Metafora

Prenda Sejdia

VLERËSIME KRITIKE DHE ANALIZA  LETRARE-1

 

Redaktor:

Gëzim Ajgeraj - shkrimtar

 

Recensente:

Marsida Sejdia Agolli

Almaida Sejdia Myrtaj

 

Lektore:

Endrijeta Paplekaj

 

 

PRENDA SEJDIA

 

 

VLERËSIME KRITIKE DHE ANALIZA  LETRARE-1

 

Shtëpia Botuese “7 Days”

Prizren, 202

P A R A T H Ë N I E

 

Jemi përpjekur që brenda këtyre kornizave të përmbledhim ca vlerësime kritike dhe analiza letrare, qofshin ato të miqve për krijimtarinë time apo anasjelltas, për t’ia sjellë lexuesit edhe këtë lloj arti letrarë.

     E në do i ngjesësh shkallët e hierarkisë e ku më bukur se nëpër labirintet e letersisë.

     Krijimtaria poetike e letrare për krijuesin, sipas këndvështrimit tim nëse nuk do ishte vlerësimi kritik e analiza letrare nuk do kishte përputhje brenda brenda realitetit të letersisë, por do ish e mangët.

     Në këtë libër me kritikë e vlerësime letrare sjellim disa nga recensionet e krijimeve të miqve të mij krijues por edhe opinione për krijimtarinë time nga profesionisti letrarë Agron Prebibaj.

     Në brendi të recensioneve do gjenden artikulimet mjeshtërore që krijuesit kanë sjellë ndër vëllimet e tyre poetike përmes zërit apo këngës integrale në kohë e hapësirë, nga të thënat e pathënat e shekullit më të vështirë për shqiptarët.

     Të magjeps imagjinata e tyre që lundron në labirintet e pafundme deri tek kodet poetike të pazbërthyera, pasi bukuria e tyre është hermetizmi, ku përmes vargjeve në libër shfaqin zemërim e revoltë.

Ndonëse zë i vetëm shprehin shqetësimin shpirtërorë, por guximshëm lundrojmë ndër emisionet e mëdhe duke qënë të sigurt e plotësisht të vendosur, duke artikuluar revoltën përmes Penës me zërin poetik, përvijojnë deri në majat e poezisë.

Shumë nga ato krijime mbi të cilat vijnë me recensione janë poet që sjellin stile të ndryshme plot ndjenjë atdhetarie, që përcjell përmes imazheve plot mesazhe drite e shprese.

     Poezia e këtyre autorëve përkatësisht moshës apo botimeve, mban gjallë shpresat se dalja nga errësira është e mundshme.

     Nëpër hemisferat e kohës mbillet ritmi i qëndresës përballë stuhive shfaqin forcë edhe në rastet më të brishta, sërish rrëmbejnë shtizën Noliane, e vijnë në raporte mjaft specifike dhe të veçanta e në kërkim të akordeve harmonike në kuadrin e një pogonishteje.

Natyrisht flitet për poetikën në kërkim të vazhdueshëm të mundësive të reja dhe origjinale drejt artikulimit emocional të filozofisë jetësore pot edhe imagjinatës.

     Kjo dëshmi vjen si kërkim i pandërprerë i përsosjes së shprehjes poetike si dëshmi e fuqizimit në këtë zhaner të bukur e të vështirë të letersisë.

     Nëse Alberto Sejdia, Gjyler Hasani Samiu apo Besarta Shkoza përjetojnë ëndërrën, Gëzim Ajgeraj dhe  Prelë Milani e kanë realizuar atë.

     Secili brenda këtij zhanri ama por në stile të ndryshme por secili mbetet besnik i iluzioneve të veta, universit dhe etikës së vet.

     Kështu duken asociacionet e poetëve tanë ku shigjetat i drejtojnë deri në majat qiellore duke u pasuruar gjithnjë me iluzione të reja.

     Pra në këtë libër dhe në libra të tjerë me recensione botohet në mënyrë paralele me vëllimet e kështu zë vend realiteti aktual.

     Metafora është e qartë dhe buron nga universi petik në raport me realizimin e idesë dhe botëkuptimit.

Në vizionin e poetëve ëndërrat e ëndërruara vazhdojnë të jenë dëshmitare por dhe pjesëmarrëse të realitetit të tyre.

Janë të vetëdijësuar se liria universale fillon nga vetvetja, ama vazhdon kur është e vërtetë.

     Këta poet kur nuk arrijnë të demaskojnë përmes vargut të drejtpërdrejtë, me tonin narrativ arrijnë ta bëjnë përmes diskursit të përditshëm.

Poetët godasin me revoltën, ironinë dhe sarkazën, që gjendet në epokën egzistuese.

     Thënjet e tyre vijnë si mesazhe të forta poetike, janë të pakufijshëm në përpjekjet dhe insistimet e rrëfimeve ku i gjejnë gjatë historive poetike.

Eh kur fiken dritat e mbrëmja bie,poetët ndezin kujtimet e gjykimet, lind fjala e vargu ashtu si Moxart hedhin mbi letër, ama gjithnjë në kërkim të së bukurës.

Pra kështu janë poetët.

     Shpesh’herë një mendim vazhdon të mbetet origjinal ndonëse është shprehur shumë herë, kështu ndodh me misionarët, pasi thuhet se mendja që hapet ndaj një ideje të re, kurrë nuk kthehet në mendimin e mëparshëm.

Pjeter Gjokë Marku si pjesë e rëndësishme e këtij institucioni mbart në vetvete vlera të pakontestueshme.

‘Nëse ju beson mjekëve asgjë nuk është e shëndeshme.

     Nëse ju beson teologëve asgjë nuk është e pafajshme.

Nëse ju beson ushtarakëve asgjë nuk është e sigurt, ndaj është e vështirë të mbahesh gjatë në një gjëndje të përsosur, pasi për pasojë të ligjeve natyrore çfarë nuk shkon drejt progresit natyrisht që shkon drejt regresit.

( Markus Pater ).

     Pjetri, njeriu me kontribut e dominancë me thellësi mendimi e forcë fjale, tek misioni që është pjesë mjaft e rëndësishme duke u kthyer në zgjedhje të ngërçeve e problemeve, pasi koha hipokrite i ka sajuar kaq lodhshëm e mundimshëm në këtë log dominant të fateve njerëzore që shkaktoi plagë e dhimbje pafund.

     Në këtë libër trajtohet përmes recensioneve puna e palodhur e ‘MISIONARIT NË KËRKIM TË PAQES’ e angazhimin e tij flet hapur me dëshirën e mirë për një botë të paqtë ashtu siç është e shkruar në Bibel a Kuran.

     Ky zbatues i ‘Kodit të Maleve’shërbëtorë i paqes e Misionit të Shenjtë, pa rendur pas titujve siç ndodh rëndom në mungesë të funksionit të ligjit praktikon misionin e shenjtë të Pajtimit në sinkron me ‘Kodin e Maleve’ si rregullator ndërshoqërorë në gjithë linjën e 1267 neneve.

Kryetar i Pajtimit për Lezhën, e Nën/Kryetarë për Pajtimin Mbarëkombëtarë, kështu që gjeografia e Pajtimit veçse Lezhës ka qënë mjaft e madhe, pra në gjithë trojet mbarëshqiptare.

     Ky pajtimtarë i pathyeshëm e argumentues me rreze të gjërë veprimi në shoqëri.

     Me bagazh e diapazon mjaft të gjërë, me zemër të pastër ku mbjell paqe e mbron jetë, me potencë e moral të lartë dhe plot veprimtari të tjera që do gjeni në këto recensione.

     Tjetër prurje mjaft interesante madje është mbresëlënëse nobela e Marash Tucit , për vlerat e larta artistike në krijimtari, gjen mbështetje në moralin e lartë të dinjitetit njerëzorë që mbart.

     Novela vjen si risi për lexuesin me një histori reale që burimin e ka tek tradita e bukur shqiptare dhe vjen hareshëm për lexuesin si një burim i pashtershëm ku zanafilla e largët daton në epokën e okupimit turk.

     Ama, shpirti i brumosur thellë në atdhe- dashuri për trojet etnike, besë e burrëri, karaktere të lindura në shpirtëzimin shqiptarë e të kultivuara me kujdes deri në ditët e sotme, tregon se autori me Penën e Tij, të hollë sjell në formë dhe stil mjaft të veçantë atë minierë të artë artistike të shpirtit pasur shqiptarë që ju ka dominuar shekujve edhe mes gjëmbash e duke treguar se janë të pathyeshëm dhe para besës e traditës, apo sullit shqiptarë, nuk vlerësohej asgjë mbi këtë dhe e jeta dhe shpirti pa to nuk vlen.

     Brenda një sistemi të qëndrueshëm deri në fund mban gjallë e vital tonusin e qëndresës, ama me tension tematik e dominues e me refleks të nxitur nga synimet sunduese mbi shqiptarët i ushtruar nga regjimi turk.

     Ndërsa nga refleksi tjetër nën ngasjen e ndikimit dhe besimit siç është AMANETI për shqiptarët që në momente të veçanta obligimi e ka patur dhe ndikimin pozitiv si forcë e karakterit dhe ndjenjës pastër njerëzore.

     Në këtë konteks nuk mund të përjashtohen ndonjë refleks sado diskret që zë fill në sferat e errëta të vetë identitetit shqiptarë pra plotësimi i amanetit të Marash Tucit nga berberi është ajo mburoja dhe kështjella në mënyrë simbolike ku artikulon ndjenjën e përgjegjësisë dhe peshën e saj.

     Një fjalë nuk është kristal i tejdukshëm dhe i pandryshueshëm, por është lëkura e një mendimi të gjallë e mund të ndërrojë shumë ngjyra dhe  trajta sipas rrethanave të kohës kur përdoret..!

     Njerëzit e këtillë ngelen besnikë deri në fund universit të vet dhe jetojnë pandërprerë me iluzionin e përtërirë edhe atëherë kur janë në gjendje ta njohin e ta ndjejnë çmimin e madh të disfatës e flijimit, si në këtë novelë.

     Ky zë tokësorë e qiellorë, iu deshën dhe i duhen botës për ta sfiduar këtë nënqiell robërie.

Njerëzisë i duhen të vërtetat e mëdha, për të vazhduar fjala jetëdhënëse dhe për fisnikërimin e botës shqiptare.

 

                      AUTORJA

 

NERVI POETIK I PRENDA SEJDIA 

I MPREHUR NGA SHQETËSIMI SOCIAL-BASHKËKOHOR

 

Nga: Agron Prebibaj

 

Prenda Sejdia, tashmë është një poeteshë e njohur, e cila e ka krijuar profilin e vet poetik në mënyrë këmbëngulëse; kështu vargu i saj dallohet nga një nerv i fuqishëm ritmik, që sjell një shqetësim sa intim, aq edhe shoqëror.

     Edhe në poezinë që *Sharlatani i Përçarjes", pas një leximi mbresëlënës që i kemi bërë, duket kjo.

Poetesha me një stil brehtian sjell një poezi të angazhuar, me ide të qarta, ku ajo shfaq mospëlqimin ndaj të shëmtuarës që shfaqet me fytyrën e përçarësit, të atij njeriu që sot rëndom duket nëpër mjediset shqiptare të politikës.

     Duke e portretizuar atë me detaje goditëse, ajo shpall hapur mesazhin dhe kundërshtinë ndaj këtij fenomeni social-poolitik dhe këtu sjell në ndihmë fjalë si: kuisling dhe ferr, alien, shpellarë, hipnotizues etj.

     Fjalët e gjetura e plotësojnë më mirë kuadratin e idesë dhe portretizojnë me fuqi kreative  pamjen e njeriut- monstër i cili rolin më të mirë që bën ka atë të përçarësit.

     Njerëz të tillë nuk është vështirë të hetohen, por  nuk mbetet e lehtë të demaskohen, sepse gjuha e tyre është e kamufluar, ata fshihen pas sloganeve dhe frazave të sheqerosura.

     Këta janë njerëz që klonohen lehtë nga fara e së keqes dhe ngjizen me të aq shumë sa nuk mund të dalin më prej mantelit të tyre hipokrit.

     Poetesha ngre një problem dhe shtron një ide e cila duhet mbajtur mirë në mendje: nga njerëz të tillë duhet kujdes, ata i mposht vetëm syçeltësia, solidariteti njerëzor dhe përqafimi i së mirës, ndërgjegjësimi jonë i përditshëm për vlerat dhe vullneti i ndezur nga pasione të forta  për t`u ndërgjegjësuar.

     E shkruar me varg të çliruar, ku ritmi i brendshëm dhe fuqia e fjalës të bëjnë përshtypje menjëherë, kjo poezi është një agjitim i hapur për njohjen e vlerave dhe kompaktësimin e tyre, vetëm duke i ndërtuar ato me mirësinë dhe dashurinë njerëzore.

     Mesazhi i fuqishëm që sjell e krijon bindshëm figurën e antitezës me fuqi noliane.

 

                      Tiranë, 2021

 

 

 

SHARLATANI I PËRÇARJES

 

Kuisling e shqipfolës që përçan shqiptarët

A thua se nuk janë vëllezër të një gjaku

Ngjan porsi armiq që i lyp haku

 

Fuqi rrallë ngërdheshja jote turbulluese përballë njerëzisë

Bardh e zi mbeten imazhet brenda shpellës heshtur

Ferrit ia njeh hapësirat enkas e ndez flakë 

 

Me mashtrimin varfanjak shkapërderdhur

 të tërën mënxyrë

Me shpellarët alienë gjendeni në një natyrë

 

Edhe perenditë i pate mashtruar

Ty që djalli trurin të ka klonuar

Ama marrëzinë e bën fort mirë

 

Vaj medet kur njerëzia dehet nga gjenia vet

Çmendurisht krekosur verbuar në magji

Mister e absurditet brumosur neveri

 

Ngre spirancën e shuaj marrëzitë

Ti hipnotizues i tmerrshëm dhe kobzi

       

                         Prenda Sejdia

 

 

 

R E C E N S I O N

 

DHIMBJA E SHPIRTIT KËNDON PADREJTËSIVE

 

 (BUZËQESHJE E VRARË, poezi)

 

Vitet kalojnë një e nga një dhe dekadat bëhen turrë. Gëzimi, hareja, lodhja , zhgënjimi, malli e nostalgjia, bëhet palë- palë e zë një vend të jashtëzakonshëm, në gulumerën e ngjarjeve.

     Është historiku i një jete plot larmi që zë fill, nga rinia e hershme ku vorbulluan shumë elemente të kultivuara, pasi ndjeshmëria e episodit poetik dhe botës shpirtërore shtrohet në relievin figurativ e ndërtohet në sfondin e ndijimit dhe të impulseve ndijuese.

     Bagazhin krijues të autorit e vëren në gjithë përshkallëzimet eksploruese por ama në një linjë përshkruese ku pasqyron transmetuesin e brendshëm organik e shpesh vjen si metamorfozë e një krijuesi mistik e fluturon me krahët magjikë dhe derisa gjendesh në brendinë e së panjohurës, demonstrimet s’kanë të ndalur, sepse rrjedha të shpjerë deri në retrospektivë.

     Poeti i metaforave, si gjithnjë, ato i vesh në titull e trup, ama i ushqyer me ndjenjën njerëzore dhe më bën të jem e rezervuar në gjykimin për poezinë në përgjithësi, ngase, krijuesi, potencialin e tij, gjithmonë luan bukur me fjalën, derisa strukturën e ndërton gjithnjë me përzgjedhjen e saj për të ardhmen te metafora si element plot esencë brenda letërsisë por edhe ndërtimit të vargut.

     Është ndjenja e shpirtit që pena e tij e përcjell me aq emocion te lexuesi, duke ua lënë trashëgim krijimtarinë letrare brezave që do të vijnë, këtë thesar të çmuar të çdo biblioteke.

“Frika është gjithmonë një egërsi që rri gjithmonë në pritë “.

     Na kafshon të gjithëve çdo ditë dhe, janë pak ata që nuk shqyhen prej saj, Oriana Fallaci... Thuhet se bota nuk do të ligështohet kurrë për mungesë mrekullish, por ngaqë njerëzit do të  reshtin së mrekulluari.

     Fantazia e krijuesit është më se e përafërt me realen. Pra, përmes fantazisë që shprehet në art, kthehet në misionar që i prin zhvillimit të shoqërisë njerëzore, duke pasur parasysh largpamësinë që zotëron në vetvete ky krijues në artin letrar.

     Poeti shumë dimensional, Gëzim Ajgeraj, vjen me një vëllim poetik, në një formë e stil mjaft të veçantë. Me tema të larmishme e interesante dhe me kuptim e brendi të jashtëzakonshme.

     Është pikësëpari, ky titull metaforik, që të bën të mendosh, por dhe të ‘detyron’ të futesh në brendi për të jetuar atë ndjenjë që vërtet përcjell aq emocion.

“Buzëqeshje e vrarë” kush i ngrysi fytyrat, kush i vrau buzëqeshjet, kush i zymtoi kohërat, kush e ndoti historinë, kush gogol iu bë njerëzimit”...

