjithçka nga honet e shpirtit kësaj rrokullie 

 

Imazhi yt mbushullon kristale shpirti plot ngjyra jete 

Të bardha qofshin ditët e jetët për ty ëmbëlsira e mjaltosur e shpirtit tim

Gëzofsh ti o krenaria ime e përjetshme 

Thesare ti, o tis i artë lindur mes vjeshte

 

Të të them dhe njëqind a mos duken pak

Plot ndjenjë e dashuri vargëzuar në varg

 

Urime ditelindja nënë e shtrenjta nënë

 

Faleminderit nëna ime që ishe e tillë.

Mirënjohja për ty jeton deri në përjetësi dhe do lexohet me gërma të arta në Kupën e Qiellit, sepse Ju nëna ime, jeni e madhërishme. 

Mirënjohje për të gjitha nënat tona që u përballën me sakrifica të pa numërta.

Zoti të bekoftë nëna ime.

Zoti bekoftë të gjitha NËNAT.

 

     • MIRËNJOHJA shkon për këdo që la veprat e mira, në raport me aftësitë dhe mundësitë e hapësirat.

Mos ta kursejmë këtë fjalë MAGJIKE që ndriçon shpirtin përmes shprehjes, sepse është REFLEKTIM.

Vlerëso të vlerësohesh.

 

   - Shpirtërat kanë kategoritë e tyre, por dua të flas për shpirtërat e pasur të cilët rafinojnë karakteret, pasurohen me vitaminat e mirënjohjes, fisnikërisë dhe virtyteve më të larta njerëzore, pasi mirënjohja sjell paqe e vizion për të ardhmen, falë tyre ndjen frymën tënde, pra ndjehesh i gjallë.

   - Mirënjohja njeh përuljen, virtyt i cili ta ndriçon shpirtin pasi bën të tjerët të ndjehen mirë dhe të sigurtë, dhe kupton që ke gjithçka që kërkon apo nevojitet. 

     Nëse ti nuk je mirënjohës për gjithçka që posedon, si mund të jesh mirënjohës për gjithçka që mund të marrësh nesër në një mënyrë apo në një tjetër.?!

   - Gjithçka e bukur që ta don shpirti, është mirënjohja si burim i pashtershëm i lumturisë dhe suksesit, por aftësia është t'i artikulosh ato emocione me aq  ndjenjë tek të tjerët, pasi ndërton urat e komunikimit drejt bollëkut pra drejt gjithçkaje, dhe mëndjeve bujare, sepse prej tyre mëson të shikosh anën e ndritshme të jetës. 

   - Aq shpesh flasim për virtytet dhe elementet pozitive që formojnë njeriun e devotshëm, aty ku gjërat rrjedhin më lehtë, dhe si rrjedhim vjen mirënjohja që të mban zgjuar për t'ju gëzuar atyre ngjarjeve të bukura të jetës që na falin kënaqësinë dhe themi se ia vlen. 

   - Dihet se, si test i lumturisë rrjedhimisht vjen mirënjohja edhe si element i shpërblimit moral dhe ushtrimit efikas të mëndjes.

 

   - Mirënjohja, ajo që çel lulet e zemrës, ky çelës i sukses'shëm i zhbllokimit energjive pozitive, ky qiell i pa'anë që na bën të manifestojmë emocionet, kjo kurajuese e ndjenjave më të thella.

 

 

 

 

 

5.

 

●  GRUAJA E VIRTYTSHME SHQIPTARE

(Ese dhe Tregime)

 

   - Eva është nëna e mbarë njerëzimit pra edhe siç quhet ndryshe "Fryma e Jetës".

Kronologjitë e herë pas'hershme pasojnë njëra- tjetrën në ndryshimet epokale si dhe formimin e personalitetit femërorë. Fetë dhe shkenca janë në dakordësi me njëra- tjetrën se nga brinja e Adamit u krijua Eva për të qënë edhe bashkëshortja e tij, (së paku kjo është njëra nga hipotezate mbarë njerëzimit). Kështu që një botë u krijua e kaloi etapa të ndryshme ndërsa "Gruaja" ka vazhduar gjithnjë shtegtimin e saj dhe betejat për jetën. Shekujt kaluan njëri pas tjetrit dhe gruaja tregoi zgjuarsi, maturi e përkujdesje deri në persosmëri.

   - Gjyshet e stërgjyshet dhe nënat tona, padyshim  janë shëmbëlltyrat më të mira për ne, nisur nga sjelljet e tyre ndaj nesh por dhe të gjithë atyre që na rrethojnë.

Gruaja e dëshmoi vetveten si njëra nga shtyllat   kryesore të shoqërisë dhe forca e saj e ka zanafillën thellë në traditën shqiptare, pasi luajti role mjaft të rëndësishme si nënë, mësuese, edukatore, grua, dhe duke i shtrirë në çdo aspekt të jetës, me shumë impakt  e kreativitet plot vlerë dhe energji duke vënë veten përballë pengesave të shumta e madje, edhe rrezikut për jetën.

   - Gruaja shqiptare kaloi në gjithë sferat e historisë, madje qe dhe mbetet pjesa e rëndësishme e zhvillimeve të mëdha.

Padyshim historikisht për ato në asnjë çast nuk kishte hapa pas, ndaj dhe ishin frymëzim, fuqi, vullnet i patundur pasi pjesëmarrja e tyre në gjithë llojet e aktiviteteve aq sa mund ta quash të drejtë  aq është edhe domosdoshëri.

   - Në kohë të hershme e drejta zakonore e mbronte figurën e gruas të pastër si biluri. 

Jo rrallë gruaja shqiptare bënte punë të rënda shtëpie, apo punonte në procese të ndryshme në bujqësi a blegtori, gjithashtu pa lënë mënjanë furnizimin me dru për t'u ngrohur në stinë dimri apo gjethin e dushkut nga pylli si ushqim për bagëtinë, apo pjekjen e furrave të gëlqeres pasi pa to nuk ndërtoheshin dot shtëpi e kulla, apo nxjerrjen e transportin e lëndëve drusore përkrah burrave të shtëpisë ose bashkëshortit në raste të veçanta, (që gratë e sotme as i imagjinojnë) pasi modernizmi ka pllakos mendjet.

   - Ato kanë qënë shumë të dobishme në mbrojtje të kullave apo pregatitjen e ushqimeve për familjen por dhe në raste të veçanta kur dikush nga familja ishte kaçak kundër sundimit apo ndonjë i afërm, se ushqimi duhej ngarkuar në kosh i cili ndërtohej me thupra shelgji e t'ua shpinin në shpellat ku ata ishin strehuar. Kjo ecuri ka qënë një zingjirë i pashkëputur dhe pambarimisht nga mbarë gratë shqiptare përgjatë shekujve deri në mbarimin e Luftës Dytë Botërore. 

     Karakteri i gruas shqiptare ishte i armatosur plot virtyte të larta hyjnore pasi ajo edhe e "ç'veshur dhe e zbathur" sfidonte motmotet.

     Ishte vetë femra shqiptare që përkujdesej me aq përkushtim deri në detaje për çdo veprim pasi ishte ajo e para që dilte që pa'zbardhur dhe kontrollonte rreth e qark kullës në mos ndonjë kaçak apo tjetër keq- bërës priste që ndonjë mashkull shtëpie do dilte i pari dhe kushedi seç çudi mund të ndodhte.

   - Ndërsa dalja e femrës 'pastronte pritë' pasi Kanuni mbronte femrën nga cënimi i kujtdo.

Ishte forca e karakterit të saj që gruaja i parapriu ndër shekuj, ndaj tek ajo qe mbjellë si me parmendë, forca, bujaria, zgjuarsia natyrale, trimëria njerëzore me shpirtin e çeliktë, vullnet, dëshirë e mbi të gjitha tek gruaja mbizotëronte besimi në Zot dhe nderi e dashuria për familjen e të afërmit.

     Gradualisht pas Luftës Dytë Botërore një erë e re filloi të frynte edhe për gruan shqiptare të cilën e gjeti kokë e këmbë të veshur me kostumin e virtyteve dhe vlerave të larta njerëzore.  Modernizmi në ide e koncept ia behu me kohën. Në parim gruaja shqiptare mbeti ajo edukatorja dhe amvisa tradicionale,  sërish më e reformuar.  Thonë se pemën e pjek koha, por  edhe njeriun e formon dhe transformon efekti kohë pasi e zhvillon dhe jep mësime të reja dhe gërsheton kohë e hapësirë.

   - Historikisht gruaja shqiptare njohu emancipimin. Teuta, gruaja mbretëreshë e Ilirisë, mbetet ikona e përjetshme e lashtësisë, dhe është krenari për çdo grua shqiptare e cila është përfaqësuar ndër shekuj prej saj.

   - Po Nora e Kelmendit a Shota e Galicës a nuk janë krenari që na shoqëron jo vetëm gruan shqiptare por gjithë Kombin.

      Shembujt i kemi ende me gjakun e freskët, pra qindra gra e vajza shqiptare u flijuan në luftën e fundit për çlirimin e Kosovës pa shfaqur pikën e mëdyshjes dhe janë udhërrëfyeset tona se si mbrohet nderi e vatani, si mbrohen trojet etnike pa menduar kurrë mbi paragjykimet sidomos kur gjendesh para sfidave, kohë kur kjo shërben për të trajtuar probleme të ndryshme që koha mund të sjellë. Kështu që gruaja shqiptare është figura që frymëzon në kuptimin e vendosmërisë për të çuar përpara reformat.

   - Kohërat moderne e gjetën gruan shqiptare një nënë të jashtëzakonshme, bashkëshorte e zonja, amvisë e mrekullueshme, me gjithë arsenalin e mrekullive të virtytshme.

     Ç'kërkojnë zhytësit e thellësive.?! Perlat për t'i sjellë mbi dhe.

     Gruaja shqiptare e tillë është në gjithë formësimin e saj, ndaj treguan aftësi për të përqafuar ndryshimet që sollën epokat e duke bërë gjithmonë sfida vështirësive e duke shfaqur personalitetin e tyre interesant përmes frymës së bashkë- punimit me siguri duke ruajtur parimet e vlerat njerëzore me bazë familjen.

   - Kështu treguan e vazhdojnë kësi soji të tregojnë se sa të forta janë kolonat që konsoliduan zhvillimet epokale të kësaj gjinie e duke dëshmuar kështu se gruaja ka qënë dhe mbetet shtyllë e fuqishme dhe e domosdoshme e ndërtimit të shoqërisë njerëzore. Ato u arsimuan dhe edukuan me trendin e kohës duke prodhuar rezultate me intelektin e tyre të mrekullueshëm deri në përsosje, dhe përcjellin frymë progresi e gjitha mbështjellë në një tis sigurie ku e shfaqin me karakterin e tyre dhe dëshmojnë se janë pjesë e fuqishme e ndërtimit të historisë, dhe kjo përcepton se gruaja shqiptare din t'i bëjë vend vetes. 

   - Gruaja shqiptare ka bukuritë e saj në aparencë por, faktet kanë treguar edhe për gjithë bukuritë shpirtërore plot maturi.

     Gruan e gjen në arsim, kulturë, shëndetësi, administratën shtetërore e private, sipërmarrëse e drejtuese në pushtet vendorë a qendrorë, deputete a ministre apo diplomate qoftë ajo. Pra nuk ia shton vlerat veçse vetvetes por, edhe mëmëdheut e kombit.

     Aftësitë e tyre spikaten që në moshë të re, pasi një pjesë e mirë kanë dëshmuar ekselencë në Universitetet më të mira Europiane apo Botërore, apo  veçse sa mbjellin shpresë dhe optimizëm dhe gruaja shqiptare gëzon me meritokraci  pothuajse në gjithpërfshirje pa dashur t'ju hyjmë të dhënave statistikore.

   - Rrethanat formësojnë jetën fuqishëm, janë të vetëdijësuara se realiteti nuk ndryshon njëherësh, ama në fund të fundit kërkojnë të kenë arritur çdo gjë që kanë mundur të bëjnë dhe kjo nuk është vetëm zgjedhje por dhe personalitet, ndaj nuk është vetëm interesante por dhe e vlefshme. Kështu që janë të destinuara të vazhdojnë dhe të shpresojnë në realizimin e projekteve të nisura. 

Kam dëgjuar të thonë se gratë shohin afër, prandaj ato kuptojnë shumë shpejt, ndaj ato nuk e lëshojnë punën e tyre në dorë të të tjerëve dhe tregon ku do arrijë, e në fakt ku është gruaja aty ka më shumë punë sepse njeh detajet prandaj quhet forcë e madhe por janë dhe kapacitete, indikatori matës është inkurajimi me vetveten.

   - Gjithashtu sfidat janë të pafundme.

Ama për çdo grua them se ka një pikë referuese pra një frymëzim a pishtarë në sferat e jetës dhe çmon momentet e duhura për ta marrë një vendim të veçantë.

     Gruaja shqiptare është e fortë dhe ndaj përfshihet në tërë proceset, negociatat   e reformat e ju bën sfidë falë emancipimit tyre, shndërrohet në faktorë për rritje pjesëmarrjeje në politika të ndryshme punësimi, shkollimi, etj.

 

   - Gruaja shqiptare ka qënë, është e mbetet shembëlltyra më e mirë e kësaj gjinie, ndaj meritojnë respektin e mirënjohjen e mbarë njerëzimit. 