     Brenda këtyre pyetjeve e dhjetëra të tjera të kësaj natyre, brenda asaj batërdie që përmbushën dekadat, e shekulli më mynxyrë i mileniumit, përgjigjen mund ta kuptojmë brenda atyre poezive ku flasin për mungesën e dritës apo kohën e robit, ikjet apo fara e mallkimit, mosbindja e pritja, apo kohën e ligë dhe ulëritëse, vonesën në kohë apo përtej realitetit apo fytyra e llahtarshme e satanait.

I trishtueshëm duket dialogu me gjaksin  e hilet s’kanë kufi, dhe mosbesimi në mes flitet për vonesën e furtunave e emigrimin, miti i rrejshëm a drithërima, apo dekadat e humbura, tek vajton ikjet e brezit të artë.

Në çdo varg e poezi valon furtuna e kohërave.

     Gulçon malli, shpresat nuk duken gjëkundi e besimi i udhëve ka mbetur dhe vargu plot mall për autorin e ‘Buzëqeshje e vrarë’.

/ Në shtëpinë e mbyllur me dry nga jashtë

/ Nën rojën e merimangës

/ Në dhimbje i vetmuar e i varur në mur

/ Një portret i një djali të ti

/ Me buzëqeshjen e vrarë 

/ I mbuluar nga pluhuri i zymtë e i zbehtë 

/ Me heshtjen e zverdhur assesi të nxirrte/ 

/ Buzëqeshjen që ia kishin vrarë 

/ Hienat e veriut bashkë me shpresën për dritën...

Kjo poezi që mban mbi supe edhe titullin e librit trajton një fenomen që ta vret shpirtin.

     Ky kolorit dukurish identifikon kohën reale të zymtësisë, që ta ngjeth mishin nga gjithë ajo heshtje varri, boshatisje e vetmi vrastare.

     Pasi ajo shtëpi e vetmuar dhe çdo ambient i saj qe i mbuluar nga pluhuri, harresa e vetmia.

     Pa menduar se po dalim nga boshti poetik dhe tema, po flasim për muzën e poetit, sigurisht duke menduar faktin se burim i artit poetik është ky fenomen, e përmes metaforave godet aq fuqishëm vargjet në këtë poezi dëshmojnë besimin në fuqinë e fjalës për ta trasuar atë edhe në masën e gjerë të lexuesit, dhe tregon besimin ndaj imagjinatës si bazë për artin e poetit.

     Ndër pikat e vargut dhe art-bërjes, sigurohet që vërejmë këtë fakt pasi ndjejmë zërin, klithmën, ndjenjën e shpirtit që paraqet për një motiv a temë të caktuar për vargun.

Pra magjia e ndjenjave të tij që ka për artin dhe mjeshtërinë që e paraqet në varg.

     Paçka se vargu paraqet një kohë delikate e vjen si forcë dhe shtysë për të vetëdijesuar për realitetin, njerëzinë dhe brezat, por dhe si realitet për historinë e për t’ua mbajtur gjallë kujtesën, dhe jo vetëm, por të ndikojnë ndaj fakteve e fenomeneve negative që kanë përjetuar ndër dekada.

     Tjetër shqetësim ngre autori lidhur me fenomenin e ikjes së brezit të artë, duke ngritur shumë pikëpyetje për arsyet e këtij fenomeni të thjeshtë në aparencë, por ama, shumë shqetësues për shoqërinë në tërësinë e saj, për mënyrën e përjetimit, dhe moskuptimi i së vërtetës, gjë e cila, mendoj se larg e ka fillin mospajtimi me realitetin dhe të padukshmen.

/ Po ikin dhe brezi i artë i pleqve

/ Ata që ngritën këtë botë me duart e vyera

/ E rritën breza e breza për të sotmen

/ Po ikin qetas e qetas një e nga një vetmisë

/ Pa i bezdisur e pa u thënë lamtumirën

/ Edhe atyre që tërë jetën ia përkushtuan

Zot, ç’ndjenjë për këtë brez të artë, ç’makth e brengë për gjyshërit tanë!

     Autori vjen në poezi si një tis i artë për njerëzit e zakonshëm të mëmëdheut, një brerore e gjërave të thjeshta, ama atyre që ndërtuan me sakrificë të sotmen.

     Pikërisht për brezin e shumëvuajtur, që s’u thyen kurrë nga asgjë, njerëz tejet madhështorë e të papërsëritshëm.

     Ndjenja e thellë e autorit tregon atë dhembshuri që lëshon zërin e të shpërqendron vëmendjen, me mesazhin përcjellës e të qartë.

     Për autorin çdo dekadë është një tregues më vete, duke e vendosur në sensin pozitiv, dhe lëvizjet e veçanta i bën të ecin përpara, kështu, në këtë aspekt qëndron madhështia, në atë përsosjen artistike dhe estetike të diskursit letrar brenda sferave të letërsisë, duke e vuajtur krizën e vlerave shpirtërore e njerëzore, dhe ky është njeriu që ka çarë vetë në jetë.

Forcën e gravitetit e kthen në substancë, ndërsa jetën e përditshme e përkthen në poetikë.

     Një tjetër poezi, tjetër imazh, të tjera mesazhe përcjell poeti përmes thirrjeve të njëpasnjëshme, ku klithma zë vend mu në qendrën e Evropës.

/ Më thuaj

/ Ç`Evropë të ka dërguar

/ Në mos ajo e Berlinta

/ A e Londërmadhta

/ Në mos më keq

/ Ajo prej nga vije ti

/ Shko, zotëri i nderuar, shko

/ E m’i thuaj Evropës

/ Harta për copëtim

/ E për shitje nuk kam

/ As toka nga arat e katragjyshit

/ Që i mbytët me gardhiqe

/ Kosova si përkulet askujt

/ As nuk i falet për të gjallë 

/ Se është e mbytur në gjak

Poeti vjen me vargje mahnitëse që të shpon çdo venë, si bir i Kosovës, i një shekulli plot aksion e vrer, por tejet energjik, ku përmes forcës së fjalës godet fuqishëm dyfytyrësinë, ndërsa dredhitë, as që i duron dot.

     Madje, porositë rrahin fort si çekan ‘mbi pikun e shitjes enigmatike’, e me tehun e fjalës ia çan gjoksin si rrufe, e lë pa frymë e gjakun desh ia ngrin.

     Ndër vargje plot fuqi metaforike, autori sjell plot fjalë të reja gjuhësore ku do t’i shërbejnë edhe pasurimit të fjalorit, ku të bien në sy fjalët, Berlinta apo Londërmadhta.

     Gëzim Ajgeraj, është padyshim port i dimensioneve të mëdha me larmi temash e brendish në këtë lëmë të madhe letrare, duke mbajtur peshën e rëndë të shqetësimeve, të ankthit për veten dhe mjedisin që e rrethon.

     Është aftësia e poetit që poezisë i jep të njëjtin  bashkudhëtim me natyrë fantazie e realiteti ndërthurur, marramendëse  e demonstrative kundër padrejtësive sa, gjaku nuk qarkullon trishtimet. Ndonëse mesazhet tregojnë forcë, shpresë dhe besim tek e ardhmja.

     Në lartësi metaforike është krijuar ky vëllim poetik. Thellë në intuitën e krijuesit ka depërtuar imagjinata krijuese me dhunti të përmasave madhështore.

/ Dhimbjen nganjëherë do e ruaj për vete

/ Por edhe kur ta fal ndonjëherë 

/ Ti e di se ma kupton shpirtin e m’i gjen vend

/ Brengës e mendimit për të nesërmen e bardhë 

     Ajgeraj, njihet si poet i metaforave dhe i mallit ku përshkon dhimbjen e vjen si pjesë e mozaikut, që përshfaq ky autor në këtë vëllim poetik dhe thotë me të madhe se poetët misionarë udhëhiqen nga fuqia e talentit që kanë. Poeti përdor fjalën e fuqinë e saj dhe e përdor mjaft bukur e me vend.

     Në vargjet e mësipërme, poeti, dhimbjen e mban për vete, pasi që, në shpirtin e tij ndër dekada është gjetur e kamufluar mendimi, dhimbja, brenga e shqetësimi.

     Në mënyrë filozofike përdor ndryshe fjalët metaforike, nga kuptimi i zakonshëm, ndaj lexuesit i bie ta zbërthejë vargun.

     Është mjaft i veçantë, në stil plot elegancë, i përqendruar në furinë krijuese plot vlera, pra vlerë e shtuar brenda lëmit të madh të letërsisë.

     Në poezitë e këtij vëllimi mjaft interesant, ku larmia e temave është tejet e madhe  e bazë të gjerë dhe goditëse, i përket mendjes elitë, ndaj zë vend në majat e letërsisë shqiptare me një dinamikë e dimension pakufi, dhe si zë prej dheut vjen e vërteta për t’i qasur lexuesit, për të vetëdijesuar njerëzimin me vizion për të ardhmen. Ky tis i artë letrar i përkryer në lartësi metaforike, pa mëdyshje vjen si referencë e spikatur në poezinë shqiptare me një mikrobotë përgjithësuese individuale e shoqërore, madje në mënyrë rebele e fare pa kokëçarje përballet me padrejtësitë që i janë bërë Kosovës, pra atdheut të tij e sofrës Dardane.

Përdor me simbolika shqetësimet dhe ekzistencën shekullore, por dhe ardhmërinë.

     Ndaj, poeti vjen me guxim e vendosmëri dhe përdor figurshëm armën e mirëkuptimit porsi triumfator në gjithë zhvillimet e lëvizjeve të njëpasnjëshme që solli rrjedha e ngjarjeve.

Forca e tij e brendshme bën që vajin ta kthejë në këngë për njerëzinë, ku përshkon thellësisht botën emocionale dhe shijohet artistikisht e plot magji.

Udhë të mbarë librit e sa më këndshëm për lexuesit.

Suksese autorit!

 

                    Prenda Sejdia 

                  Lezhë, maj 2021

 

 

R E C E N S I O N

 

MISIONARI I MISIONIT TË SHENJTË

 

Libri: “UDHËVE T`MISIONI”,

Pjeter MARKU, Monografi.

 

           “Gjëja më magjepëse në këtë botë nuk është dhe aq vendi ku gjendemi, por në ç’drejtim po lëvizim. Për të arritur portën e parajsës duhet të lundrojmë nganjëherë me erën e nganjëherë  kundër saj. Por ama duhet të lundrojmë e jo të qëndrojmë të ankoruar, Oliver Holmes”.

     E nis kështu pasi i bie dhe me autorin e këtij libri që na vie në kohë pandemie, përplot ide si gjithmonë, ndaj vërtetë nuk ka asgjë aq të zakonshme sa dëshira për të qënë I jashtëzakonshëm.

     Tek shfleton librin “UDHËVE TË NJË MISIONI” s’ka se si të mos bien në sy gjithë ajo larmi temash interesante ku bëhet fjalë për Bajrakun, Gjenezën, Aty ku nisi udha e misionit, Kanuni një vlerë e pakontestueshme, Përplasje e mentaliteteve, Mbi gjakmarrjen, Ngujimi i takon së kaluarës, Mirdita etnike dhe vetqeverisja, Paluca ashti i mençurisë së Kashnjetit, ku nuk mungon Etnosi kulturorë dhe elementet e shumta të tij, batuta etj.

     Struktura e rrëfimit historik në planin teorik e real, gjendet hapësirë e lirë brenda së cilës materializohet botkuptimi historik.

Pranohet mendimi se gjërat egzistojnë përderisa flitet për to, gjithashtu bindemi se të folurit rrëfimi historik nuk mjafton kurrë.

     Mund të konceptohet ky libër si një përrua i nëndheshëm, me rrjedhën e padukshme merr ndjenjat e fshehta të njerëzisë e seç i nxjerr ato në sipërfaqe.

Të flasësh për gjenezën dhe bajrakun do thotë të rikthehesh me shekuj hulumtimeve, gojëdhënave, arkivave, faksimileve etj.

     Në këtë libër monografiko- historik, autori sjell në vëmëndjen e lexuesit përbërjen e 5 bajrakëve të Mirditës, në mënyrë të detajuar.

Prejardhjen e vjeter të tyre, lidhjen me bajrakët e tjerë, fshatrat e fiset brenda bajrakut, a festa e përbashkët brenda bajrakut.

     Shkruan për numrin e shtëpive apo familjen e bajraktarit Palucë, flet për osullet apo zabitnamet.

Shpjegon luftërat që përjetuan ndër periudhat historike por edhe figurat e kohës e lidhjet me pjesë të tjera të mëmëdheut.

     Ngelet në historinë e bajrakut “Mbledhja e Kuvendit të Dibrit më 17 gusht 1904”, tek Kisha e ShënMëhillit ku u morën vendime të rëndësishme ku gjykonte vrasje, djegie shtëpish, etj.

Vëllavrasja pas kësaj pati rënie të dukshme.

     Mbledhja e Besës 1928 apo “Kuvendi i Tërthores” së Dibrit qe ogurmirë.

     Ndalimi vëllavrasjes por dhe shtritja e dorës së pajtimit gjetën mirkuptimin e plotë.

     Gjithashtu gjeneza familjare e ardhur nga Pashtriku i Gjakovës Kosovë në shekullin XV.

Mendja e Pjeter Gjokë Markut dhe Pena e Tij sjell madhështinë e gjenezës familjare por dhe të bajrakut që përfaqëson në këtë libër.

     Pra autori sjell një gamë të gjërë specifikash, ndaj libri bëhet jo vetëm i larmishëm, por dhe i pakontestueshëm.

     Pikërisht brenda këtij fenomeni qëndron e magjishmja dhe ndjenja individuale krijuar tek krijuesi përmes mesazheve qëndron dhe problemi përgjithësues që e përcjell tek publiku i gjërë, nga ajo botë e brendshme me thesare të pafundme dhe kthehet në potenciali e bëhet vlerë, virtyt për botën përmes mesazheve të bardha.

     Për vlerat që mbart në brendinë e tij ky libër monografiko- historik në proporcion me diskursin letrarë e metaforik dhe simbolik na bashkë shoqëron me larmi kapitujsh.

     Plot patriotizëm e deri hyjnorë na shtyn në botën magjike të artit letrarë e historik me psikologji të thelluar ku nuk përkufizon veçse për fshatin a bajrakun, për Mirditën e më gjërë.

     Për Mirditën gjenden të shkruara histori që nga antikiteti e deri në ditët e sotme me data historike e ngjarje të shumta për këtë trevë veriore që fjala zotëroi forcën e thellësinë e mendimit, ku ngelen unikale dhe e vërteton historia.

     Duke kronikuar përmes tablosë historike ndjeshmërinë e vendlindjes, pasqyrohen gjithashtu dy korniza një realitet i plotë, ama po e njëjta kohë, sundimi i teritoreve nga sulmues të huaj, por dhe bashkimi e qëndresa mirditore nga ana tjetër mbrojtën e lartësuan trojet stërgjyshore, të vrojtuara në dimensione e veprime të paralelizuar brenda monografisë ku është e konkretizuar me ndërthurje reale historike me vendimmarrje, por dhe luftën e sakrificën që Mirditën ta ruajë safi ashtu edhe siç ka ndodhur.

     I vetmi vend në Shqipëri i panënshtruar nga Turku, e mbrojti traditë, kanun, doke ,besim dhe zakone.

Kanuni, falja e  gjakmarrja temat pikante që spikatin fort në librin “UDHËVE TË NJË MISIONI”, ku në brendi të librit gjendet thesari i madh i të vërtetave.

     Vënja në zbatim të “Kodit Zakonorë” fjalës së urtë të popullit e bartur ndër shekuj, ku krahas veprave të shenjta të Pajtimit përcjell njëkohësisht edhe mesazhe vitale që do i shërbejnë brezave të sotëm por edhe së ardhmes, përmes të cilave i shërbejnë brezave në rregullimin e mbarëvajtjen e marrdhënjeve ndërnjerëzore.

     Pjetri është mjaft krenarë dhe i lumtur dhe falenderon Zotin së pari që e pati këtë mundësi të artë për të qënë në shërbesë të njerëzisë.

     Pasi shembujt personal kanë qënë të shumtë ndër dekada për Pjetrin e misionin e tij të Pajtimit duke vënë në zbatim këto sentenca popullore juridike, duke u bërë pjesë e fuqishme e këtij institucioni në parandalimin e mosmarrveshjeve dhe konflikteve të mundshme, faljes e pajtimit mes familjeve a fiseve, në emër të Kanunit si Ligji i Maleve.

     Ama me vlera të larta për njerëzimin i cili gjeti pajtim ndërkombëtarë sepse Kanuni i Lekës studiohet në shumë fakultete juridike në shtete të Europës e më gjërë.

     Kështu që Pjetri e pajtimtarët e tjerë të këtij institucioni të Pajtimit me të drejtë, jo vetëm që ndjehen mjaft krenarë për Misionin e Shenjtë që kryejnë por dhe për vlerat e pakontestueshme që mbart në vetvete Misioni me gjithë atë mori ligjesh të detajuara, por edhe rregullin që vën mes shoqërive.