   Do sjell një këngë të kënduar mbi një shekull më parë si ilustrim të shkëlqyer të virtyteve më të larta të femrës shqiptare si besa, guximi, trimërija etj.

   Kur një vajze i vriten vëllezërit dhe ajo bën gjithçka që gjaku i tyre të merret sipas traditës shqiptare e zakoneve kanunore.

   Kjo këngë është kënduar në tel çiftelie e sharkie ndër oda burrash e kulla të malësorit kushtuar femrës shqiptare si simbol i ruajtjes nderit e moralit njerëzorë dhe po sjell vargjet e saj.

 

 

 

 

• Ç KE HASIME QË MBAN ZI

 

- Ç'ke Hasime që mban zi

Unë po mbaj për vëllezërit mij

S'janë tri vjet që m'i kan gri

A thu ka ndonji djalë shqiptarë

Gjakun vëllezërvet me m'ja u marrë

Në qoftëse del një djal i ri

Po jap tokë bjeshkë e vrri

I jap lopë dhen e dhi

Unë bahem hyzmeqarja e tij

Demush Aga paska ndi

Po na vjen Hasimes në shpi

Na i ka mbledh do miq të ri

Çou Hasime në mujsh me u çue

Ni konak me na gatue

Probatinat më kanë ardhë mue

Për vlleznit tu për me luftue

Rrin Hasimja tu'e dëgje

Shpejt konakun ka gatue

Kanë nisë burrat me u bashkue

Dalëngadalë tu'e kuvendue

Po thonë gjaqet a mej pajtue

Shkon pas dere tu'e vëzhdue

Fjalë të çuditshme ka dëgjue

Gjak me pare me pajtue.

Ah kopila po më rrëni mue

Këto fjalë sapo ka ndigjue

Në qilar të vet shpejt paska shkue

Vesh e mbathë e qënka ndërrue

Del si burrë jo si një grue

Vesh i ka qakqirët e zi

Futë në gji të shkretën allti 

Futë në xhep qatë kuti 

Shpinë e hasmit e paska mësy

Drejt te gjaksi paska shkue

Nuk gjen burrë ka gjet një grue

Ku i ke mashkujt mori hallë

Në lamë i kam tu'e vu një tallë

Me dy hapa bjen në lamë

Puna e mbarë ju paska thanë

A po vini t'ndezim duhan

Me dorë të majt ka nxjerr kutinë

Me dorë të djathtë ka nxjerrë alltinë

Ka vra Gjemën dhe Sadrinë

Kuku nanë Gjema ka britë

Na ka vra na ka korit

S'qenka burrë qenka nji qikë

Gajret burra mos me u korit

S'jam kanë burrë jam kanë nji qikë

Për vëllaznit mij unë sot kam qitë.

 

   - A nuk është Hasimja shembulli më unik dhe model i femrës virtytshme shqiptare që për vëllezërit e saj bëri gjithçka që duhej të bënte një motër.?!

   - Femra si Hasimja ka pasë plot shqiptaria, pasi zgjuarsia e tyre natyrale si dhunti nga perendia ka qënë e dukshme, por dhe zakone e tradita patën vendin e vet të rëndësishëm.

     Trojet shqiptare kanë pasë shumë nga ato femra që janë veshur si burra shtëpie, kanë hequr dorë nga martesa, dhe janë marrë me punët madhore të shtëpisë, e sidomos këto raste kanë qënë atëherë kur familjes i mungonin meshkujt, dilnin kaçakë, binin në burg nga sistemi apo vrasjet, apo arsye të ndryshme. 

   - Dikush kishte vëllain e vetëm në gjak dhe motra vendoste mos të martohej veçse të bëhej krah vëllait e kthehej shtyllë shtëpie pasi femrat nuk vriteshin, pasi i mbronte fuqishëm Kodi i Maleve, si ligji më i fuqishëm i gjithë kohërave.

 

   - Ama, pati nga ato femra që zgjuarsia nuk matej kollaj.

Aftësitë ishin evidente.

     Do e ilustroj një rast ku aftësitë e malësores kalonin kufinjtë e imagjinatës.

Ajo pleqnonte krah burrave më në zë të zonës.

    Këmbana e Kishës mbante emrin e saj pasi ajo e solli nga Vatikani.

Ishte e drejtë dhe e prerë.

E pavarur në shumë aspekte jetësore.

 

• KODI I MALEVE DHE KUNJA

              (Kune Prelja)

 

Kune Prelja prej Mërturit 

Besën të fortë sa një besë burrit

Kanunin në shpirt asnjëherë s’u përkule

Ishe pjesë nëpër kuvende

Si kushdo kuvendit i vije vulën

 

Si çdo femër tjetër qe në zonën tonë 

Por Kodi i Maleve të bëri për vete

Ishe aq e zonja si Kune Prelja thonë 

Emri yt përndriti figurën femërore 

deri tej deteve

 

Ke pleqnuar përjrah burrave të zgjedhur 

në kuvende gjake e ndodhi

Krenari për ne që të patëm ty

Nga Roma në Gralisht solle Kumonë Kishe

Progresin femërorë në shpirt e vishje

Sido qe problemi ia gjeje fillin

Bardhësive të neserme ua gjeje delirin

 

Për ty bija e Mërturit treva ka krenari

S’ka nevoj lëvdata të thur për ty

Femrës kulturë i mbolle në malësi

Porsi një hyjni rrezatoje kulturë

Sa të t’jetojë Mërturë Gralisht e Bugjon 

Do jetosh bashkë me Kodin engjëlli jonë

Ti burrneshë malesh jetove si në zakon

 

Ti arkitekte e besës dhe fjalës paqësore

Lum për bijat që pati kjo toka jonë arbnore

 

• PARASHQEVI QIRIAZI

 

- Kombi ynë njohu femra simbol që u jemi borxhli përjetësisht. 

Marrim shembull motrat Qiriazi, Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi.  

Parashqevi merr pjesë në Kongresin e Manastirit krijimin e Alfabetit Shqip, pasi ëndërra e saj ishte për të kontribuar për atdheun.

   - Ajo shkollohet në Kolegjin e Oberlinit në Ohaio, SHBA, dhe krijon revistën e njohur "YLLI I MËNGJESIT". 

Kërkohej përpjekje për të trokitur në çdo Kancelari për çështjen shqiptare. Kjo çështje kërkonte njerëz besnikë të çështjes kombëtare. Një prej tyre ishte Parashqevi Qiriazi, zonjë e ndershme dhe atdhetare e vlejturë. 

   - Ajo takohet me Presidentin e SHBA Woodrow Wilson në mëngjesin e lutjeve, dhe Parashqevi as e humb mundësinë e artë për t'i kërkuar mbështetje për Shqipërinë e vogël, dhe ai i drejtohet me shprehjen, në Shqipëri nuk ka protestan dhe si do i ndihmoj ata, por ajo menjëherë pohon se ishte vetë e tillë, duke emocionuar presidentin dhe duke fituar përkrahjen e tij për  kombin shqiptarë.

   - Ama, ajo qe e vetmja grua shqiptare delegate në Konferencën e Paqes në Paris ku diskutoheshin problemet teritoriale të Shqipërisë.

- Ajo pati qindra veprimtari plot vlera kombëtare po ashtu dhe e motra e familja e saj që mbeten meteor i elitës shqiptare në botë.

 

- A nuk është e magjishme kjo bijë e shqipes por dhe familja e saj e madhe megjithë ndjenjën e thellë atdhetare.?!

 

• Musine KOKALARI

 

   - Një vajzë e formuar me intelekt të shëndetshëm, e aftë në organizim dhe lidhje të gjithanshme me piksynime politike kombëtare, punon e lufton me gjithë forcat për të mbledhur intelektualët shqiptarë me ndikim dhe nga amerikanët, por me vizion të gjërë demokratik në vitet e Luftës Dytë Botërore apo pushtimit fashist në Shqipëri. 

     Ajo u burgos bashkë me vëllezërit që humbën jetën barbarisht në burgje,  por ajo vazhdoi akoma më fuqishëm për çështjen kombëtare duke përbuzur konjukturat politike, dhe me përpjekje titanike ajo arrin që më 1945 të formojë të pain grupim opozitarë anti- komunist "Bashkimi Demokrat".

     Por, ajo njohu gjitha burgjet e komunizmit, edhe burgun ferr në Burrel. 

     Emisarët e pushtetit i drejtoheshin që ajo të këtkonte falje por ajo nuk thyhej.

     Zhan D'Arkën- n shqiptare inkuizatori i madh as e mundi dot veçse kundërshtimit të saj kategorik.

     Ajo u kthye një simbol i disidencës shqiptare dhe udhëheqëse shpirtërore e grave shqiptare. 

Me një fund të dhimbshëm.

 

   - A nuk është kjo grua shqiptare një vlerësim i jashtëzakonshëm për kontributin dhe rolin e madh që luajti si e para femër shqiptare lobiste me presidentin amerikan për kombin e  saj.?!

 

• NËNË TEREZA

 

   - Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, e admirueshme nga e gjithë bota për veprat e saj të njohura në misionin e bamirësisë me të varfrit duke tërhequr vëmëndjen e zyrtarëve vendas a të huaj. Ajo i ushqei të varfrit apo i shërbei në shërim sëmundjesh, strehoi të pastrehët, kishte hapur hotele e shtëpi jetimore për fëmijët e rininë e pastrehë.

     Kongregacioni i saj u zgjerua në shumë vende të botës dhe shërbëtoret e tyre quheshin "Motrat e Nëna Terezë" që numri tyre arriti në katër mijë.

   Ndikimi i saj për kombin pati progres të jashtëzakonshëm. 

Në një takim me Presidenin e SHBA BILL KLINTON, në fillim dekadën e shekullit kaluar, ajo i kërkoi presidentit që të bënte diçka për pooullin e saj e sidomos Kosovën.

 

- Bill Kinton e çliroi Kosovën

- Për nderin e tij e amanetin e Gonxhes.

 

- A nuk është madhështore kjo bijë e shqipes dhe e dyta femër lobiste me presidentë amerikan për kërkesë dhe mbështetje të kombit saj.?!

 

• - Ahtifete JAHJAGA

• - Vjosa OSMANI

 

Dy zonja që drejtuan Presidencën Kosovare kohët e fundit.

Falë formimit intelektual që në rini, dhe kontributit tyre në shërbim të KOMBIT për Pavarësinë e Kosovës, drejtuan dhe ndikuan ndër organizmat ndërkombëtare për të drejtat e mohuara dhe krimet e kryera mbi popullsinë kosovare.

Të zonja në luftën kundër korrupsionit dhe ruajtja e mardhënieve me shtetet e Nato-s apo shtetet e bashkuara.

Vjosa, gjithashtu dhe një letrare e devotshme e botuese e sukses'shme, me libra, artikuj, monografi por dhe punime nga fusha e së Drejtës Ndërkombëtare dhe Komerciale në gjuhën shqipe dhe atë angleze.

 

   - Këto zonja, a nuk janë vlerë e jashtëzakonshme dhe ikona të shqiptarisë falë autoritetit personal dhe pathyeshmërisë përballë sfidave më të paparashikueshme.?!

     A nuk janë shembulli më i mirë për t'u ndjekur këto luanesha që tundën sallat e ambasadorëve apo kancelarive e kombeve botërore.?!

 

   - Solla disa shembuj përfshirë mbi një shekull në kohë, nga personalitete të ndryshme mbarë kombëtare nga jugu në veri.

     Do na duheshin qindra e mijëra fletë dhe me muaj të tërë kohë dhe hulumtime për të folur e shkruar për aktivitetet e jashtëzakonshme të grave aktiviste dhe në fusha të ndryshme dhe aftësitë e tyre për vetë historitë që krijuan e kontributin që lanë pas.

Nuk lë dot pa përmendur disa femra nga fusha e artit si p.sh;

 

• - Inva MULA, Sopranoja shqiptare e këngëtare klasike me famë ndërkombëtare që zërin e shqipes e lartësoi ndër skenat më të fuqishme botëtore me zërin e saj brilant, ku veçohet për aftësitë e jashtëzakonshme debutuese dhe fituese e shumë çmimeve ndërkombëtare kjo bukuri shqiptare. 

     Kënga e bëri atë shumë të famshme dhe shumë e dashur për publikun mbarë botërorë.

• - Shkurte FEJZA, Këngëtarja që sakrifikoi ndër vitet më të vështira të uzorpimit serbo- sllave dhe vitet 80- të. Kënga e zëri i saj trembi armiqt e Kosovës, madje e pësoi me largim nga puna a sekuestro e pasaportës apo ndjekja që ajo mos të këndonte, por asgjë nuk e mposhti kreshniken e madhërishme të Dardanisë. Ajo këndonte që të frymëzonte ndër male ushtarët e lirisë me zërin e veçantë, dhe duke arritur padiskutim suksesin e këngëve, me vokalin e shkelqyer, tejkaluese në realizimin artistik. Ndaj është e panënshtruar.

- kam një lot pikon si arë

- se ndër shekuj jam shqiptarë

- rrugës sime për Shqipëri më ka përcjellë ai drini zi......

Qindra e qindra këngë që bëheshin motiv për ajrin e atdheut dhe po aq fuqishëm debuton ende sot dhe shumë e dashur për publikun dhe estetikisht e pakontestueshme, 

 

    • - Vaçe ZELA, artiste e madhe që hapi një epokë të re në fushën e artit muzikorë shqiptarë dhe njëra nga nismëtaret e kulturës moderne në fushëm e muzikës me plot shkëlqim që burimin e ka në shpirt dhe përzgjedhjen e këngës e ngriti në kult, me vokal të shkëlqyer ku veçoritë e zërit i ka përdorur me inteligjencë ndaj shkelqen mbi qiell si meteor.