     Ama autori sjell shpirtin artistik në udhëtimin e misionit ku spikat rrjedhshmëria e komunikimit dhe mesazheve që përcjell për brezat e së nesermes, dhe shkruan me ndjenjë për botën që e rrethon.

     Për Bibliotekën Kombetare autori sjell këtë krijim me pika të forta plot vlera me risi interesante pasi në këtë mënyrë përjetohen historitë.

Në proporcion me diskursin personal e gjithë filozofia e artit historik e simbolik na shoqëron me larmi temash.

     Na shtyn brenda botës magjike plot patriotizëm me qendër atdhe- dashurinë, plot ndjenjë të atij shpirti të pasur ku i kushtohet njeriut, këtu në një cep bote.

     Gjithnjë në kërkim të formulës duhur e të spikatur për zgjidhje e zgjedhje, për t’i shërbyer njeriut në ditët më të vështira, e i dedikohet ekspozimit të botës brendshme dhe ndërtimit të rrëfimit.

     Prandaj ky libër meriton vlerësim, kjo minierë e bukur për shpirtërat njerëzorë.

     Uroj të vijë sa më lehtë e këndshëm për lexuesin por dhe kultivimin e këtij arti letrarë e historik tek brezat e sotëm e të nesërm.

Udhë të mbarë librit.

 

                           Prenda Sejdia

                     Lezhë, Qershor 2021

 

 

R E C E N S I O N

 

EPIKA E NJË REALITETI NË NOVELË

 

Libri; NOVELA; MARASH TUCI NDORJA SHQIPTARE 

Autori Prel Milani

 

“Qënie që i përshtatet gjithçkaje, është përkufizimi më i mirë që mund t’i bëhet njeriut.

Mendimet e mëdha e kanë burimin jo aq nga mendja e madhe, se sa nga një ndjenjë e madhe.

Pra arti është një kërkesë për njeriun ashtu si të ngrënët e të pirët” Fjodor Dostojevski”.

E nis këtë shkrim nga një mendje që ndriçoi me dritën që përhap.

     Sepse mendje të tilla ndriçojnë epokë e Penat e stërvitura qëndisin fjalën gërshetuar me bukurinë e shpirtit e si birë i atyre trojeve vazhdon udhëtimin mbi gjurmët e të parëve, përsëri për të ruajtur gjurmët e tyre si një zingjirë i pashkëputur i dijes, fisnikërisë, besës e bujarisë, traditës e kulturës.

     Erërat e maleve e lisat e moçëm sjellin gjuhë perendie, ku të ngjan se zgjojnë zërat e lashtësisë nga drurë e gurë ku mbars mirësinë njerëzore tek kundron në mënyrë imagjinare fisnikërinë e maleve kreshnike që shtrihen hareshëm në krah të njëri- tjetrit, për t’u stërzgjatur deri në pikën më të lartë ku pikon strategjia e moçme që të sotmes i përgjigjet me gjuhën e heshtjes ashtu siç thonë se shkrimtari flet me një fjalë sa një njeri i thjeshtë se thotë as me 1.000.

     Historia e atyre maleve e mbërthyer në virtyte e endur në perla që kur ka le germëzojnë frymëmarrjen e shpirtërave të paepur dhe profecitë lartësohen për etërit fisnik.

     Autori i librit Prel Milani më së miri vjen në këtë gjini epike me këtë rrëfim përmes personazheve në këtë lloj (prozë) pra një novelë me vlera të theksuara letrare ku rrëfen me vetdije dhe respekt plagët e shqiptarit në tërësi por konkretisht plagët e malësorit trim e besnik me stilin e zhdërvjellët e ndjeshmërinë e lartë të qytetarisë e përmes artit rrëfen madhështinë e atyre njerëzve që udhëhiqen nga morali, besa e parimet e larta njerëzore.

     Zotërimi i gjuhës dialektike e disiplina e tekstit dëshmojnë një pjekuri e përgjegjësi si e ardhme e letersisë shqipe.

     Me ndjeshmëri e ndijim harmonik në ndërtimin e një rrëfimi modern.

     Rrugëtimi i novelistit në përmbledhjen e plotë të prozës me ngarje të vërtetë të epikës deri në destinacionin e novelës është dëshmi e mendimit të kulluar të shkrimtarit.

     Gjithsesi bindemi se të folurit, rrëfimi epik është në sinkron e përmes këtij akti depërtojmë në qenësinë e thelbit a dukurive të ndryshme ku merr formën e vet të vazhdueshme dhe në vetvete mban mesazhin i cili i drejtohet njeriut, dhe botës.

     Rrëfimi i kësaj novelë është një “Strukturë e thellë “ që del nga një botë e krijuar e tëra reale dhe mesazhi del tejet i plotë dhe kuptim të qëndrueshëm pasi shohim përpjekjen, insistimin e rrëfimit të novelistit është në kërkim të një bashkëdyzimi mes idealit dhe realitetin përsa i përket çështjes dhe kohës e në këtë shtegëtim simbolizon dhe metaforizon virtytet e larta të atyre brezave që udhëhiqen nga parimet e larta të guximit, besës e trimërisë. 

     Përmes një novelëmetafore epike që është shembull unik në letersinë bashkëkohore krijon lidhjet njerëzore me rezultatet dhe veten ndërton brenda kësaj bote.

     Ai është i pakufijshëm në ritmin e rrëfimt e na bën të vëmë në lëvizje mëndjen dhe qënjen tonë.

     Autori i talentuar në sarkazmë e satirë, por edhe zhanret tjera të letersisë na vjen me një Novelë ku brendia e saj është aq e mbushur me epikë vjen si një pasuri e jashtëzakonshme brenda lëmit të letersisë sa mund të them e rrallë në stilin e vet për në ditët e sotme.

     Ndaj shkrimtari e novelisti Prel Milani vjen si një tis i artë bashkërendur me Penën e tij e lëvron në këtë zhaner me personazhe reale, me fjalor tejet të pasur dialektik në përshtatje me zonën, e sjell enkas si shërbesë për gjeneratat e reja, por dhe kultivimi i gjuhës, traditës, kulturës, mikpritjes, besës e përcjelljes së mikut, bujarisë, guximit, trimërisë dhe virtyteteve më të larta të trashëguara ndër breza.

Ata njerëz kreshnike që fjalën e kthyen në vepër, me energji të thellë ku spikati gjallërisht në trevat shqiptare të veriut, më konkretisht bëhet fjalë për ato kohë të vjetra ndër zonat e Dukagjinit e më saktë Bajraku i Shoshit.

     Bashkëpunimin ndër bajrakë e mbajtën të pastër qelibarë e të freskët si maja e bjeshkëve kreshnike.

Shoshi si konak i mikpritjes qenë për Shalë e Nikaj- Mërturë si fortesë majë guri e miqësitë mes tyre qenë shumë shekullore.

     Ndaj kurdoherë bëhej strehë dhe e shkuara i la mbresa të mëdha  së sotmes e cila do i shoqërojë përjetësisht përmes kujtimeve dhe Prel Milani e përcjell plot emocion tek lexuesi këtë aset të artë popullorë.

     Ai thotë mos të terhiqemi zvarrë nga kujtimet ndaj i shpalos me ndjeshmëri të lartë si të përjetuara dhe i përdor si përpjekje për ta nxitur të mirën në jetë.

Ndjenjat e shpirtit krijues i përhap me shpejtësi dhe vishet me enigma ndjesish, nga mendimet e fryma e tij.

     Në Novelën; MARASH TUCI- NDORJA SHQIPTARE, personazhet janë të shumte por nga Shoshi janë Marash Tuci e Lucë Brashta.

Ky i dyti orêquet siç e quan autori, një burrë azgan ku zotëronte virtytet më të larta njerëzore të malësorit.

     Marash Tuci personazh tejet pozitiv dhe qendra e novelës, djalë i ri i edukuar me traditën vendase dhe atdhetare, i pjekur e trim , tek po ngrysnin ditën në punë sëbashku ku dhe qe filli i një shtegtimi të papritur.

Buzë mbrëmje.

     Drejt tyre ia befën bajraktarët e Nikaj- Merturit.

1 • Bash Vata 2 • Rac Ula 3 • Deli Meshi 

4 • Deli Nika.

     Për katershen udhëtimi dukej i gjatë dhe këtë e reflektonin nga paraqitja e zymtë në fytyrë.

     Pasi ndërruan duhan e bënë muhabet darka do i priste në shtëpi të Marash Tucit, djaloshit që dëgjoi gjithçka rreth bisedave, por shpirti i tij i dlirë dhe luftarak e bëri që të vendoste e të kthehej në dorzani të bajraktarëve para Valisë së Shkodrës, pasi qenë ftuar nga ai në saraje të tij.

Ama Valiu njihej si një njeri i pabesë.

     Synimet e tij ishin të qarta, sundimi i maleve nga perandoria turke.

     Pas një darke në shtënë e Marash Tucit bashkë me bajraktarët të nesermen udhëtojnë drejt shehrit të Shkodrës për në sarajet e Valisë.

     Siç e shohim ndërtimin e ngjarjes në novelë, kompleksiteti i ngjarjes  dhe vlera e saj që përmban brenda vetes na jep të kuptojmë se mund të themi se kemi të bëjmë me një novelist kompleks, tashmë i dëshmuar qartë në vepra cilësore artistike kështu edhe në zhanrin e novelës me vlera artistike e stilistike,  mjaft të arrirë që prek shpirtin njerëzorë e konkretisht trevat e malësisë ku i përket tradita, kultura, besa e bujaria që shpirtin e patën veçse atdhetarë.

     Autori jeton me përjetimin konstant të shqetësimeve e sfidave të mëdha të njeriut në kohë e hapësira të ndryshme, ky vëzhgues emocional shpirtërorë me një pedantëri të mprehtë krijon atmosferën e përjetimit në fushat e artit letrarë sjell vlera cilësore me përmasa të gjëra e të thella e në mënyrë implicite përcakton stilin e veçantë të të shkruarit, me material të bollshëm nga ngjarje reale me brendi të pasur dhe emocionuese, por dhe të bukurën e madhërishmen si kategori e rëndësishme estetike dhe vërtetësinë gjithashtu.

     Pra kjo novelë megjithë atributet e duhura formale e përmbajtësore që duhet t’i ketë një libër i këtij lloji apo zhanri pretendon kulmin e piramidës.

     Me novelën e tij vazhdon të jetë konsulent me ndërtimin e tipareve të historisë si traditë e rrëfimit, artikulimet shpirtërore ku shtresohen e gërshetohen mëtimet historike, gjuhësore, areali gjeografik i zonës e sidomos i Shoshit.

     Diapazoni krijues i autorit të novelës ka një shtrirje të gjërë dhe nuk vuan nga pesha e stërngarkimit figurativ, por sikundër kësaj janë aq përmbajtësore e të këndshme në lexim dhe domethenese për kohën ku jetojmë dhe e kultivon këtë stil me përgjegjshmëri të lartë qytetarie, ku çiltërsia patriotike e ajo kombëtare është mjaft e theksuar, pasi dozat janë të dukshme por dhe të merituara për figurat që përmendem në këtë novelë.

     Kështu që me këtë novelë letersia pasurohet por dhe tradita e kultura shqiptare në tërësinë e saj.

     Me arritjen e bajraktarëve në saraj të Shkodrës Marash Tuci i bëri bujë e  frikë Valisë por burrat ishin të vendosur pë kërkesat e tyre në mbrojtje të bajraqeve që përfaqësonin dhe kjo e bëri që Valia të ndryshonte kurs.

     Kështu që Valia kërkoi fikjen e dritave të mosbesimit dhe kërkoi pajtim me pushtetin.

     Mes mos pajtimesh Valia ngrihet në këmbë e me forcë i bie tavolinës sa forca e tij shpon dërrasën e tavolinës.

Por, trimi Marash Tuci me forcên e fjalës e vendosmërinë e trimit i drejtohet Valisë ;

“O të gjithë në këmbë ose të gjithë ulur”.

     Valia e ndjen rrezikun dhe u ul e ndryshoj kurs në të shprehur me të pranishmit, dhe mendoi të t’i mashtroj me poste për fëmijët e tyre apo duke ju dhuruar nga një grusht para, por të dorëzonin armët.

Autori nxjerr në pah maturinë dhe zgjuarsinë, durimin e besën, për vatan e mbrojtje të drejtave të bajrakëve që përfaqësonin ndaj para Valisë ishin të palëkundur në kërkesat e tyre.

Na boll të varfër jemi por nuk ke pare me na ble as ti as Padishahu me tana lirat e Stambollit foli prerë Bash Vata.

     Në saraj kishte ra bomba e Deli Nika lutej për t’u nda sherri.

Kuvendi u mbyll prishaqejf.

Malësia nuk tundej se kishte provu stuhi më të fuqishme.

     Turpi e mbuloi Valinë e premtoi gjak mbi kokat e tyre me mllefin më të madh.

Frika e Marash Tucit dhe mundêsia e përfshitjes me sherr me Shoshin e frikësonte.

Lidhja pabesisht me litarë nga asqerët e Valisë, e krerëve të malësisë mes pazari e çakërdisi Marashin.

Edhe pse gjandarmaria ishte e madhe në numër dy fish u vranë gjandarë krahas me krerët e malêsisë.

Mes pazari pa njerëzia por dhe besa e trimëria e atyre burrave legjendarë jeton përjetësisht në zemrën e maleve kreshnike.  

Marash Tuci ky epos i përndritun.

MARASH TUCI- NDORJA SHQIPTARE 

     Akt qëndrese e vendosmërie dhe element i fuqishëm kanunorë e drejtë zakonore e popullit shqiptarë e sidomos veriut, dëshmi historike e ndërgjegjës së malësorit, janë zbatuar normat e së drejtës zakonore në mungesë të shtetit, për rregullimin e mardhënieve ndër- shoqërore, e në rastin konkret Marash Tuci, një djalë për plot guxim e trimëri për fjalën e besën.

     Shqiponjë u bë mbi xhandarmëri e për ‘besë e fjalë’ me breshëri i lëshoi plumbat, e bashkë me shokët shumë fish e paguan vetveten, burrat e malësisë gjëmë e bënë shehrin e Shkodrës, për nderin e vatanin kurrë shpirtin se llogaritën, heronj të pavdekshëm u kthyen për fiset e bajrakët në këtë duelarenë epike.

     Autori përshkruan një kalvarë të çuditshëm, ngjarjesh interesante, kacavjerrë mundimshëm e gjen unin e tij të vërtetë duke hapur kater kapakë dritaren e trimërisë, guximit e vendosmërisë dhe Prel Milani ka mbërritur në stacionin që rrëmben shpirtin e lexuesit me krijimin brilant që del nga guva e shpirtit të shkrimtarit që është bërë njësh me historinë reale të zonës e vjen si relikte shpirti për brezat, si motiv dhe mesazh dashurie për vendin ku lindën e u rritën, por dhe për fjalën apo amanetin si peshë që rëndon shpirtin e malësorit e dheu se tret.

Valon brenda vetvetes gati në të shpërthyer dhe ai e përcjell hovin e pashembullt.

     Formimi me pamje të gjërë të botës që na rrethon, karakterin njerëzorë si dhe adhurimi mbi besimin në vetvete e mbajtja e fjalës së dhënë ka ndërtuar profilin e vet të veçantë brenda krijimit me strukurë solide, figuracion të qëlluar dhe origjinal, hapësirë e dallueshme tematike dhe frymën e theksuar realiste ndërthurur bukur me traditën, ligjet e zakonet e kohës, dhe e sjell si busull orientuese mbi faktet historike.

     Autori në kthinat e librit të tij më të ri ndjehet krenarë që i përket asaj zone dhe flet për bëmat që ndërtuan histori, ama pa dallim moshe, sepse është ajo tokë që i lindi e rriti dhe i ushqeu me traditat më të mira njerëzore ku burrat e patën për nder të vdesin në luftë, për besën e fjalën e dhënë apo për Atdhe e Komb.

     Se mohoj dot që udhëtova përhumbshëm në brendi të librit, sepse të rrëmben emocioni, por dhe të bën krenarë pasi gjaku i shqiptarit nuk bëhe dot ujë.

     Një tjetër pikë kanunore ndeshim në këtë novelë.

Prezantimi i femrës shqiptare prej burrneshe na paraqitet Rudina, e fejuara e Marash Tucit.

     Vendosmërinë për të mos u martuar më kurrë, të vishej burrë e të bëhej djalë shtëpie, e pjesëmarrja në mortin e të shoqit është një dëshmi e gjallë e vajzave burrnesha e zakoneve kanunore e atyre zonave.

Ama, sado të shkruaj për librin e autorit më ngjan se nuk e përshkruaj dot këtë novelë që flet aq thekshëm e me detaje për “ NDOREN” e fisit, por dhe virtytet që mbarti malësori.

     Mendoj se është bërthama e pjesës historike të letersisë, me ngjarje të rralla e interesante studimi, humbje a fitoreje, të bëmave a trimërive të bijve dhe bijave të Alpeve shqiptare e në planin konkret është Fisi i Shoshit kreshnik ku bijtë qahen por dhe këndohen në vargje në tel të lahutēs.

     Autori Prel Milani ky mjeshter i letersisë bashkëkohore shqiptare nënvizon aspekte të veçanta nga jeta dhe vepra e tyre që ranë për besë dhe Atdhe.

Realitetin e artikulueshëm e shfaq trajta mendore me asociacione të shumta specifike, vjen në model frymëzimi për vënje në skenë nga  Trupa Teatrale e qytetit Shkodër, ( sygjerim ky ) pasi autori ecën nëpër vegullinë e shpirtit dhe nxjerr dritën nga errësira e viteve të errëta që përjetuan shqiptarët, por vlerat dominuan, kështu që s’përmbledh dot shkurt laboratorin e gjallë të shpirtit të autorit, atë zbërthim analitik të librit ku përkon me historinë.

     Unë përcjell falenderime për novelistin pasi mundimet njerëzore janë vlera reale për autorin.

Shpirti i ndezur flakë bën të besosh se në këtë novelë harmonia mes ngjarjes reale dhe pasqyrimit, lakonizmi, muzikaliteti i Penës janë gurët e qëndrueshëm me vlera të larta tek themelet krijuese.

Autorin e përkufizoj me thënjen;

     “Për shkak se egziston një forcë e cila dëshiron që ju ta realizoni ‘Legjenden Tuaj Personale’ ajo “ lag “ oreksin tuaj me një shije të suksesit. Paulo Coelhos”.

Suksese Penës tuaj mjeshter i fjalës.

Udhë të mbarë librit.

 

                          Prenda Sejdia 

                    Lezhë, Qershor 2021

 

 

 

 

R E C E N S I O N

 

Libri; BURRAT E MALËSISË 

          (Nga Ilmi Kurti)

 

“Bota nuk është gjë tjetër veçse një shkollë kërkimesh. Siç është të dhuruarit cilësi, ambicje dhe privilegji, të pranuarit është karakteristikë nënshtrimi, ka thënë Michel Montaigne”.

     Me njerëzit vërtetë të dijshëm ndodh si me kallinjtë e grurit, ngrihen e krekosen sa janë bosh, por kurë mbushen me kokrra, fillojnë të ulin kokën e të përulen.

     Ashtu siç ndodhë edhe në vëllimet studimore “BURRAT E MALËSISË” me histori të shumta dhe personalitete të Malësisë Madhe plot vlera e virtyte.

Ky studim i strukturuar në katër pjesë, secila me personazhe të ndryshme kaluar në filtrin historik, që të magjeps me lëndën e larmishme, forcën tërheqëse të leximit dhe bukurinë e fjalës bashkërendur nga mjedisi se ku janë zhvilluar ngjarjet, pavarësisht kohëve por me frymën universale sjell koleksion rrëfimesh.

     Lakonizmi spikat nëpër tregimet historike i cili i jep titullin këtij libri e krejt natyrshëm sjell ngjyrimet e fjalës si veçori të pranishme në secilin prej tregimeve.

     Mënyra se si ju qaset emrave e personazheve  të fushave të ndryshme të artit e politikës dhe më së shumti atdhetarëve më në zë, vjen si risi nga autori me nivel të kënaqshëm artistik, me mjeshtrinë e fjalës.

     Autori e ka hipotekuar  brenda ndërgjegjes pasurinë e madhe të shpirtit të malësorit, duke i cituar një më një virtytet e bukura të malësorit si besa, burrëria, trimëria, fisnikëria, fjala, nderi, humanizmi, patriotizmi e atdhe- dashuria.

Malësia thotë autori është thesari i historisë, kulturës, artit etj.

     Kështu që u nderuan nga burrat e mëdhenj të Malësisë e u pasuan nga një popull i tërë e gjithë kjo pasuri njerëzore që nuk ka çmim.

    Në librin “BURRAT E MALËSISË” me autor Ilmi Kurti vjen me një gamë të gjërë njohurishë dhe din se si ta prezantojë tek lexuesi Penën e Tij, në formën më të mirë letraro- historike, sepse shtyllave të ashpra të jetës, ia del të bashkohet edhe me filigranin e brishtë por duke i dhënë formë botëkuptimit si njeri i letrave.

MALËSIA, TROJET E TARIKATET- ndikimi i autorit është tejet i gjallë, pasi nxjerr në pah vlerat e malësorit dhe gjëndjen reale ndër kohëra e hapësira, gjithashtu autori si rrallë kush trajton plagët që sistemet lanë në Malësi, por njëkohësisht mendje- mprehtësinë e burrave, kontributin e pashembullt, krejt reale ndaj sjell me elegancë e përsosmëri në këtë vëllim me tregime e histori të ndryshme brenda këtij libri që vjen si panoramë e sakrificës më sublime që përjetoi ndër shekuj populli shqiptarë që nga Gjergj Kastrioti e deri më sot, me shumë shekuj dredhi, luftë e bëma, ngjarje historike e trille pafund ndaj tyre.

     Jo më kot autori kërkon një Skenderbe dhe një Adem Jashar, për ta krijuar një epokë të re ndryshe nga e sotmja.

     Ama, shqiptari ka forcën, atdhetarizmin, vigjilencën, i përndritur si rrallë popull ashtu si mes qiellit Ylli Algol.

     Por, Kurti seç ka një lidhje ndoshta mund të jetë hyjnore me Albinin e tej kufirit, që e duan bashkimin e Kombit, ndaj e sjell në këtë libër me plot finesa si opsionet më të arrira që shqiptarit gjaku i valon ndër deje për demokraci e atdhetarizëm.

     Në koherencë me realitetin, Ilmi Kurti me vetëdije të lartë artistike, trajton tema nga më të mprehtat, pasi gjatë leximit të librit “BURRAT E MALËSISË” ndeshim fjalë e fjali me ton të fuqishëm që na nguliten në memorie ‘Një Shqipëri e trazuar me njëmijë e një probleme s’bashkohet dot me shtetet me demokraci të konsoliduar, ku ligji është mbizotërues dhe Kushtetuta nuk preket as njëherë në 100 vjet, fq 27.

     Autori në mënyrë spontane ndjen atë gjëmim në shkallët hierarkike të korit servilave, dhe vlera njerëzore bie, dinjiteti baltoset, e qenësisht nderi flakohet në erë.

     Pra jo më kot Kurti në këtë libër vjen me një kapitull mjaft interesant “Esadi shiti Shkodrën, Ismail Qemali Janinën”, dhe autori godet fuqishëm me tehun e Penës, e për të kapur mrekullinë e letersisë historike nuk duhen lexues specifik a kategorik, sepse interesantja është brenda kuptimësisë e përgjigjet të vijnë në mëndje, sjellin dhe shqetësime jetësore, trazime e reflekse meditative të njerëzve, që shprehin brengat e thella e plagët meraforike të shekujve.

      E brumosur në këtë fantazi të pashtershme hulumtimesh vjen ky koleksion rrëfimesh me shumë botë universale dhe kreative të harmonizuar brenda këtij studimi dhe  i strukturuar në katër pjesë dhe tejet origjinal, që dëshmon qartë nivelin e lartë mjeshtërorë brenda historisë letrare shqiptare, që me gjasa autori vjen si një kalorës epokal që interpretimeve ju jep frymëmarrje.

     Autori këtë liri e ka zbatuar në mënyrë permanente para lexuesit, çastet e errëta të vlerave të shoqërisë shqiptare i ka stisur larg hipokrizisë e mediokritetit.

Ama pas rrethimit të Shkodrës, dorëzimit të Janinës, shpalljes së Pavarësisë, tek vuanin pasojat e Luftës Ballkanike, duke shpresuar në erë të re ndryshimesh a plotësim ëndërrash, roli i ish- perandorisë Austro- Hungareze dhe interesi i saj rritej dukshëm.

     Përse familjet më në zë shqiptare kishin hequr dorë nga froni për drejtimin e shqiptarëve si psh, Esad Pasha, Ismail Qemali, Hasan Prishtina,Isa Boletini, Derbish Hima e Prenk Dodbiba të gjitha këto gjenden në revistat vijeneze, ku referencat tregojnë vërtetësinë e kësaj historie të rrëfyer në këtë libër.

     Kështu që Fuqitë e Mëdha u dakordësuan në unison të plotë për modelin “Mbret Gjerman për shqiptarët “.

     Ku më 1913 ndodhi ndarja e madhe e shekullit mbi trojet shqiptare.

    Kurti në këtë cikël historik vjen si misionarë në fushën e historisë së letersisë shqiptare ndaj shkrimtarë të tillë lindin të paracaktuar për kësi rolesh, vizionarë me tërë qënien e tyre, forcën, energjinë, kohën absolute në dispozicion për një mision kaq brilant, të lindur nga valët e një shqetësimi të një populli të vjetër sa vetë jeta, autokton në trojet veta.

     Vjen si mburojë e shpirtërave që kërkonin të zbulonin sferat dhe shtyllat mbrojtëse më vitale brenda oqeanit të vuajtjeve, por përmes artit të të shkruarit duke pasqyruar burimet e shpresës dhe qëndresës së një populli por dhe vështirësitë për të ecur nëpër gjurmë të patriotëve pasi ndarja e Shqipërisë i përballi me goditjen më tragjike të mundshme për njeriun në shekullin e durimit vuajtjes dhe heshtjes.

     Raport që është tepër kompleks, i paparashikueshëm pa të cilin autori do ishte i mangët nga motivet vendimtare për mbështetje të egzistencës vet krijuese në kohë dhe përjetësinë letrare.

Mes luftërash për Atdhe dhe saktificat sublime fati tragjik e deshi të shuhen shumë familje shqiptare.

Ndër familjet e Malësisë së Hotit më tipikja thotë autoti mbetet në histori deri në kufinjtë e mitit familja e Dedë Gjon Lulit që me bij e kushërinjë u shua e gjitha për At’dhe.

     Si dëshmi e veprës sublime për flijimin përballë forcave djallëzore bien heroikisht në mbrojtje të kullave stërgjyshore e trojeve etnike shqiptare.

     Rruga e gjatë dhe sfilitëse do ketë qënë për autorin shkrimi i këtyre cikleve historike, por me besim tek vetja ka mbledhur dhe përcjellur dije, ndjenjë dhe emocion e për artin letrarë e historik fantazi e gjitha, dhe padyshim pëtfituesit më të mëdhenj janë brezat e së ardhmes, pasi për ta dhurohet dritë e dije e gjenden mes qindëra historishë brenda udhëtimit të gjatë të këtij cikli studimorë, dhe për personalitete të shumtë po ashtu.

     Fjala është për dëshmi në kërkim të pandërprerë të përsosjes së shprehjes brenda reales.

Pra, të fitosh duke dhënë, me siguri ky mision është zgjedhje..!

     Një vend mjaft të rëndësishëm në këtë libër historik me tematikë të rrallë e plot madhështi vijnë figura të mëdha që kontribuan dhe akoma kontribojnë për Atdheun mëmë.

     Ndër ta biznesmenë, politikanë, profesorë, mjeshtër të mëdhenjë, publicistë, analistë, studiues, misionarë të paqes, aktorë, patriotë, juristë, martirë të lirisë, kolonelë, sportistë, dëshmorë, të persekutuar, kompozitorë etj.

     Në kalkulimet kritiko- vlerësuese rafinohen pikpamje të shumta në mënyrë graduale në leximin historik, tek gjejmë një numër jashtëzakonisht figurash të larmishme plot pozitivitet ku dashurinë për Komb e At’dhe e objektivizon me mendime plot ngjyra.

Ndaj autori na len ndjenjën e lartë humane si trashëgimi të fisnikërisë malësorit përmes fjalës së shkruar për njerëzit e ndriçuar që u gjenden përballë vendimeve të forta e sfidave të mëdha, për të dhënë kuptim, dritë dhe refleksion së ardhmes.

     Këta njerëz vitalë që u sprovuan dhe u formuan personalitete e për të lënë gjurmë në histori si misionarë në fusha të ndryshme mbi këtë tokë amëtare, që lindin për t’u bërë të tillë.

     Ndaj për të sfiduar këtë nënqiell robërie i duhen botës këta zëra lirie, tokësorë a qiellorë qofshin ata, duke sfiduar të keqen për fisnikërimin e Malësisë dhe botës shqiptare në tërësinë e saj, për të cilën shqiptarët do frymëzohen brez pas brezi , dhe për peshën e fuqinë e madhe të historisë së letersisë.

     Ne mund të ëndërrojmë për një botë më të mirë dhe potente, ku kthehen në referenca të forta kulture dhe morale, ku shfaqin dije, emancipim dhe esencë.

     Ky libër historik me vlera reale, ku mbjell kulturën e dijes, konkretisht të njohjes së historive të shumta në trojet stërgjyshore, por dhe figura të shumta të Malësisë dhe  më gjërë.

     Jam e mendimit se mirënjohja është arma më e përshtatshme që kam për studimin historik i strukturuar në katër pjesë, i shkruar me përkushtim nga hulumtuesi i këtyre historive të ndodhura ndër dekada e shekuj më parë, dhe personaliteteve të Malësisë Madhe, pra për shkrimtarin malësorë Ilmi Kurti, pasi kjo ndodhë rrallë e madje shumë rrallë.

Historia që rishkruhet jeton me ne, dhe kupton se ke njohur enigmat e së shkuarës historike.

Jemi bijtë e këtyre trojeve.

     E kemi për detyrë dhe nderë t’i gjejmë gjurmët tona, ku lartësohen profecitë për etërit tanë fisnikë të endur në perla historie, dhe shtjelluar virtytshëm brenda vetë historisë.

     Në themelet krijuese të Ilmi Kurtit janë gurët e vlefshëm e të qëndrueshëm si dhe harmonia midis strukturës dhe mendimit.

     Ndaj uroj sa më shumë dritë dhe refleksion Penës së autorit, e sa më lehtë për lexuesin e gjërë.

Udhë të mbarë librit.

 

                        Prenda Sejdia

 

                    Lezhë Korrik 2021

 

 

POETJA PRENDA SEJDIA,  KËNDON NË ZËRIN E VET

 

Nga: Agron Prebibaj

 

Unë e kam ndjekur me vemendje tashmë poetën magjepëse, e cila vjen nga Bugjoni i Pukës dardane, e rritur në Tropojë e me banim në Lezhë, ky trekëndeshi i frymëzimit të zonjës e cila sjell me plot zell e dashuri njerëzore krijimtarinë e saj.

     Ajo është Prenda Sejdia, poetesha e cila e ka krijuar profilin e vet dhe vargu i saj ritmon e përcjell kumte njerëzore.

Tipari kryesor i stilit të saj është lirshmëria e të shprehurit, larg tabuve dhe vetfrenimeve dhe ndjeshmëria që përcjell botën e kristaltë femërore.

     Deri tani poetja numëron mbi dhjetë libra poetikë të botuar, duke dëshmuar se poezia tek ajo nuk është rastësi, por vijimësi e natyrshme e një shqetësimi të përhershëm për të artikuluar me zërin e saj çaste në përditshmëri dhe histori, në tradita, etnokulturë, për t'i sjellë bukur e kthjellët imazhet të cilat poetja i thur dhe i qëndis si ato lëndinat e bjeshkëve nga lulet pranverore të Bugjonit të Pukës apo të Tropojës, e Lezhën e beslidhjes.

*Gjendesh gjithnjë në ngrohtësinë e stinës,

Gjendesh brenda atij qarku të kristaltë.

Qyteti e stinët më rrëmbejnë çdo çast,

Aty ëndrrat të gjitha jetojnë.*

     Vargje të bukura, të çiltra dhe plot sinqeritet që tregojnë se poetja është e lidhur ngushtë me jetën dhe jo vetëm kaq, por verbi i saj merr frymë e plazmohet prej bukurive të jetës, të fshatit, qytetit dhe të stinëve, të cilat,- por bukuria e tyre arrin të shkrijë kufijtë në poezinë e peteshës Sejdia.

     Poezia e saj të emocionon, sepse buron natyrshëm nga frymëzimet e poetes, ajo nuk është e shtirë, nuk ka pozë, as nuk vjen e menduar, përkundrazi, poezia e zj.Sejdia buron  dhe vargu i saj e cila gjen shprehjen adekuate përmes thjeshtësisë së fjalës, por njëherësh fiton edhe thellësinë e nëntekstit dhe vërtetësinë e mesazhit, larg stisjeve apo kërkimeve për modë.

Nisur nga kjo, e them me bindje se Prenda Sejdia është poetesha e vërtetë këmbëngulëse dhe plot pathos, ndërsa në vargjet e saj ndjejmë flladin e ditëve me plot ndjesi, kënaqësinë që jep bukuria e jetës me harmoninë e dashurisë, por edhe jehonën e bjeshkës dhe nderimin për kullat e larta në malësi, teksa këndon:”Kullat e moçme seç ma shtojnë frymëzimin”,

     Ngjan se ndjenjat që zgjohen brenda saj, shpërthejnë  fuqishëm për këtë shkak të jetuarit përditë me poezinë, në dashurinë për njeriun  dhe për çdo gjë të bukur që e rrethon atë ose që e mbart ai vetiu.