 

• - Nexhmije PAGARUSHA, këngëtare klasike dhe aktore poashtu, ku debutoi qindra këngë dhe mahniti publikun me zërin e saj dhe ka realizuar shumë koncerte.

Kushdo e dëgjon "Baresha' kush nuk e kujton të madhen Nexhmije.

     Gjithashtu ka luajtur shumë filma si psh. Dasma e përgjakur apo Jugovizioni e plot të tjerë. 

     U vlerësua me dhjetëra çmime kombëtarë e ndër kombëtarë por dhe me “Medalje e Mirënjohjes” nga presidenti amrikan, Donald Tramp.

 

• Gruaja shqiptare ka qënë e emancipuar, madje më e hershmja ndër kombe.

     A nuk patëm ne mbretëreshën Teuta që para lindjes Krishtit.?!

     A nuk qenë femrat e gratë tona shembuj ndër shoqëritë e çdo kohe e madje shtyllë e fuqishme e shoqërisë sonë..?!

     Ndonëse shoqëria apo shoqëritë kanë ndryshuar, por rolet e grave tona nuk janë dobësuar, biles ato mbajnë gjallë ëndërrat derisa i realizojnë duke i bërë realitet në mënyrën më të fisme e njerëzore, pasi errësirën e kanë mundur përmes fuqisë vullnetshme e forcës shpirtit ndaj sfidon vështirësitë.

 

   • Gjithmonë jemi krenarë për rracën tonë njerëzore dhe femrën e denjë shqiptare.

 

 

 

 

● NËSE GJYKONI NJERËZIT

 

• Nënë Tereza pati thënë;

- Nëse gjykoni njerëzit, nuk keni kohë t’i doni ata.

 

- Marr shkas nga kjo thënje mjaft kuptimplote që Nënë Tereza e solli për njerëzinë dhe botën, ndaj e sjell  në Ese. Gjuha e komunikimi lindi si nevojë e domosdoshme që njerëzit të kuptoheshin apo të hidhnin urat e bashkëpunimit dhe zhvillimit për të ardhme më të mirë dhe të sigurtë, pavarësisht rrethanave ku ndodheshin apo ndodhen aktualisht. Njerëzit si qënje njerëzore, janë frymorët më me fat në planet falë kësaj veçorie që Zoti na ka dhënë për të qënë social për t'u kujdesur për këtë tokë e kudo në planet.

Kjo veçori bëri që njeriu të zhvillohet dhe të jetë shumë dimensional. 

   - Të mësojë, të zhvillohet, të ndërtojë e zbulojë, të bashkëpunojë, të besojë apo të kundërtën, të edukohet e formohet me virtytet më të mira e anasjelltas.

Kohët e zhvillimet kanë përparuar, pasi është njeriu që ndryshon kohët, dhe, jo koha njerëzit siç pretendohet në ditët e sotme. 

     Ashtu edhe njerëzit kanë karakteret e ndryshme pasi Zoti i krijoi të tillë, diversitet brenda ekosistemit, pasi kjo është mënyra më e mirë e të funksionuarit pasi po të ishte ndryshe as jeta nuk do kishte kuptim.

 

   - Me anë të komunikimit u zhvilluan miqësitë mes fiseve e me kohën edhe më gjërë, ndërtimin e shtëpive apo qyteteve, mardhëniet ndër- shtetërore,  Organizime për Luftë dhe Konferenca për Paqe apo shkëmbime teritoreve, ngritje e Sistemeve Bankare apo Traktate të ndryshme, etj.

Pra kjo falë gjuhës dhe komunikimit ndër- njerëzorë zhvillimet janë në gjithë nivelet e kërkuara të zhvillimit pasi shpesh njerëzit shkojnë deri përtej së pamundurës. 

Kush do mendonte në vitet njëmijë e katërqind se do vinte një ditë e botën do e kishe të  digjitalizuar dhe atë e shihje në duart tuaja pavarësisht vendit se ku gjendeshe.?!

E kjo a s'na mahnit, apo.?!

- Pra qe koha kur Lekë Dukagjini themeloi Kanunin si mjet ligjvënës për të qeverisur njerëzinë përmes ligjeve të saj, dhe rritja e përceptimit dhe influencës për të përmirësuar dhe forcuar mardhëniet ndër- njerëzore në mënyrën më objektive.

Po, a nuk u kthye në brend kombëtarë e me kalimin e shekujve edhe ndërkombëtarë.?!

 

   - Komunikimi bëri këtë botë kaq inovatore, të qëndrueshme, gjeneruese dhe rigjeneruese pot e për plot energji.

 

   - Aktori i njohur Morgan Freeman, la një mesazh aq të vlefshëm për njerëzimin,

"Paraja nuk është vetë e ligë, pasi është një letër me njëfarë vlere që e përdorim për gjërat që na duhen. Por, nëse paraja nuk është e ligë, ju natyrisht e pyesni veten, atëhere çfarë është e ligë.?

   E ligë dhe egoiste është dëshira obsesive dhe e pa pushim që kemi dhe kërkojmë më shumë. E ligë është të vendosësh një çmim për zemrën dhe shpirtin tënd në këmbim të suksesit financiarë.

E, çfarë do të mbetet".?!

 

   - Me zhvillimet e ndryshme njerëzore si veti apo pjesë e karakterit njerëzorë u zbuluan edhe egoizmi nga i cili shpesh evidentohen gjykimet a paragjykimet. 

Është egiozmi, pra kjo 'filozofi' e jetës që të çon në gjykime për veprime të ndryshme, ndonëse në vetvete përfshin disa të vërteta themelore. 

     Ky ves është personal, me tendenca të kundërvënies egoizmit dhe altruizmit, pra siç bëhet me të mirën dhe të keqen.

     Pra altruizmi (egoizëm i fshehur) përmes respektit është vlerë njerëzore si dashuri a mirëqënje apo egzistencë.

Edhe egoizmi ka anën e tij negative a pozitive, pasi kufizimet e tyre ndërrojnë në disa pikëpamje.

Definitivisht, egoizmi nuk merr parasysh interesat e një personi të tretë.

     Ama, egoizmi ka shumë përkufizime, pasi edhe kur flitet për punët që ka bërë, thuhet se e bëri thjeshtë për kënaqësinë e tij/ e saj.

     Njeriu është i prirur ta dojë vetveten, dhe së fundmi është e drejtë bazike pasi është përgjegjësi për veten e tij. Përjeton kënaqësitë, merr vendimet, zhvillon potencialin e tij, shpreh dëshirat, kërkon mundësi.  