     Zbulim i së bukurës në përditshmëri, adhurimi për çdo gjë të shkuar që mbart jehonën e vlerave me të mira, krenaria për malësinë e për  madhështinë e traditave janë disa tipare tematike të poezisë së saj që gdhenden përmes vargut të spikatur dhe që të mbetet në mendje, larg të dukurit dhe imponimit fals.

     Në poezinë e saj ndjenja gurgullon heshturazi, pa emfazë, si ato mbrëmjet verore buzë detit, ajo është e pranishme dhe e çiltër, mbart intonacionet e buta të zërit femëror dhe mbjell shpresë dhe bindje se jeta nuk mund të thahet nga llogaritë e ftohta meskine, të cilave poetja u kundërvihet.

     Këtë ndjenjë poetesha e shpreh duke e infiltruar përmes një mendimi të kulturuar dhe në këtë aspekt poezia e Prenda Sejdisë fiton mendim, përmasë filozofike, kur ajo i shpalos qëndrimet e veta poetike krejt natyrshëm dhe besueshëm.

Vargu i Prendës është herë i lirë e here i organizuar, por më së shumti i lirë, ku ritmi dhe tempi i vijnë e përshkallëzohen vrullshëm, herë me fuqinë e flladit të lehtë e herë me atë të stuhisë.

     Ky varg afron modernitet të shprehuri, pasuri figurash artistike, por njëkohësisht vjen përtej limiteve të vakëta, ndërsa konkretizohet  duke shpalosur pamje të mrekullueshme poetike.

     Prenda Sejdia, me mbi dhjetë librat e saj poetikë, tashmë e ka krijuar portretin e vet si poete serioze, me pretendime, duke e rritur nivelin e të shprehurit poetik nga libri në libër, duke pasuruar këndvështrimet dhe duke zgjeruar larminë tematike.      

     Ajo vjen si poeteshë  që imponohet natyrshëm dhe këndon me zërin e vet i cili ngjall emocion dhe të shtie në mendime.

     Poetja e cila po afron monografi e studime për hapsirën mbarëShqitare do jetë risia e femërës e cila ushqen më mirë se askush ndjenjën kombëtare.

            

            TIRANË, Shkurt 2021

 

 

 

 

Për MISIONIN e PAQES dhe misionarin e pakursyer Pjeter Gjokë Marku.

 

Kryetarë i Pajtimit për Qarkun Lezhë.

 

Zëvëndës Kryetarë i Pajtimit Mbarëkombëtarë.

 

Në historinë e popujve ka patur,ka e do ketë lëvizje të pa evitueshme:

    Arsyetimi dhe rrethanat që detyruan intelektualët të themelojnë Komitetin e Pajtimit Mbarëkombëtarë të Gjaqeve qenë lëvizjet e reja demokratike dhe ndërrimi i sistemeve tre dekada më parë pra në vitet 90-të të shekullit kaluar, ajo kohë vendin tonë e gjeti disi të papregatitur për sistemin e ri dhe ndryshimin e madh.

      Lëvizja për faljen e Gjaqeve, Plagëve apo dhe shuarjen e ngatërresave në vendin tonë qe inisiativë e intelektualëve por dhe njerëz të shtresave popullore që kishin ndikim të njerëzit nga të cilët përcillej paqe dhe siguri në komunitet.

    Komiteti i Pajtimit mblodhi rreth vetes njerëz me moral të fortë, kontribut në komunitet, bazë të gjërë njohurish ku dominonte pesha dhe forca e fjalës dhe thellësi e mendimit e gjykimit të drejtë e të paanshëm, dhe fuqia e tyre bëhej (t) zgjidhje e ngërçeve dhe problemeve  deri tek ato madhoret në këtë kontigjent me nevoja të veçanta ku koha hipokrite a fati i keq ju shkaktoi plagë e dhembje pafund.

Ky grup nismëtarësh, 

“Misionarë në kërkim të paqes”

Filluan angazhimin me fillimin e demokracisë, kohë e cila solli ndryshimin në sfera të jetës dhe sedra e sëmurë u zgjua duke ndikuar ndjeshëm negativisht në shtimin e rasteve të gjakmarrjes aq sa ngjarjet tregojnë se krimi e pushka nuk kursei as gra, fëmijë a pleq.

      Pajtimtarët,këta misionarë të paqes dhe këtij misioni të shenjtë në mungesë të funksionimit të ligjit detyrismisht vunë në zbatin funksionimin e kanunit si ligji më dominant disa shekullore ndër pjesën më të madhe të zonave veriore.

     Si pjesë e kësaj armate jashtëzakonisht hyjnore siç është “misioni i paqes”mund të flas për njeriun e palodhur e korrekt pasi jam ndjerë gjithnjë me fat që pata rastin të jem bashkë-punëtore në raste të caktuara duke dhënë kontributin tim në atë mision me misionarin Lezhjanë Pjeter Gjokë Marku që mban ndër vite detyrën e Kryetarit të pajtimit për Lezhën por njëkohësisht dhe Zv.Kryetarë i Pajtimit Mbarëkombëtarë, i cili vlerësohet si njeri energjik i palodhur e dinamik dhe e çmoj jashtëzakonisht për punën e palodhur e shumë të çmuar në kuadrin e Pajtimit të Gjaqeve e shuarjes së ngatërresave, furnizimit të familjeve të ngujuara me ndihma nga institucione të ndryshme, ku gjeografia e aktivitetit përveç Lezhës ka qënë jashtëzakonisht e gjërë duke përfshirë Shqipërinë Veriore, Kosovën e mbarë trojet shqiptare.

 

Si pajtimtarë i pathyeshëm, argumentues, faktor në shoqëri me rreze të gjërë veprimi, me bagazh njohurishë e diapazon mjaft të gjërë, me zemer të pastër e që mbjell veçse paqe e mbron jetë, ky misionarë që jetën i kushtoi sherbimit popullorë si një kuader i devotshëm ku me gjuhën e thjeshtësisë mbolli besimin si virtyt plot dritë e jetë u dallua për moral të lartë njerëzorë si rezultat e potencë në pozicione të ndryshme pune e pushteti, drejtues në organizata të ndryshme, gëzon sot titullin;

 

           “QYTETARË NDERI PËR LEZHËN”

 

Pasi një jetë i kushtoi njerëzve në nevojë.

Aktin e Pajtimit Pjetri e mori obligim si një akt human, njerëzorë e hyjnorë, duke ushtruar gjithë potencialin e nevojshëm fizik e mendorë në parandalimin e gjakmarrjes duke evituar ngatëresat apo shuar ato.

     Pajtimet mes familjeve në gjakmarrje apo dhe fëmijët e ngujuar nga ky fenomen që në Shqipëri për fat të keq ka patur raste plot falë misionarëve me kontribut e vigjilencë, këmbëngule e përkushtim, kanë treguar se fuqia njerëzorë bën çudira ndaj e mira mund të ligën.

     Arsyeja e justifikimit të familjeve të cilat zbatojnë hakmarrjen pasi besnikëria ndaj traditës dhe zakonit të të parëve gjykohet (j) si vendimtare.

    Bindja dhe faktet kokëforta për ruajtjen e traditës e Kanunit si ligji më i vjetër i maleve ku ruhet ende në disa zona ndër malësitë e Veriut madje në mënyrë fanatike .

     Pjetri ka plot tregime tronditëse e mahnitëse ku dëgjohet me heshtje e vëmëndje derisa shtrihet dora e pajtimit, ai pregatit ambjentin, krijon qetësinë dhe sigurinë deri në detaje, ama të mahnit me artin e komunikimit ku ke seç përjeton, dëgjon, mëson e beson.

     Pjetri përcjell mesazhe të herëpashershme ku thotë se e mira e fëmijëve dhe familjeve të ngujuara por dhe shoqërisë në tërësi ka qënë, është dhe mbetet jeta pa armë e vrasje, pa luftë e fishekë, pa gjakderdhje e ngatërresa.

Pjetri ka ecur e vepruar me maturi ku përcjell mesazhe të forta për një jetë të denjë.

 

“Jeta është gjeja më e çmuar thotë Pjetri 

Atë na bëri Zoti dhuratë përmes prindërve 

Zoti do të na udhëheqë askush tjeter.”

 

     Besimi dhe obligimi moral që Pjeter Gjokë Marku pati në vetvete dhe vazhdon ta zotërojë atë përcjell çdo ditë mesazhe paqeje duke i frymëzuar për një jetë të paqtë e pa intriga me ndikim të fuqishëm tek njerëzit e për njerëzit dhe duke ndihmuar interesat atdhetare e kombëtarë ku mesazhi i radhës që ai përcjell është ;

     Forcimi i unitetit kombëtarë është dhe bazamenti i këtyre interesave të përbashkëta ku në këtë rol të rëndësishëm kombëtarë bashkëpunon ngushtë dhe me komunitetet fetare pasi ndikimi në emër të Zotit ka fuqi të mbinatyrshme.

     Shpesh rastet e pajtimit janë bërë publike e për këtë fakt Zoti.Pjeter Marku vlerësohet nga masa e nderohet nga miqt por jo vetëm, pasi ky pajtimtarë ka përmasa e njohje kombëtarë ku pesha e forca e fjalës dhe thellësi e mendimit e bëjnë Pjetrin tejet solid e një figurë publike te admirueshme ku Pjeter Gjok Markun e vlerësojnë si një shok të devotshëm, një mik besnik, një familjarë i përkryer, qytetarë i denjë dhe ekuilibruar, e mbi të gjitha din të shpëtojë jetë.

Si bashkëpunëtore ndër këto dekada dhe me një respekt maksimal i uroj Pjetrit jetëgjatësi në këtë mision të shenjtë, të vjetër sa vetë jeta e hyjnorë sa qielli.

 

                  Prenda Sejdia

              Lezhë Nëntor 2020

 

 

 

 

NË BOTËN E HILEVE

 

R E C E N S I O N

 

TREGIME ME MESAZHE EDUKATIVE PËR FËMIJË

 

Fëmijët e sotëm janë mësuar me rehatinë e nuk janë të nxitur shumë për studime. Ka njerëz që i duan brezat, zhvillimin, jetën. Ashtu sikurse mbjell një bimë a një pemë për të gjelbëruar kopshtin, njerëzit përdorin edhe një tjetër lloj mbjelljeje - atë të DITURISË.

     Ta mbjellësh farën e diturisë do thotë të fillosh ndërtimin nga themelet për ta krijuar bazamentin. Këtë punë me përkushtim të plotë më së miri e bëjnë njerëzit e mëdhenj në shpirt e në mendje.

Janë njerëzit që e duan dhe e përqafojnë jetën.

I duan fëmijët, sepse e duan mëmëdheun.

     I duan fëmijët, sepse e duan të ardhmen e tyre dhe të kombit, po ashtu, sepse këtë vend e zhvillojnë vetëm zogjtë e shqipes me mendjet elitë.

Ama, ata duan përkushtim, punë e vëmendje, angazhim e mbi të gjitha mbjelljen e farës së dijes, të diturisë dhe të kulturës.

     Veçse prindërve, kush më mirë e bën këtë mision fisnik e hyjnorë, se sa shkrimtarët, që mendja ju punon e dora ju shkruan pa mbarim për engjëjt e vegjël, që kanë krahë shqipe, ku  prania e tyre gjallëron mjediset e hapësirat e mëmëdheut.

Penat e shkrimtarëve apo të poetëve bëjnë ndryshim të madh në mjediset tona me prurje të larmishme në përshtatje me moshat apo formimin.

     Një shembull i mirë në këtë libër vjen me tregimet për fëmijë nga bota e pasur e shkrimtarit prizrenas. Vjen si pjesë e bukurisë dhe e krijimtarisë së tij, ku lexuesit e vegjël i kthen në pikë referimi dhe tregimet i sjell në konceptin e tij plot mesazhe të qarta se gjithçka në këtë botë është ëndërr e shpresë, humbje a fitore, luftë a paqe dhe artistikisht bën ndërlidhjen mes tyre.

     Në këtë libër me tregime ka një brendi mjaft të pasur formulimi dhe pasqyrimi, ka maturi e thellësi mendimi, ku zë vend njësimi me moshën, ngjarjen dhe mesazhin përcjellës, ku për fëmijët e botën e tyre e gjitha është magji.

Në tema trajtohen: 

Shqiponja dhe Sorra, 

Porosia e Gjyshit, 

Bima nuk rritet me bubullimë, 

Ku ta ndërtojmë shkollën, 

Bishti i dhelprës, 

Pakti i gjelit me dhelprën, 

Kori i pyllit, e të tjera me brendi mjaft interesante.

     Në tregimin: “Shqiponja dhe Sorra” autori përcjell një mesazh mjaft interesant dhe formues, ku sorra hipën mbi shpinën e shqiponjës dhe e godet atë me forcë, por shqiponja me shumë takt nis fluturimin e saj drejt lartësive, duke arritur me durim stratosferën, ku ajri është mjaft i rrallë e mungesa e tij e mundon sorrën dhe i merren mend e bie.

Mesazhi përcjellës vjen si kumt: Punës gjej mjetin.

     Autori i librit përdor finesa plot kuptim dhe mjaft edukative, ku paraqet bashkëjetesën qytetare, bashkë me rraqet e saj e me përzierjen pa anë e pafund të ndjenjave në tokën apo qiellin vigan të njerëzve të thjeshtë.

     Mendja e mprehtë e shkrimtarit ka zbuluar visare plot dhe i ka nxjerrë në dritë me rrjetën e hollë e delikate të Penës.

     Është autori që përtëriti traditën popullore, më të fuqishmen, më të pasurën, më të veçantën, duke ua përcjellë kulturave moderne.

     Ndaj, kjo forcë vitale duhet të vlerësohet, pasi autori bën një luftë brenda vetes, ku as urrejtja më e thartë apo e dëshpëruar, s’është në gjendje për ta mposhtur traditën shqiptare të tregimit dhe vjen lehtë dhe këndshëm te fëmijët e mëmëdheut, ndonëse, me dekada të tëra në emigrim.

     Thuhet se një hero i Balzakut kërkoi ta skllavërojë botën, kurse një hero i Destojevskit ta mposhtë atë.

     Kështu, pra, të dy dalin jashtë së përditshmes si shigjeta e drejtuar nga pafundësia.

Kahe të kundërta mban autori i këtij libri me tregime për fëmijë, ama në gjithë krijimet e tij, në të gjithë zhanret e lëvruara letrare.

     Mesazhi që përcjell autori përmes tregimit: “Ku ta ndërtojmë shkollën?” është ende më shumë se mesazh edukativ, pasi kërkohet që njerëzit duhet bërë gjënë e duhur në veprime të ndryshme dhe, kur fjala bie mbi interesa të përbashkëta - interesi vetjak bie.

    Kështu  përmes këtij tregimi godet politikën, pasi njerëzit e politikës duhet punuar me plane urbane, projekte e strategji për territorin dhe larg interesave vetjake, e të triumfojë e drejta mbi gjithçka e gjithësinë.

Një tjetër tregim mjaft interesant titullohet: “Pakti i gjelit me dhelprën.”

    Seç i përngjan mendjes së trishtë njerëzore, të marrëveshjes me “gllabëruesin tënd” apo të...

     Autori vjen me shembull e mesazh konkret, ku ndihmon gjithë fëmijët për t’u vetëdijesuar pikësëpari me veten, të mos vetëbraktisen nga mosdija dhe padrejtësitë, pra jo viktimat e mosdijes, të sjelljeve të vrazhda, etj.

Eh, vetë jeta i davarit me shumëçka dhe s’ka pse të qahet më prej saj!

Pra, në njëfarë mënyre të luftohet falsiteti, në të gjitha konvencionet.

Larg ligësive dhe më pas s’kemi pse të vajtojmë si kukuvajka.

    Larg fiksimeve dhe tekave, huqeve e vetive të liga dhe instrumenteve mrekullisht të gabuara, pasi asgjë nuk tretet në terrin e harresës.

Asgjë s’i shpëton mendjes së autorit, që rendit njërën mbresë pas tjetrës në hambarin e kujtesës e sjell plot larmi lexuesve të vegjël, në mënyrë filozofike plot finesa.

     Një tjetër risi për librin vjen: “Vargje nga përrallëzat e Gonit” plot larmi, ku të kthen pas për ta rilexuar atë për larminë brenda tregimit ndërthurur me vargje mbresëlënëse, ku vjen si një figurë mjaft pozitive - siç është Goni.

Pra, një djalë mjaft i lexuar, dëshiron të përcjell te miqtë e tij njohuritë e vyera që zotëron.

     Autori ua picërron sytë me ndjenjë dashamirësie lexuesve të vegjël, por edhe disi me çapkënllëk personazheve të tij. Sidoqoftë i trajton miqësisht vogëlushët, e ata, detyrimisht, bëhen të dashur për gjithë ato trillet e tyre.

    Humori e mesazhet shpërndahen mbi librin e Gëzim Ajgeraj, si një tufë e rrezeve të diellit, ku papritur e pakujtuar, kthen peizazhin e tyre të lezetshëm, më të çelët e jashtëzakonisht plot me larmi.

     Tradicionalja dhe gjenialja veprojnë ndaj njëra- tjetrës dhe karakteristika dalluese e gjeniut vjen si shpirt i mishëruar i një tradite, që lufton traditën e vjetër. Ama, ky gjeni në ndryshim e ruan dhe zhvillon bardhësinë e traditës dhe të kulturës, duke i shpallur luftë babëzisë.

    Ky gjeni e koha e tij vijnë si dy botë, ku këmbejnë njëra- tjetrën, dritën dhe hijen, e tek rrotullohen në sfera të ndryshme.

     I gjithë ky proces është një filozofi psikologjike. Rrjedhimisht vjen nga bota e pasur e autorit se si e percepton imazhin, si e ndjen atë, si arrin ta definojë me fjalë për ta përcjellë imazhin dhe mesazhin e dëshiruar, që arrin nga kjo sentencë, që nga ky proces kompleks vetëm gjenialitetin njerëzor e arrin magjia e fjalës.

Sa më shumë krijime të tilla për brezat e rinj e shumë suksese autorit!

Sa më lehtë e këndshëm për lexuesit e vegjël!

Udhë të mbarë librit!

                   Prenda Sejdia

                 Lezhë, maj 2021

 

 

R E C E N S I O N

 

Vëllimi poetik; ‘ZOTI RRUSH’ poeti: Prelë Milani

 

Jo më kot thonë se me tre fjalë një poet thotë më shumë se 300 një njeri i zakonshëm.

    Njerëzit avancojnë me fjalën, e përdorin me kujdes duke e vendosur në vendin e duhur, dhe kështu formon dalengadalë globin e fjalës në duart e tij.

Atë glob që pasuron mendjet e zemrat e lexuesit, ndaj merr një libër me poezi, lexoje dhe ke për të parë se do t’ju çojë tek e bukura.

Kështu ndodh me brendinë e vëllimit poetik 

“ ZOTI RRUSH “.

Ky vëllim poetik plot sarkazëm godet në mënyrë ironike fenomenet negative në mjediset shqiptare me poezi, sarkazmë, satirë, i cili brenda këtij vëllimi ka lëvruar shumë stile poetike me tema e brendi të jashtëzakonshme, kështu që nuk mungojnë metaforat pikante të cilat veçse sa ia shtojnë larminë tekstit, pasi në çdo strofë a poezi përcjell mesazh përmes imazheve dhe simbolikave.

     Strukturën e thellë e përbëjnë aspektet e realizuara me shumë kuptim ndaj dhe mesazhi shfaqet si rezultat i asaj që flitet mbi botën dhe mbi elementin kryesorë që është njeriu.

     Rrëfimet flasin në mënyrë ndjenjore, por përçon ironi mbi fenomene të caktuara, duke shtuar çështjen e egzistimit, në kohën bashkëkohore dhe shohim përpjekjen, insistimin e poetit brenda rrëfimit që nuk mbetet vetëm si koncept por e ndeshim pothuajse nëpër histori të kohës.

     Për poetin Prelë Milani të folurit përmes poezisë është akt i të rrëfyerit poetik në tërësinë e organizimit, ndaj e folura merr formën e vazhdueshme dhe të përhershme që në vetvete i drejtohet njeriut, i drejtohet botës, përmes strukturës së rrëfimit ndaj brenda asaj hapësire të lirë materializohet botëkuptimi poetik në planin e zhvillimit është e pakufishme e pambarim.

     Sepse, gjërat dhe ne egzistojmë pasi po flitet për to, kështu që nxjerrim njohje të reja nga e folura edhe brenda rrëfimit poetik.

     Prelë Milani i qaset këtij lloji letrarë në këtë teren të pasur të sfondit popullorë plot humor dhe ushtron gjithë potencialin krijues dhe kultivon atë duke dëshmuar qartë në letersinë shqiptare.

Ndërtimi i vëllimit poetik vjen si ndërthurje e materies dhe brumit sarkazmë- satirik, dhe nuk kursen as ironinë për fenomene të cilat pikasin sadopak negativitet, ndaj përbën një autencitet sipërfaqësorë të bagazhit të autorit, madje dhe ironizimit që ju bën rrethanave e rrjedhave në rafinimin artistik të lëndës, që karakterizohet pikërisht si ironizim a satirizim i rrjedhave shoqërore në mjedise tona si elemente të padisiplinuara në skemat sistemore.

     Poeti vën përballë tërë kapacitetin komiko- satirik duke krijuar kështu terenin infra- struktutorë me mjaft mjeshtri dhe brenda rrethanave.

     Poezia e këtij poeti është arti filozofik i egzistencës ku pikë- mbështetjen e ka tek formulimet mes ironisë e realitetit ku dominon vërtetësia, subjektiviteti krijues udhëhiqet nga urtësia e ligjërimit, kthjelltësia e mendimeve, të cilat ndërlidhet mes fenomeneve dhe dukurive dhe qartësohet përceptimi i botës, si gjetje mjaft fantastike këto formulime të mrekullueshme poetike.

     Kështu që raporti mes imazheve, ndjenjës e mendimeve sikur krijohet brenda nuancave satirike dhe filozofisë dhe fuqizon detajet poetike.

     Kush art tjetër do ta kishte kënaqësi të tillë përjetimi estetik e fuqizuar bukur e qartë, plot vizion dhe dinamikë që është mishërim dhe fisnikërim i shpirtit të krijuesit, fuqizon konceptin poetik dhe estetik në rrafshin esencial për jetën e botën.

     Kombinon elementet përbërëse, ritmin e figurat brenda raporteve ligjërimore dhe përmes shumë përfytyrimeve, pra lojës analoge dhe kundërvënies.

Ky vëllim poetik me vargje mjaft impresionuese të frymëzuara nga çaste, momente e fenomene të ndryshme, nga ide e fakte njerëzore, janë shenja të veçanta krijuese që prodhojnë figurshmëri dhe realitet jetësorë, më shumë pasion për një poetikë të mirëfilltë e të pasur.

     Ky vëllim poetik “ZOTI RRUSH” shtjellon brenda sarkazmës e satirës, ndaj duket ndryshe nga ajo e përditshmja, dhe bindjet e standartizuara.

Pra autori eksploron në ambjente të njohura ku shquan ngjyrat në diversitet jetësorë dhe në atë reliev që i njeh shtigjet kështu që ka ndërtuar dhe  ideo- tematikën e vëllimit.

     Shtjellimi shthuret, materia kompozicionohet, kështu që ‘ZOTI RRUSH’ është dhe prologu që paraprin librit, pra dhe poezia me këtë titull vjen si shtyllë për vëllimin pra fillesa e shtjellimit, pastaj merr dhenë shtjellesa e thurjes së tematikës ndër kapituj.

     Ai zbraz bagazhin e tij krijues, gjithë talentin dhe mjeshtrinë e ndërtimit të këtij lloj sarkazmë- satirë.

Vendosë e zhvendosë pozicionet e tyre brenda një lloj balanci të rrjedhave në varg dhe realitetit shoqërorë, duke sajuar raporte e relacione mes tyre, me metodikë performuese me përkushtim në afirmimin e artit letrarë e vlerës mirëfilltë poetike.

/ Mos’kokçarës i heshtur e fjalëpak

/ S’gjuajti kurrë me top as me breshëri

/ Lasgushi, ka qënë një bujk kuprrak

/ Që mbolli e korri vetëm poezi

Vargje satirike plot domethënje, thurur bukur dhe në formën metaforike, për këtë karakter të veçantë ku pahëzon shpirtin satirik të shqiptarit me metodikë performuese, me kapacitet të lartë perceptimi e ndijimit të realitetit, kështu që vështrimi shumë dimensional pahëzon mënyrën e veçantë të ligjërimit, figurën adapte përmes intonimit dinamik.

     Një hero i Balzakut kërkon ta skllavërojë botën, kurse një hero i Destojevskit ta mposhtë atë.

     Që të dy duan të dalin jashtë të përditshmes, të zakonshmes, që të dy janë të drejtuar si shigjeta  nga pafundësia.

     Brenda atyre vargjeve të çiltra definohet muza e ngacmimit, për ta përshkruar atë në formën më të bukur të mundshme dhe mjeshtërisht është mbështjellë tema brenda vargut.

     Pikërisht fuqia filozofike në poezi bëhet faktor e ndihem e rezervuar në gjykimin për poezinë në tërësinë e saj dhe duke dalë tek poezia si shprehje e botës emocionale të krijuesit, dhe fantazia për krijuesin është e përafërt me  botën reale së cilës i referohet duke krijuar premisa të kapshme logjike për ndjenjën emocionale të lexuesit e shpalosësit të ndjenjës së vargut.

     Dua ta theksoj traditën e pasur popullore të zonës prej nga vjen autori, folklorin burimorë të popullit, që padyshim është bazamenti i krijimit të personalitetit.

/ Lucën e pat vra Sadria

/ Gjak për gjak shkuan trimat 

/ Për një lakër që hengri dhia

/ Budallenjtë thyen kaptinat

Eh jeta, jeta luan me melodinë e saj.

Të rrëmben fakti miop e të zhytë thellë në zymtinë e fenomenit e udhëheq në terenin e mendje- ngushtësisë, duke mos i dhënë qartësi kuptimit të jetës.

     Mirësia venitet, inteligjenca tkurret, pasionet udhëhiqen me idiotësi.

Egoja zapton hapësirat e shpirtit.

      Retorika neveritëse pjell sherrëxhinjë e ju merr mëndjen si pjellë e pallogjikshmërisë dhe përmbajtjes.

     Sado që ironik duket në vargje mesazhi i poezisë prek një fenomen real e tejet të rëndësishëm të shoqërisë sonë, pa qoftë edhe ato të dhunës.

     Ekuivalenca e kësaj metaforike tregon se njeriu ikën nga kjo botë si një tufan që i bie dimri.

Shembujt janë shkolla e qënjeve njerëzore.

     Pra në këtë shtegëtim rrëfimi defton se poeti niset nga njeriu që nuk vlerëson jetën.

     Poezitë e këtij vëllimi poetik dëshmojnë besim tek fuqia e fjalës dhe vetbesimi për ta trasuar tek lexuesi i gjërë.

     Së dyti beson imagjinatës, si bazë për artin dhe të qënurit poet.

     Poezia e Prelë Milanit është kënga e shpirtit ndaj merr udhë përmes diapazonit dhe mjeshtrisë së fjalës.

Kështu që mesazhi i rrëfimit i përket çështjes së njeriut dhe logjikës së tij.

Ky poet që kultivon dhe emocionon nga fjala e gurrës popullore të mbushullon mëndjen, ndaj bëhet shtysë që përshtypjet t’i hedhësh në letër pasi i qëndron mjaft besnik të folurës dhe ambjentit ku e kultivon këtë lloj poezie që në ditët e sotme janë të pakët poetët që po e mbajnë gjallë këtë lloj stili në poezi, aq i veçantë dhe i vjetër sa vetë e folura popullore.

     Në poezinë e Prel Milanit, realisht është një dokument i historisë sonë letrare që i përket letersisë së pasur popullore, pra folklorizmit.

     Kërkon të sintetizojë urtinë e popullit me krijimtari imagjinare dhe ngërthen hallkat e qënësishme të historisë dhe shpirtit të tij, gjithashtu kreativiteti artistik, metaforat, figurat a imazhet, i ngre në nivel të avancuar artistik, duke e zgjeruar e pasuruar me ide, ndaj krijimtaria e këtij poeti, ndriçon shpirtin dhe begaton folklorin e letersisë.

     Dhuron buzëqeshje imazheve të jetës me plot hapa të matur e mirë- menduar në udhë optimizmi e përsosmërie, të ndjeshëm shpirtërisht, të bukura apo të hidhura qofshin, ama të vargëzuara në poezi me metafora pikante satirike.

Epo, drita  është sunduesja mbi errësirën.

      

                    Prenda Sejdia 

                   Lezhë Maj 2021

 

 

 

R E C E N S I O N

 

AQIF BLYTA BARRIERË E REALIZIMEVE TË PLANEVE SERBE QË PARAPRININ PËR SANXHAKUN.

 

Libri; “Aqif Blyta KOLOSI I PAZARIT TË RI” nga Prof.Ismet Azizi nga Gjilani.

 

Në librin historik ‘Aqif Blyta Kolosi i Pazarit të Ri, autori vjen si një lëvrues i historisë tek hedh, dhe dritë- hijet mbi një nga figurat e njohura të fillim shekullit 20, ku përshkruan në mënyrë të detajuar jetën dhe veprimatrinë e këtij patrioti që në moshën 10- vjeçare e deri në flijim.

 Kështu që figura e Aqif Blytës për disa dekada jo vetëm që ju mbijetoi furtunave të shumta, por ai tregoi fuqi e gëzoi mbështetje popullore jo vetëm në Novi Pazarin e sotëm por në shumë teritore me origjinë shqiptare e më gjërë.

Kështu pra, Novi Pazar qe një nga qendrat e njohura tregtare në këtë pjesë të qendrës së Gadishillit Ballkanik ku Blyta qe organizator  i kuvendit të përkrahësve të Xhemijetit, ndaj dhe të pranishmit kërkonin bashkim të popullsisë muslimane shqiptare, dhe ndikimi qe tek turqit e Maqedonisë dhe shqiptarët e Kosovës.

Blyta lindi bashkë me intelektin.

Kërkoi të drejta popullore deri në vetqeverisje të vendit e shqiptarëve, qasje në institucione, luftonte çdo padrejtësi që buronte nga qeveria Serbe apo kushdo qoftë me ndikim në Sanxhak dhe trojet shqiptare.

Gjithashtu luftonte me gjithë format, dhunën, terrorin e ashpërsinë që kishin autotitete e huaja mbi popullsinë shqiptare.

Nga ana letrare kjo monografi zë vend të veçantë nga mënyra e të shkruarit, dhe stilin që ka, pasi aq shumë vlera reale paraqet të asaj kohe komplekse, ndaj gjenden brenda tij si dëshmi interesante që vetëm njerëzit elitë e kollonisin me parime.

Autori i kësaj monografie Ismet Azizi shkroi mbi faktet e dokumentuara duke hulumtuar arkivat e kohës, dhe kjo dëshmon një studim me plot përgjegjësi qytetare.

Qasja autoriale është një vrap drejt njohjeve dhe fakteve e fenomeneve historike mbi këtë figurë që historia e njeh në këto rajone shqiptare, të atyre kohërave shumë të vështira dhe botimi i cili do arkivohet në arkivat e kohës si testament në procese delikate e të rëndësishme të cilat do i shërbejnë brezave dhe njohja është vlerë e pasuri kombëtare .

Shkrimtari në këtë libër historik me shumë ndjenjë e përkushtim sjell fakte interesante dhe librin e bën të pakontestueshëm dhe mjaft atraktiv për masën e gjërë.

Në kontekstin kohorë, zhvillimit dhe kronologjisë së ngjarjeve të shumta e në situata të ndryshme Blyta merr role përcaktuese duke synuar eksplorime në kuadrin e zhvillimeve të ngjarjeve dhe gjetjen e alternativave më të mira të bashkë- punimit me popullsinë muslimane shqiptare, si aktivitet që do i jepte gjallëri zonës por dhe popullit në gjithë trojet e Maqedonisë dhe  Kosovës.

Shpesh’herë duket kontraverse në raport me interesat nacionaliste e kombëtare për mbrojtjen dhe zhvillimin e me synime specifike të detyrave, dhe marrjen përsipër të përgjegjësive, sidomos në ndarjen e popullsisë muslimane dhe katolike, dhe sipas mendimit tim çështja kombëtare ka pak të çaluar në këtë aspekt, pasi mbështetja ishte veçse për partinë e Xhemijetit, pra Turqisë.

Megjithëse..

Vlerat stilistike e historike të këtij libri nxjerrin në pah vlerat reale të figurës popullore e politike të Aqif Blytës.

Pena e Ismet Azizit sjell në kornizim specifik mjaft të gjërë e i përshtatet opinionit me ngjarjet e shumta reale dhe vjen për lexuesin me unin e tij origjinal mjaft të gjërë e të detajuar.

Me ngjarje dhe personazhe reale dhe ndërkohë pasuron historinë e kombit duke hedhur dritë mbi errësirën shekullore në gjithë dekadat e shkuara të cilën do e studjojnë vetë gjeneatat gjithë këtë larmi kapitujsh, dhe figura kryesore qëndron Aqif Blyta një personazh i shkolluar, intelektual, me vlera shoqërore dhe politike, me karrjerë parlamentare dhe si deputet arrin në Komisionin e Financave në Parlament por ideator dhe veprimtarë në fusha të tjeta si tregëtarë a bankier etj.

Blyta qe pengesë e madhe madje shpesh bëhej barrierë e realizimeve të planeve e projekteve serbe që paraprinin për Sanxhakun.

Mbledhja solemne e Komitetit Shqiptarë të Pazarit Ri drejtuar nga Blyta dhe vendimet që u morën për ndarjen nga Serbia dhe bashkimi me Shqipërinë në qershorin e 1941, e vunë në lëvizje të madhe Drazha Mihajlloviqin, për të organizuar planin për Kosovën dhe Sanxhakun.

Kunderveprimi shqiptarë i udhëhequr pikërisht nga Aqif Blyta, si përgjegjës i çështjeve ushtarake në krye të mbrojtjes, pati standart shumë të lartë patriotizmi shqiptarë kundër forcave çetnike.