      Nietzche, e përkufizon egoizmin në filozofinë e tij si njohuri për motivimin e brendshëm e cila arrin nga mënyra të jashtme. Por procesi i sociologji e psikologjisë janë të pa'evitueshme.

 

- Gjykimi.

Në nisemi si term, tingëllon rëndueshëm nga ana psikologjike e njeriut pasi ngjan si proces institutional ku në thelb ka drejtësinë dhe mund të pritet ndëshkimi (apo jo) për një vepër të kryer në rrethana të ndryshme. 

Por, ne do flasim në këtë Ese për gjykimet që rëndom ndodhin në rastet e përditshme qoftë mes dy a më shumë njerëzve, dhe shpesh këto dukuri ndikojnë në mardhëniet ndër - njerëzore, pasi shembujt i kemi kudo rreth nesh, madje zor se ndokush nga ne mund t'i kemi shpëtuar nga kjo dukuri që mund ta quajmë dhe paradoksale por dhe e pa'shmangshme për shkak të ambjenteve dhe formimit shoqërisë në përgjithësi.

     Ndodhë të kemi 'gjetur veten' padrejtësisht të përfshirë krejt spontanisht në ndonjë bisedë apo përfshirjen në ndonjë ngjarje të ndodhur më parë, dhe kur dëgjon bisedat e zhvilluara 

mes 'miqve' shpesh 'çuditesh' me veten apo të bën të gajasesh së qeshuri (për edukatë), pasi këto gjykime ndodhin për cektësi por dhe për ligësi poashtu. 

   - Por efekti shpesh është domino. 

   - A nuk është 'gjykimi' në raste të tilla konkrete, një proces i vështirë për njohjen mbi ndërtimin e raporteve njerëzore pasi kjo temë përmban problemet më të vështira si proces social, pasi gjykojmë dhe shpjegojmë shkaqet apo arsyet e sjelljes së të tjerëve ndaj njëri- tjetrit dhe raportet ndër- njerëzore në tërësinë e saj.

   - Për të zgjidhur a kuptuar problemet e jetës së përditshme duhet t'i mësojmë sjelljet e njerëzve ndaj nesh, dhe kjo kërkon që të jemi të matur dhe të duruar me ta.

Në raporte të ndryshme psh. me fqinjin, kolegun, shoqen a shokun, punëdhënësin, apo ambjente të ndryshme e faktorë të ndryshëm,  ka faktorë të shumtë dhe elemente nga më të ndryshmit që  përcaktojnë apo dhe ndikojnë në mardhëniet e së ardhmes në krijimin e raporteve për një fqinjësi të mirë, a miqësi të shëndetshme apo punë efikase dhe të frytshme. Njeriun duhet ta njohësh nga ana psikologjike dhe jo nga pamja e jashtme pasi gjykimi apo impakti i parë mund të të "gënjejë" dhe ky është procesi i mos- njohjes apo dhe mungesa e dëshirës për të hyrë në thellësinë psikologjike dhe e lën atë në mënyrë sipërfaqësore duke anashkaluar këtë detaj disi me mos- kokëçarje, por dhe mund të jetë fillimi i një hendeku mes palësh. 

   - Cilët janë faktorët që ndikojnë në formimin e gjykimeve ndaj njerëzve.?!

   - A është besimi faktori kryesorë.?!

   - A ndikon zilia si një element negativ në formimin e njeriut.?!

   - Po, smira, mendjelehtësia, xhelozia, mungesa e informacionit mbi individin, të cilat përfshin individin në kategorizime a nivele të ndryshme  qofshin dhe përgjithsuese apo të veçanta sociale.  E për të gjykuar mbi njerëzit ndërton klasifikime pasi organizon informacionin që ke në kujtesë. 

   - Por, jo gjithmonë gjykimet mund të jenë veçse negative, pasi ka mjek, mësues, koleg, drejtues, artist, politikan etj, që meritojnë vlerësime e respekt dhe kjo vlerë arrihet përmes "gjykimeve" që mund të quhen të shëndetshme dhe efikase pasi puna e tyre ka nivel të lartë shërbimi, vizioni, përkrahjeje etj. Kështu ndikon tek grupet e ndryshme sociale si gjykim i drejtë apo opinion që trajton vlera përmes elementeve pozitive në ndërtimin e raporteve vlerësuese për të vlerësuarit si personalitet që i duhen shoqërisë dhe brezave, e kthehen në shembull mirësie që bëjnë histori.

 

   - Sa të drejta janë "gjykimet" tona për njerëzit derisa nuk jemi organ kompetent as na kërkon kush dhënje opinioni për X person.

     Ndodhë që gjykimet tona mund të ndikojnë negativisht edhe kur japim opinionin tonë pozitiv pasi mund të jemi gabim në mendime a vlerësime.  

 

    - Kemi disa shembuj që ndikojnë në gjykimet tona që në gjuhën popullore janë "thashetheme", dhe do sjell disa nga ato të përditshmërisë. 

   - Ajo vetëm fustane të shkurtra din të veshë.!

   - Ai ka më shumë se shoqe, shoqen e ngushtë të gruas.

   - Ai është veçse një halabak i rëndomtë.

   - Ajo është një mëndjemadhe dhe tru tyryfyçkë.

   - Ajo goca e komshies, që rri natën në tik- tok, dhe flet me djemt e botës.

   - Ai që gënjen gruan se jam në punë dhe kushedi nga përfundon.!

   - Ajo që mori diplomën ashtu siç dihet, aha ashtu përfundoi pa vajtur fare në auditore.!

   - Ai, ka një telash aq të madh me kolegen sa një zot e di si do i shkojë puna me familjen.!

 

- A nuk janë këto gjykime lënduese të ndjenjave të të tjerëve dhe pengues të lumturisë tyre e shpesh edhe shkatërrues të  familjes e jetës, madje biles shpesh kthehen mizore.

   Prandaj duhet të mësojmë seç duhet apo jo.

Shpedh duhet t'ju largohemi komenteve negative me qëllim ligësie. 

    Le të përcjellim më të mirat tek të tjerët, pasi na ndihmon në përcjelljen e vlerave absolute dhe relative poashtu por dhe një tregues pozitiv i formimit të personalitetit tënd duke ndikuar pozitivish në ndjenjat e të tjerëve, por dhe opinionet e tyre.

Përmes gjykimit theksohen tiparet individuale të personalitetit personit, ndërkohë mund të fokusoheshe në një situatë specifike produktive.

    - Ndaj respektivisht, trajtojmë mirënjohjen si virtyt e shërbesë dhe zhvillim të ndjeshmërisë përmes komplimenteve dhe këshillave të vlefshme duke u mësuar dhembshurinë si vlerë dhe jo gjykimin si fenomenin më negativ.

     Pra duhet gjetur tema të vlefshme për të diskutuar ku mësohet dhe jo përfshirja në biseda e tema degraduese e shpesh dhe kaotike ku fshihen djallëzitë, dhe mund të kthehen vetshkatërruese dhe çekulibrues në shoqëri, ku shoqërohen shpesh me skandale,  ku duket në shesh i forti i pompuar çmendurisht, me parazgjedhje aq të mangët e cunguar, apo dhe veprime shkatërruese. 

     Shoqëria njerëzore kërkon njerëz të shëndetshëm me vizion për jetën dhe të ardhmen e shoqërisë ndaj duhet forcë e guxim për të çjerrë çdo lloj maske kudo dhe kurdo sepse vetëm atëherë del fytyra e vërtetë e mbi të gjitha vlerësim i vetvetes. Do ish esenciale.

Të gjitha këto le të ndodhin sa ne jemi ende gjallë.

 

 

 

6.

 

● NËNA NATYRË ËSHTË VETË MJEKSIA

     (Ese)

 

Mjeksia është fryma dhe zemra e jetës.

Pa mjeksi nuk do kishte shëndet të plotë, as zhvillim jo e jo.

 

   - Njerëzit gjithmonë kanë qënë në kërkim të eksperimenteve dhe gjetjeve të reja e sa më efikase e produktive për njerëzimin dhe kjo ka ndodhur që në kohërat e lashta, si në Egjipt përshembull ku ata u dalluan si  hulumtues që nuk reshtën së kërkuari pasi ata për të ngritur nivelin e vetdijes vazhdimisht hapnin njerëzite sapo vdekur dhe i ekzaminonin dhe kështu fituan aq shumë njohuri në  diagnostifikimin e sëmundjeve dhe njëkohësisht shkenca zhvillohej në dimensione më të gjëra. 

   - Me anë të këtyre provave ata fituan njohuri të mira mbi qarkullimin e gjakut dhe arteriet, por dhe sot deklarohet se shumica e sëmundjeve vjen nga papastertia e enëve të gjakut apo më saktë nga pakujdesia për shëndetin tonë. 

   - Pra, teoria e arterjeve jo vetëm ka luajtur rol të madh në hulumtimet e hershme por ajo zu vend deri në ditët tona si rezultat i vërtetësisë.

Duke qënë se ishin njohës të mirë të botanikës edhe ilaçet i prodhonin prej tyre, ndonëse kjo dukuri e përdorimit të bimëve mjeksore si ilaçe janë fakt kudo në trojet shqiptare dhe toka jonë si bujari e natyrës ka qënë dhe është shumë e pasur. 

   - A ka arritur mjeksia lartësinë e njohurive për të gjitha sëmundjet ndonëse një jetë e tërë kërkimesh.?!

   - Them se jo, pasi gjithmonë kërkohet diçka ndryshe edhe pse historia mjeksore si nevojë ka lindur njëherësh me njerëzimin, të cilat kanë objektiva por dhe misione. 

Ngritja e kapaciteteve profesionale mbetet prioritare për çdo mjek, por mjeksia në tërësinë e saj është një botë më vete për nga zhvillet në çdo nivel a kërkim.

Por a ndikon ekonomia në zhvillimin profesional në raste a zona të caktuara, absolutisht që po, padiskutim. 

   - A ka qënë e lehtë që mjeksia psh. në vendin tonë të zhvillohej e të vinte deri në ditët e sotme të zhvillimit pothuajse të një niveli konkurues me vendet e rajonit dhe sa kanë ndikuar faktorët e jashtëm.?!

     Absolut nuk ka qënë e lehtë në asnjë mënyrë  përveçse shqiptarët kanë një previlegj  e vjen si dhunti që është zgjuarsia natyrale dhe janë vet- kërkues.

Por, nuk përjashtohen faktorët e jashtëm absolut, pasi kanë qënë shpesh favorit në ngritjen e vetëdijes profesionale qoftë në dallimin dhe gjetjen e sëmundjeve apo pregatitjen e barnave e cila në vendin tonë Farmacitë janë quajtur Barnatore për arsye se ilaçet janë quajtur Barna pasi pregatiteshin nga barërat e malit apo nga Natyra.

Nonëse kohërat kanë evoluar dhe studimet kanë krijuar përvojat e tyre gjithmonë në përsosmëri.

   - Vitet e fundit janë paisur goxha me laboratore teknologjike të avancuar për t'i ardhur në ndihmë njerëzimit e kjo duket më e lehtësuar në shërbimin qytetarë.

Dhe kjo sjell diferencim të dukshëm ndër dekada.

   - E në fakt, a i vijnë në ndihmë njerëzimit barërat popullore që gjenden në natyrë për shërimin e disa sëmundjeve.?!

     Kjo dukuri vjen nga lashtësia pasi nevoja shëndetësore ka detyruar njerëzimin të bëjë prova nga barërat e natyrës për shërim plagësh apo organeve të ndryshme, pasi duhet të luftosh me mjetet rrethanore në kushtet ku gjendesh, për të bërë më të mirën.

     Shembuj ka kudo rreth nesh, qoftë në skamje pra përdorimi i atyre mjeteve e mundësive të momentit,  apo dhe pësimi në rast pamundësie për arsye të ndryshme. 

- Do citoj një histori reale, e ndodhur në kushtet e vështira për shkak të mungesës së aparaturave apo mjeteve të nevojshme spitalore që sot fatmirësisht teknologjia i  ka plotësuar këto nevoja të domosdoshme që janë realizuar falë zhvillimit të shkencës botërore.

Pyetja shtrohet;

   - Megjithëse sot koha e zhvillimi ka arritur majat, a është e domosdoshme t'ju mësohet njerëzisë përdorimi i ilaçeve bimore (primitive)  qoftë për formim por dhe për nevojë pasi qëndron larg kimikateve të shumtë që po përdoren në ditët e sotme.?!

    Po sjell një rast të ndodhur në krahinat tona shumë vite më parë, por dhe të një shqetësimi mbarë- popullorë për kohën dhe situata ku ndodhet bota sot, për ta kuptuar më në thelb këtë Ese që e sjell përmes shembujsh.

 

- Nje burrë nga zonat tona të Pukës u sëmur rëndë.

Shkon ne Shkodër tek një mjek aso kohe dhe mjeku quhej Doktor Borja, dikund nga vitet 1950.

Vizitohet tek ai dhe, doktori i thotë se ke ethet e zeza.

   - E mbajnë shtruar në spital dy javë por aspak ndryshim, pra përmirësimi nuk po dukej.

     E sheh mjeku dhe e vlerëson që s’ka ç’i bën dhe i mbyll dosjen dhe i thotë familjarëve që merreni e çojeni në shtëpi, kujdesuni sa të mundeni këto kohë por se ai nuk ka sherim, por moa i tregoni për gjëndjen që pacienti kishte.