Autori e përshkruan flakën e botës që e rrethon cep më cep Ballkanin e vogël ai lëmshi i zjarrtë, ndonëse vështrimin e kredh brenda mjegullnajës për t’a zbërthyer enigmën që pati mbuluar Sanxhakun e Kosovën e viteve të hershme të shekullit kaluar.

Por, dhe shpirtin luftarak ndër veprimtaritë atdhetare të patriotit Aqif Blyta.

Në planin estetik krijohet ajo ndjesia se e bukura dhe tragjikja nuk qëndrojnë dot pa njëra- tjetrën, si gjurmim në thellësinë psikologjike të njeriut.

Në faqet e monografisë ka plot energji e atdhetarizëm, finesa e optimizëm e gjitha këmbë e kokë deri në militantizëm.

Blyta tregonte maturinë dhe shpirtin at’dhetarë ndaj autori vlerësohet për detajimin e veprimeve të Blytës në tërë mënyrat e pregatitjes profesionale, shkollimit, aktivitetit politik etj.

Por dhe besimin që Blyta kish tek vetja e tek të tjerët në marëdhënje dy a më shumë palëshe, duke shtuar vetëdijësimin për përballje kundër Serbisë.

Autori bashkëshoqëron realen duke krijuar një univers të fuqishëm historik në traditën e rrëfimit, ku thithë vorbulla magjike e ndërthurjes në stil monografik të kompletuar e dokumente arkivore si fakte bindëse për lexuesin e tij.

Tjetër detaj ku vjen si meteor ndriçimit të mendjeve e përhapjes së dijes me ndihmë të drejtpërdrejtë nga Blyta, ishte hapja e shkollës shqipe “Naim Frashëri”.

Ky devocion i shërben periudhës gjatë lLuftës së Dytë Botërore për zhvillimin e arsimit .

E rikujtoj thënjen e Friedrich Neitzches,

“Diell, po të mos ishin njerëzit, që i ngroh e ju jep jetë, ç’kuptim do kish lindja jote”.

Lidhja e Dytë e Prizrenit shtator 1943, Blyta zgjidhet Nënkryetarë i Lidhjes.

Kjo organizatë politike u angazhua për për bashkimin dhe mbrojtje e trojeve etnike.

Pika kryesore e planeve të Lidhjes qe bashkimi i trojeve etnike shqiptare me Nënën Shqipëri.

E për pasojë ndërmarrja e këtyre veprimeve atdhetare forcat partizane jugosllave e ekzekutojnë publikisht në qytetin e tij në Janar 1945, për lidhjet me Komitetin Kombëtarë Shqiptarë nga Kosova dhe Dukagjini.

Filigrani i bashkohet shtyllave të ashpra të jetës e shfaqen të pavdekshëm edhe mes luftërave më të egra frontale.

Është i fuqishëm potenciali i shkrimtarit për stilin e të shkruarit me cilësi të lartë artistike, pasi në monografi thellësisht ndjehet etja për liri e me shpirt luftarak për bashkimin e Atdheut, si ëndërra e tyre e përbotshme.

Pena e Azizit përshkruan edhe moralin e fortë e të patundur të atdhetarit Aqif Blyta ndër veprimtari të ndryshme në maratonën e gjatë, me përkushtim që nuk ndalon asnjëherë, e arsyeton fuqishëm para lexuesit.

Krijimi rindërton realitetin në prezantim, formë dhe strukturë brenda sistemit historiko- letrarë ku e gjithë lënda ingranohet dhe dedikohet botës së brendshme të ekspozimit dhe ndërtimit të rrëfimit në këtë libër.

Në shtrirjen e rrafshit historik autori e sjell këtë libër monografik në simbiozë me argumentet e qëndrimet pa kompromis, ndaj komunikon drejtpërdrejtë me lexuesin dhe kërkon mirënjohjen e brezave për këtë studim kaq fin të figurës Aqif Blytës.

I urojmë Z. Ismet Azizi dhe krijimtarisë së tij historike shumë dritë dhe reflektim, dhe , sa më ndjeshëm për lexuesin duke vazhduar më tej me kultivimin e artit historiko- letrarë.

Udhë të mbarë librit.

 

                    Prenda Sejdia 

              Lezhë Qershor 2021

 

P A R A T H Ë N I E

 

GJEMBA NË VARGJE

 

(Poezi për fëmijë e të rinj)

 

“Jetojmë të gjithë nën të njëjtin qiell, por nuk kemi të gjithë të njëjtin horizont, pasi inteligjencës Zoti i ka vënë kufij, por jo idiotësisë, sepse disa persona kanë bërë radhë tre herë rresht, kur Zoti e ka shpërndarë idiotësinë”. (Jozef Adenauer)

          Përballë të pashmangshmes është mirë të shfaqemi të përgatitur, thotë autori, për të cilin po shkruaj këtë parathënie të një libri me poezi për fëmijë dhe të rinj.

    Qytetërimet kanë qenë gjithnjë në ndryshim, ulje apo ngritje, baticë a zbaticë. Premtimet kanë qenë gjithnjë të shumta e si rregull pritshmëritë rrallë kanë përmbushur detyrimet, sepse rregullat e lojës afrojnë në masa të mëdha të cilësisë së ulët të mallrave, por edhe të njerëzve.

E nis kështu, për vetë faktin se brendia e librit, edhe pse është për fëmijë e të rritur, ka poezi të thjeshta në dukje, ku fëmijët apo të rinjtë do t’i lexojnë për kënaqësi. Por, ka një përshtatje të fortë me realitetin e ngjarjet, që po ndodhin dhe poezitë godasin përmes imazheve. Shumë nga moshat e reja do ta studiojnë me kënaqësi këtë krijimtari, pasi është gjetje shumë e veçantë brenda këtij stili e arti letrar.

     Fëmijët do ta marrin si të bukurën e fjalës dhe vargut me kuptim të drejtpërdrejtë, ama të rinjtë kuptojnë përmes imazheve e thellësisë së mendimit, leximin e figurshëm, pasi “poeti i metaforave” s’ka se si të mos vijë pa një vagon me metafora, pasi për poetin, poezia pa metaforë do të ishte si skeleti pa mish.

    Ky autor i kompletuar dhe i dëshmuar ndër dekada me vepra cilësore artistike, sidomos, në zhanrin e poezisë, ku botimet i ka me dhjetëra e dhjetëra.

     Me fjalor mjaft të pasur, estetik e shumë të arrirë, që përmes forcës së fjalës e thellësisë së mendimit prek shpirtrat e lexuesve, ku me mprehtësi poeti krijon atmosferë poetike, duke sjellë vlera cilësore, ku përcakton stilin e veçantë të autorit në mënyrë eksplicite.

     Duhet theksuar se poezia e Ajgerajt është përjetim konstant i shqetësimeve e sfidave madhore të njeriut, në përshtatje me kohën e hapësirën, për të cilën libri është shkruar.

     Në vëllimin poetik: “GJEMBA NË VARGJE”, autori shkruan poezi, ku flet përmes figurave dhe imazheve, ku brenda stilit poetik për fëmijë ka dhe poezi fabul, në vargje të ndryshme, si dyvargëshi apo strofa me rimë, ku fenomenet negative goditen me anë të metaforave.

Poeti i ka thurur poezi shqiponjës, ligësisë, mollës e krimit, drejtësisë së të fortit, bilbilave, nëntorëve të kuq, gjarpërinjve, mosmirënjohjes, zhurmagjinjëve, për një botë të së drejtës, zemërimi i vjeshtës, shëtitjes, pangopësisë, ambientit, politikës, gjëegjëzës, ngatërresës së motmoteve, bashkimi bën fuqinë, etj.

Plot tema interesante, ku janë formim i padiskutueshëm për brezat.

/ Ju fëmijë e të rinj, në thumba e gjemba kur kaloni

/ Ju jap një porosi kujdes veten mos e shponi

/ Këtij labirinti kur kaloni nëse ju jeni lënduar

/ Veseve të liga t’u largoheni porosinë s’e keni dëgjuar

Ndërsa, autori citon ndaj situatave jetësore e ambientit shoqëror, ky meditacion poetik, artistik, filozofik, mbi dukuritë tejet të rëndësishme dhe situata me një pafundësi figurash, pasi kur lexon zor t’i shmangesh pa lexuar çdo varg, çdo poezi, ku vjen si një tërësi, ku së bashku bëjnë sublimen.

Në këtë vëllim gjen atributet e duhura formale dhe arrin kulmin e piramidës estetiko- artistike në poetikë, pasi thekson e prezanton me kujdes çdo fjalë e varg, pa dëshiruar limitet.

Metaforat kanë përmasa artistike me vlera të veçanta në poezinë e Ajgerajt dhe është një konsulent i shkëlqyer në ndërtimin e tipareve poetike, artikulimeve shpirtërore.

Diapazoni krijues i shkrimtarit e poetit Gëzim Ajgeraj ka një shtrirje të gjerë e të pasur me ide kreative.

     Motivet e përshkruara me gjuhën metaforike janë shumë përmbajtjesore, domethënëse e të këndshme.

     Gjithë këtij kreativiteti i atribuohet ana e zhdërvjellët dhe ndjeshmëria në transponimin e realitetit objektiv dhe shndërrimin e tij në zërin metaforik, i cili bën edhe artikulimin e vargjeve në marrëdhëniet konceptuese e harmonike të poezisë.

     Ky poet, siç e kemi thënë edhe ndër rastet e tjera, kultivon me frymë e ndjenjë poezinë dhe me përgjegjshmëri të madhe qytetare, kultivon me çiltërsi frymën patriotike kombëtare.

/ Me ty vishen bjeshkë e male 

/ Oda e kulla plot liri

/ Me ty mbushen këngë e valle

/ Çdo nëntor zbret kuq e zi

Me dashuri e mjaft krenar i këndon nëntorëve. I këndon dashurisë së atdheut, se si mbushullon kulla, bjeshka e mali dhe mbi të gjitha flamuri i lirisë, për këtë pasuri kombëtare që pasuron dhe letërsinë shqiptare, ndaj poeti gjithnjë rikonfirmon se ka lindur për t’u bërë poet. Ka lindur letrar për ta pasuruar letërsinë e për të paraqitur gjithnjë e më fuqishëm personalitetin e tij, formimin krijues aq të konsoliduar e unik.

     Fantazia e poetit është e pakufizuar, ku sjell magjinë e fjalës, dashurinë e pamat. Por, ka aftësi që lexuesin ta ndryjë në qiejt e shpirtit, pasi dhe shpirti i librit është sa oqeani, e motivet brenda poezive tregojnë raportin e njeriut me gjithësinë. Pra, frymëzimi që ka autori bëhet ngjarje dhe përjeton lexuesi.

     Kështu, pra, edhe poeti është kaq kompleks plot ngjyra që duhet jetuar.

     Poeti e bën letërsinë të admirueshme e të mbarsur në liri, ndaj shpirti i poetit mbetet opozitar i përjetshëm.

/ Nganjëherë njerëzit na ngjajnë në dhelpër

/ Kur për gjerdan hilen kanë veshur

/ Nganjëherë njerëzit në ujk na ngjajnë

/ Kur veç gllabërimin në shpirt e mbajnë 

Një poezi shumë e veçantë në stil e përmbajtje, në përsosjen artistike dhe estetike të diskursit letrar, si poet i dëshmuar nga vëllimet e shumta e stilet e ndryshme dhe gjithë botën e artit letrar, që në vetvete bëri epokë.

     Vizioni i tij filozofik e jetësor e bën Gëzim Ajgerajn të dallueshëm për nga vlera artistike dhe ndjeshmëria krijuese. Kështu përmes shpirtit krijues tregon se ky udhëtim të shpie drejt së bukurës apo përsosmërisë, që jo më kot e thonë se caku është i paarritshëm për cilindo, pra i gjithi peng i ëndrrave për majat e larta.

     Solidariteti njerëzor, ndërgjegjësimi, vigjilenca, mposht problemet e shumta, që poeti ka ngritur ndër poezi. Pra, janë këto vlera poetike, të cilat kërkojnë vullnet për ta përqafuar jetën me pasione të forta ndërgjegjësimi dhe kompaktësie të padiskutueshme.

     Ndër poezi gjendet e mbjellë dashuria njerëzore, ku përcjell mesazhe të fuqishme në këtë libër të pasuruar me vlera, të angazhuara në ide të qarta, ku lufton metaforikisht të shëmtuarën, përçarësit dhe mashtruesit, ku në mjediset tona po janë të dukshme këto fenomene, që po e rëndojnë shoqërinë shqiptare.

Ama nuk mungojnë as njerëzit, që e duan botën, të bukurën dhe të ardhmen jeshile.

     Gjithsesi, autori vazhdon shtegtimin madhështor, duke ngërthyer në vetvete ato shfaqjet jetësore me bukuri a shëmti, dramë apo dhimbje, frikë a egoizëm, por mbi të gjitha është i dukshëm shpirti human e njerëzor i autorit me atë dimension të pashtershëm, ku parasheh të gjitha rrugët e mundshme të shpirtit e të mendjes, duke sjellë botën shqiptare me pamje nga më interesantet, ku krijon botën e fantazisë, por edhe reales.

     Dekadat e mbushura plot janë depërtimet në thellësi të intuitës e imagjinatës krijuese. Pra, kjo dhunti e përmasave madhore plot perspektivë për Penën, por ama jo se nuk e vuan krizën e vlerave shpirtërore.

     Ngjarjet në territoret shqiptare e tronditin poetin. Vuan bjerrjen e vlerave shpirtërore, por edhe qytetare, veprimet e protagonistëve sikur e acarojnë dhe, madje, e bëjnë shumë më të kujdesshëm, ku reflekton edhe ndaj shumicës pozitivisht, ndaj i sjell në vargje.

     Vargjet e Ajgerajt kanë vizion të qartë dhe të mirëpeshuar ndaj njeriut dhe botës që e rrethon.

Temat që sjell, ndjell e përthith ndjeshmëri dhe frymëzimin e autorit me vizionin e tij ndaj realitetit aktual, madje, edhe përtej këtij realiteti  pasi kohën e problemet reale do t’i kapërcejë me fuqitë e vizionit përmes Penës.

     Mbi gjithësinë perceptimi dhe filozofia origjinale janë kumtet e forta dhe fryma e pastër njerëzore e dashurisë mbi urrejtjen, përbaltjes përballë përgjegjësisë a jetës përballë vdekjes.

Pra, janë konkretisht këto virtyte të larta të poetit, që e bëjnë të madh në sfondin letrar e njerëzor.

     Të gjithë përbërësit, personazhet, koha, hapësira metaforike dhe konkrete, të kurorëzuara me bukuri vargëzimi në poetikën e Gëzim Ajgerajt rrezatojnë fuqi ndikuese, magjike dhe për vetë faktin se vizioni i autorit  vjen si intonim e ngjyrim, si figurë, imazh dhe komunikim, ku mundëson gjerësi e thellësi mendimi, ushqyer me kreativitetin e leximit në epokën e sotme të kulturës sonë.

     Poezia ka qenë tradicionalisht mjeti më efikas i shqiptarëve, ndaj arrihet të kuptohet struktura e botës shpirtërore të autorit.

Autori thotë nëse e lexojmë gotën gjysmë plot, fobia e dritës s’mund të na përndjekë...

Uroj që libri të vijë sa më lehtë për lexuesit e vegjël dhe jo vetëm...!

Udhë të mbarë librit!

 

                 Prenda Sejdia 

                    Lezhë, maj 2021

 

 

 

R E C E N S I O N

 

Nga libri i vogëlushes poete Besarta Shkoza

                “PUNËTORE SI BLETA”

 

Faleminderit Shtëpia Botuese  SevenDays Libraria për kohën rekord të botimit dhe cilësinë korrektesën dhe profesionalizimin në punë.

 

     Respekt këshillit të librit

Faleminderit për kopërtinën 

                    Gëzim Ajgeraj

Redaktore; Prenda Sejdia

Recensent; Endrijeta Paplekaj

Lektore;      Laoreta Koci Gjoni

 

                    R E C E N S I O N

 

Të përshkruash një poet, shkrimtarë etj, për një vëllim poetik, roman a kritikë, nuk do më bënte përshtypje.

     Ndërsa të flasësh për një vëllim poetik të një krijuesi 10-vjeçare, pra nxënëse e klasës së pestë ku guximshëm vjen me një tufë poezish dhe ese ku eleganca dhe brishtësia janë shumë pranë njëra-tjetrës.

     Kjo krijuese e re është në hapat e para të saj në krijimtarinë poetike.

     Ajo pretendon të sfidojë kohën dhe gjendet në këtë sprovë, por me kurajo dhe dëshirë për të zbuluar rreth saj botën që e rrethon .

     Ajo sjell në varg poezi ku spikat dashuria në familje.

     Vogëlushja Besarta Shkoza shkruan për dashurinë njerëzore, të afërmit, stinët, udhëtimet, largimin e shqiptarëve, natyrën dhe gjithçka e rrethon atë, vendlindjen, flamurin, atdheun por dhe nostalgjinë që ndjen për trojet e të parëve, bregdetin, hënën apo qiellin, dëborën, lulet, fëmijërin, dëshirat, ditarin, artin etj.