I sëmuri kishte qënë më parë gjithmonë bari delesh. 

- E marrin familja të sëmurin e shpien në shtëpi, dhe ishin aq të mërzitur sa s’kish ku të shkojë më tej. Ata kujdeseshin shumë për të, e ushqenin me ushqimet më të mira që mundnin, i përdornin ilaçet që ju kishte dhënë mjeku por ai s’po shihte asnjë ndryshim.

Familjarët madje nuk e lejonin të bënte asnjë lloj pune.

Ata merreshin me çdo gjë, dhe të sëmurit po i dukej sikur po e aneksonin, ndaj gjendja i bëhej e padurueshme.

Me sjelljet e buta e të ëmbla që i bëheshin e kupton i sëmuri që s paska sherim veçse do numëronte ditët e jetës, kështu ai ngacmoi dhe familjarët që të kuptonte më shumë dhe pasi mori vesh që ai as gjashtë muaj jete nuk do i kishte mori një vendim ekstrem.

   - Sapo familjarët largohen nëpër punëra, i sëmuri merr një grusht kokrra metishë që i kishin pregatitur në pranverë me miell gruri dhe rrezigallë (barishte helmuese) i shtypnin dhe i ndanin në pjesëza të vogla ndoshta nga dy gramë secila dhe ua jepnin nga një copë apo dy në bazë të peshës pra çdo deleje për të i shëruar nga metitë.

   - Metitë janë mikrobi që ju zë mushkëritë deleve dhe i sëmurë, të cilën e marrin nga ushqimi i mëngjesit kur hanë para se të iki vesa e mëngjesit, ndërkohë i sëmuri i gëlltit të gjitha njëherësh me qëllim që të vdiste shpejt.

Pas kësaj ndodhie ai bie si i vdekur nga konsumimi i tepërt i helmimit ndonëse nuk përdorej për njerëz, mirëpo kur vijnë familjarët nuk kuptojnë seç kishte ngjarë por i vihen në shërbim një javë me më të mirat se mendojnë se nuk do mundi ta përballojë.

     Mirëpo, kur bëhet një javë ai ngrihet dhe kërkon të lëshojë delet e ashtu bëri.

     Biles në vathin e deleve bëri dhe një shtrat të drunjtë afër tavanit stallës ku fjeti atje plot gjashtë muaj. Ai pas kësaj shërohet plotësisht madje shumë forcë e shendet. 

   - Kthehet pas gjashtë muajve tek Doktor Borja në Shkodër (dikund rreth viteve 50 të shekullit kaluar) dhe kërkon kartelën që ai kishte pasur më parë dhe ata përgjigjen se ajo kartelë me atë emër është mbyllur pasi i sëmuri ka vdekur.

   - Ndërkohë pacienti kërkon të vizitohet, dhe kur jep gjeneralitetet përkonte më pacientin e kartelës mbyllur.

    Mjeku vihet në dyshim, dhe pyet se vërtetë kush je, dhe nëse je ti dhe ende gjallë, eja na trego si ke vepruar dhe ç’ka ngjarë më ju pasi ne ju nisëm për të mos na vdekur në spital, e menduam dhe për ju që do ish më mirë të ishit në shtëpi.

- Pacienti më pas tregon gjithçka që kishte bërë dhe se ishte po ai.

     Kështu që shumë ilaçe popullore janë aq të vlefshme sa vetë mjeksia, dhe sot s' është  zor t’ua gjesh anën.

Fatmirësisht, sot është një mjeksi me bazë të gjërë popullore që punohet në përsosjen e saj më doktorë shkencash, që studimet e tyre nuk përfundojnë asnjëherë pasi kërkojnë përsosmëri.

     Është mjaft e çuditshme në pamje të parë kur flitet për efektet pozitive mbi barërat dhe fakti është se nuk ju kushtohet aq sa duhet vëmëndja këtyre produkteve esenciale të të ushqyerit apo përdorimit tyre për nevoja të ndryshme të cilat nuk kanë efekte anësore.

 

   - Po përcjell një shembull të thjeshtë p.sh “Hudhra” që e përdorin shumica.

   - Për dyzet net pas ngrënjes dhe para gjumit duhet të konsumosh nga një thelbi hudhre pa e përtypur, pra veçse sa ia ç’vesh mbështjellësen e jashtme dhe rekomandohen hudhra të vogla vendase.

   -  Janë antibiotiku më i shëndetshëm. 

 

- Apo “Gështenja e egër” 

Gjysmë kilogrami gështenjë e egër, gjysmë kilogram Vaj Ulliri, dhe gjysmë kilogram uthull rrushi.

Gështenja pastrohet dhe grihet e vihen sëbashku në një enë dhe lihen ashtu pesëmbëdhjetë ditë.

Pastaj mund të lyesh vendet ku ndjen dhimbje reumatizmale.

 

 

 

 

BËRTHAMAT E RRUSHIT

Kur vilet rrushi në vjeshtë dhe e shtypim në ndonjë enë për ta pregatitur për zierjen e rakisë, i marrin bërthamat e rrushit dhe i lajmë me lëngun e rrushit.

    I vendosim në errësirë në një tabak letre për shtatë a tetë deri në dhjetë ditë derisa ato thahen.

Më pas i vendosim në një enë qelqi, dhe e mbushim atë më vaj.

     E mbështjellim enën me letër varak dhe i vendosim në një vend që nuk ka dritë për njëzet e pesë ditë dhe pastaj e përdorim për lyerjen e fytyrës dhe zëvëndëson çdo krem.

 

     Apo bima SANZA  që gjendet në Alpet shqiptare, dhe rrënjët e saj shërbejnë për ta vendosur në enën e rakisë, normalisht të lara e të pastra, dhe shërben si ilaç mjekësorë. Ndikon pozitivisht tek njerëzit që kanë probleme shëndetësore me mushkëritë, diabetin dhe prostatën.

     Ka shije të hidhur. Pihet në sasi shumë të vogla, veçse një lugë ushqimi. Pihet në pranverë dhe në vjeshtë në mëngjes dhe mbrëmje kur don të flesh. Por, ka një shumëllojshmëri bimësh që gjenden në natyrë dhe janë shumë shëruese, ama thjeshtë duhet mësuar mënyra e përdorimit të tyre të cilat nuk kanë efekte anësore,përkundrazi.

     Dihet se kur nuk funksiononte mjeksia shtetërore, ishe mjeksia popullore që shëronte çdo sëmundje.

Ndaj Nëna Natyrë është vetë mjeksia.

 

Sepse mjeksi pra,është vetë Nëna Natyrë, që na shëron të gjithëve, e për ta shëruar trupin, është detyrë parësore ta shërojmë shpirtin dhe mendjen por me bindje.