     Megjithëse në moshë fare të njomë Besarta ka një larmi temash ku shpreh dashuri të pamatë për vëllain e vetëm, familjen, shkollën , mësuesen,gjithashtu edhe për artin e kulturën duke e sjellur në versionin e saj si karakteristikë e fortë e traditës dhe familjes, ku ajo ka marrë dhe mësimet e para bazë, si këngët, vallet, tregimet, gjëzat etj.

     Gjithashtu ajo së fundmi jep një këshillë të fortë për bashkëmoshatarët e saj ku ultimatumi është:

'‘Duhet të mësojmë sepse sa më shumë të thellosh njohuritë, aq më pak të duket se din në këtë botë të pafundme informacionesh.”

     Ndaj duhet vlerësuar kjo këshillë nga miqt e poetes vogëlushe, pasi është i vetmi çelës suksesi.

Tek shfletoja poezitë e këtij vëllimi poetik 

 

                 PUNËTORE SI BLETA

 

Më ka prekur e çuditur poezia për gjyshen  e babait dhe vargjet mbresëlënëse:

 

        Ti gjyshja e babit tim

        Të desha për vlerat që pate

        E shenjtë ishe për familjen 

        Në gojë kishe fjalë të ëmbla

        Urtia jote më çudiste

 

         O DRITË E PASHUAR 

 

Tek vargjet e kësaj poezie Besarta e quan gjyshen e babait një personazh tejet pozitiv, të dashur dhe të paharruar për vlerat dhe dashurinë që ajo mbillte në familjen e saj, si dhe vogëlushët dhe e quan engjull mes engjujsh.

     Si këngë e melodi, Besarta ju këndon katër stinëve duke i përshkruar në varg:

 

      I fundit na vjen dimri

      Mbushur festa plot

      Ngrijmë dhe nga i ftohti

      Qielli sikur derdh lot

      Stinët vallëzojnë për jetë e mot

 

         KATËR STINËT

 

Nje tjeter poezi e bukur i vargëzohet ngritjet së flamurit nga Skenderbeu dhe ringritjes nga Ismail Qemali gërshetuar atë ndër kohë:

 

         Disa shekuj pas atdheu rinjohu burrin

         Ismail Qemali ringriti flamurin

 

               AH FLAMURI YNË 

 

Vargjet e kësaj poezie përcjellin mesazh bekimi për flamurin dhe shqiptarët kudo.

 

Poezitë e këtij vëllimi poetik të titulluar 

 

      PUNËTORE SI BLETA 

 

Poetja vogëlushe vjen vërtetë si bleta punëtore me dëshirë në botën e krijimtarisë poetike që rezulton dhe sprova e saj e parë në këtë përballje, ndaj i uroj poetes vogëlushe Besarta Shkoza shumë suksese në mësime dhe në thellimin e artit poetik, ku tashmë duket se ka hedhur gurë në themel.

     Le të vijë sa më lehtë dhe këndshëm për lexuesit e vegjël dhe jo vetëm.

Suksese në krijimtarinë e radhës duke inkurajuar të vazhdojë më tej.

 

                   Prenda SEJDIA, Lezhë                       

                           05.10.2020

 

 

 

P A R A T H Ë N J E :  TË ISHA ZOG

 

Epo, kush nuk i do fëmijët..

     Fëmijët i duam për ëmbëlsinë që kanë, të qënurit lozonjarë, të shkathët, të zgjuar, të bëjnë të qeshësh dhe ta harrosh lodhjen, por mbi të gjitha janë e ardhmja e vendit, pasi tek fëmijët, kemi shpresat për të nesermet e bardha.

     Kush nuk i don fëmijët e shkathët, që formimi i tyre vjen gjithnjë në rritje.

     Akoma më kënaqësi kur shkruan për ta, e mbi të gjitha kur dinë të sjellin veten e tyre brenda atyre kornizave që koha i kërkon.

     Është bukur kur një fëmijë pavarësisht moshës, thellon njohuritë e tij, mbi krijimtarinë dhe që tani sjell për bashkë- moshatarët copëza ose pjesësa nga jeta e përditshme, bukuritë reale nga udhëtimet, e shumë ide të tjera që ta tërheqin vëmëndjen.

Kërkon, madje provon të sfidojë vetveten, duke lëvruar kështu brenda botës letrare edhe në këtë zhaner pas botimit të saj poetik.

Besarta Shkoza tashmë vjen me një tjetër libër dhe zhaner letrarë.

     Në këtë libër vjen me disa ese ( tregime ) ku duket qartë se një ndër dëshirat e shumta janë dhe udhëtimet.

     I kam lexuar me vëmëndje dhe mjaft kureshtje.

Ese- të të bëjnë përshtypje që nga titujt e tyre, një pjesë e tyre na sjell pranverën në mjaft versione e këndvështrime të së bukurës duke sjellë atë dhe  në shtëpi tona.

     Libri mban një titull interesant për fëmijët e madje dhe për të rriturit.

 

Titullohet: ”TË ISHA ZOG”.

 

A nuk ngjan interesant edhe sikur e citova pak më lart..?

     Është intuita e fëmijës që mendon e imagjinon deri në perfeksion për moshën.

Nga poezia në ese me tregime.

     Një risi që të ngjall shpresë se fëmijët janë aq të mprehtë sa të sjellin magjinë./

      Në këtë libër me tregime personale nga udhëtimet e saj, ajo sjell përshkrime interesante, me brendi mjaft të këndshme, e duke i dhënë herë pas here fuqi personazheve.

     Ajo ka shkruar me shumë dashuri për udhëtimet dhe njerezit që e rrethojnë duke përshkruar në mënyrë të hollësishme ngjarje, njerëz, me mjaft detaje.

     Madje duke treguar tashmë me dhimbje mungesën e atij njeriut të dashur që në udhëtim qeshën e kënduan dhe sot më nuk jeton.

     Apo dashuria e pamatë për trojet e të parëve, ndonëse pa e vizituar kurrë më parë.

Kjo tregon në një farë mënyre se sa e dashur dhe e brishtë, është shpirti i kësaj shkrimtareje të vogël që dashuron udhëtimet, don njerëzit, e gjithçka e rrethon.

     Tjetër temë që Besarta e ka prekur dhe e sjell për bashkë- moshatarët e saj është ajo plagë që aq fort i dhemb shoqërisë shqiptare siç është emigrimi, ku përshkruan mallin që e kish kapluar për babin dhe xhaxhi Gustin.

     Fëmijët janë po aq të ndjeshëm dhe shpesh ndodhë që mos t’a shfaqin, në formën më të mirë, por ndjenja e mungesës dhimbjes e shqetësimit, është aq tronditëse, brenda shpirtit të fëmijëve.

     Ama Besarta e ka sjellë atë në formë mjaft të këndshme duke treguar disi padurimin dhe ndjenjën e thellë të dashurisë për familjen e të afërm.

‘UDHËTIM NË THETHË’ është një përshkrim për të cilin flitet aq bukur e ja vlen ta lexosh.

     Flet për një njeri shumë të veçantë i cili pati lindur në Vancover, jetoi e vdiq në Bon, por amanet pati lënë të prehej shqip, mes Alpeve të bukura të Thethit pasi për Robert Elisse Kosova dhe Shqipëria qenë dashuri e përjetshme.

Kështu që autorja e cila vjen me librin e saj të dytë nuk mund ta linte pa e vlerësuar këtë gjeni të rrallë që prehet veçse shqip dhe mbetet shembull mirësie, njeriu me shpirt të madh human e njerëzorë.

     Të cilit i ka kushtuar dhe një poezi brenda ese- së, pra pas vizitës që Besarta bëri në varrezat e Thethit, ka menduar ta sjellë për lexuesit e vegjël këtë tregim shumë interesant dhe mesazhi që përcjell Besarta ka kuptim e mesazh të fortë atdhetarie, ta duam fort Shqipërinë thotë ajo, pasi është vendi ynë dhe më i bukuri në botë.

     Eseja ka një histori shumë të veçantë. Pasi miku i Shqipërisë dhe Kosovës Robert Elssie, shkrimtarë botërorë e diplomat ndërkombëtarë punoi fort pë kombin tonë.

      Besarta sjell dhe ca vargje në kujtim të amerikanit me zemer shqiptare.

 

Ti mik i përkryer i Shqipërisë 

Bir i Vancover- it dhe banorë i Gjermanisë

Kosovës iu bëre krushk i lirisë

Për Kosovën e dashur fort ke lobuar

Të bëhej shtet e për t’u forcuar

 

     Vargje brenda ese- je, plot ndjenjë, respekt e dashuri atdhetarie.

     Mikut madh që zemra i rrahu veçse shqip, sikur atyre kreshnikëve të maleve, njeriut që punoi aq shumë për Kosovën e ardhmërinë e saj.

     Kjo ese ka shumë brumë dhe mesazh të qartë përcjellës, të cilat kjo autore e vogël që në mënyrë graduale ngre sperancën dhe  nivelin e saj të formimit dhe krijimtarisë, gjithnjë në përshtatje me moshën e saj, sot veçse 11- vjeçare e nxënëse në klasën e pestë.

     Të bie në sy një tjetër tregim me shumë kuptim dhe e veçanta është thirrja e fuqishme që ajo bën njerëzimit dhe don t’i shohë njerëzit të barabartë dhe titullohet ‘ STOP RACIZMIT’ bën një krahasim shumë interesant të njerëzimit, racës, fesë, gjinisë e gjuhës apo mendimit.

     Por dhe vështirësive që fëmijë të ndryshëm gjenden ku, ju shkelen të drejtat e liritë themelore si arsimi, edukimi, sherimi nga sëmundje të ndryshme, apo i përdorin për të lypur apo vjedhur e transport droge apo punë nga më të rëndat.

    Akoma më keq kur ata shiten për çmime që nuk mund ta imagjinosh.

     Ajo përmes ese- së, përcjell këshilla dhe mjaft mesazhe ku dënon aktet e dhunës dhe shfrytëzimin e fëmijëve.

     Gjithashtu ajo shkruan për stinën e bukur të pranverës, dhe larminë që sjell ajo me bukuritë e rralla natyrore, siç janë lulet e pemëve a gjelbërimi, ardhja e zogjve e gjithçka të bukur që sjell stina.

     Ndër esetë e këtij libri të bie në sy tema e materiale mjaft interesante për figurat e ndritura shqiptare e botërore siç janë psh, Nënë Tereza dhe At- Gjergj Fishta që nderin ia dedikuan Kombit shqiptarë.

     Si çdo shqiptari që zemra i rrah fort për ta, dhe nderohen me respekt të veçantë, kështu që dhe Besarta i ka sjellë thjeshtë e këndshëm për bashkë- moshatarët e saj.

     Përshkruan madhështinë e këtyre figurave dhe virtytet e larta që patën dhe punën madhështore që bënë për Shqipërinë dhe trojet e saj etnike si Kosova përshembull e popullin e saj vëlla.

     Këto dy figura të mëdha të Kombit, shkruan Besarta, ishin ambasadorët e paqes në botë dhe Kombit tyre e tonë i dhuruan aq shumë nga mendjet e tyre të ndritura.

     Brenda këtij libri për fëmijë do gjeni tregime mjaft të bukura ku Besarta po e udhëheq vetveten në udhën e dijes e formimin e saj, por tregimet kanë brendi interesante ku nxit lexuesit e vegjël të reflektojnë mbi veten, miqt, ama gjithçka që e rrethon.

     Ky libër i nxit ata të njohin më shumë Atdheun e tyre, ta duan atë, të punojnë për të, të duan njerëzit.

Që në kopertinë ajo sjell larmi duke shprehur dëshirën e rrallë.

‘TË ISHA ZOG’ 

     Të vizitonte vendet më të bukura, të takonte moshatarët e saj kudo nëpër botë dhe t’ua përcillte mesazhet e t’ju jepte këshilla e shpresë.

Shumë urime Besarta.

     Të tjera tregime interesante presin bashkë- moshatarët tuaj....

     Suksese librit dhe sa më këndshëm për lexuesit e vegjël dhe jo vetëm...

                                          Prenda Sejdia 

                                         Lezhë Maj 2021

 

 

NGJYRAT E BOTËS SIME të Alberto Sejdia.

 

Nuk më mbetet gjë tjeter veçse të uroj suksese poetit të ri dhe një falenderim këshillit të librit

Redaktore Prenda Sejdia

Recensent Almari Krasniqi Gjoçaj

Lektore.     Endrijeta Paplekaj

Respekt e falenderim #ShtëpiaBotuese

SevenDayPrizren për cilësinë e lartë dhe përgjegjshmërinë në punë.

Suksese Artan Krasniqi 

 

PARATHËNJE:

 

Prenda Sejdia : NGJYRAT E BOTËS SIME 

(Vëllim poetik) nga Alberto Sejdia 

 

Ç’ndjesi e veçantë kur shkruan për fëmijët.

Ama akoma më kënaqësi është kur shkruan për arritjet dhe sukseset e tyre që në moshë fare të njomë.

     Janë ato fluturat që zaptojnë hapësirat e shpirtit, kur lexon krijime interesante nga një fëmijë veçse 11- vjeçarë, pra një nxënës i klasës pestë të shkollës fillore, dhe vjen guximshëm me një vëllim poetik ku sjell poezi të larmishme për lexuesit e vegjël.

     Dikur isha e bindur që Alberto do shkelqente në një nga garat sportive pasi qe dhe është një vrapues i shkelqyer ndaj pati fituar garën ndër kopshtet e Tiranës asokohe veçse 6- vjeç.

     Megjithëse shumë shpejt Albi u bë mik i ngushtë i librit jashtë- shkollorë, dhe deri tashmë ai ka lexuar një numër të konsiderueshëm librash e tituj të ndryshëm, ku një vend të veçantë tek ai zënë librat me karakter fantastiko- shkencorë.

     Albi është në hapat e para të krijimtarisë letrare dhe e ka me mjaft zell, ndaj i bën sfidë vetvetes, dhe kohës ky pretendues i hershëm që sapo ka nisur këtë udhëtim të bukur dhe mjaft të gjatë.

     Dashuria që e karakterizon e ‘detyron’Alberton të thurë plot dashuri për vëllain e dashur, familien, abetaren e parë, diellin e ylberin, Malin e Tomorit, mëngjesin, liqenin, Gjergj Kastriotin, Mozartin, Njeriu në hapësirë, Treni i së ardhmes, buzëqeshjet, xhaxhait Sokol, erës e shiut, Covid-19, Poezia, etj.

     Siç shihet ka një larmi temash që sjell dhe shpreh dashuri të pamatë vëllain e gjithësinë.

     Ai e dashuron artin, kulturën dhe përpiqet fort të shtojë njohuritë nga dita në ditë.

     Dhunti të cilën e ka në gen. 

     Madje bashkëmoshtarëve ju drejtohet me një thirrje; “Bashkë-moshatarët e mij kudo që jeni duajeni librin si gjënë më të shtrenjtë dhe dashurinë më të madhe, studjojeni atë me përpikmëri sepse është i vetmi mik që të pasuron trurin dhe të hap çdo derë kudo që të jesh”.

     Besoj që kjo këshillë do gjej qasje nga miqt e Albit, pasi çelësi i suksesit të çdo njeriu është përvetësimi i dijeve.

Në librin e parë poetik të Albertos të titulluar;

“NGJYRAT E BOTËS SIME”

     Duket se Poezia për Alberton është një dashuri më vete. E them kështu nisur nga poezia e cila mban këtë titull.

/ Poezia arrin drejt në zemrën time 

/ Si pema e kopshtit që lulëzon në pranverë

/ Të dëgjosh muzikalitetin e fjalëve 

/ Rritet e rritet zmra ime

A nuk janë këto vargje plot ndjenjë dhe emocion që i përcjell nga shpirti i tij, i butë dhe mbushur me dashuri. Fjalët i krahason me pemët e kopshtit, dhe lulet e pranverës, me tingujt e muzikës dhe poezisë i jep shpirt, i jep jetë.

     Shpreh ndjenja të papërshkrueshme pasi thotë se rritet e rritet zemra e tij e vogel e madhështia gjendet aty brenda fjalëve, brenda vargjeve.

     Poezia e Albit ka brumë ku përcjell emocion, por edhe mesazhe, se po ta duash poezinë, do duash gjithçka që e rrethon.

Tjetër poezi gazmore sjell për lexuesit e vegjël;

/ Filluan të shtronin për të ngrënë

/ Eh tha Martini të gjithë mbyllni sytë

/ Një, dy, nëntëdhjetë

/ Nga gëzimi të gjithë u hodhën përpjetë

     Vargjet flasin për një piknik ku fëmijët tërë gaz e hare, i kanë realizuar dëshirat e tyre në një ditë të bukur shëtitjeje, poezia vjen me personazhe tejet pozitiv që përcjellim mesazhe mirësie, si engjejt, ndaj dhe vargjet vijnë si këngë e intonuar.

    Megjithëse të vegjël në moshë, dhurojnë mjaft emocion.

/ Sorkadhet rrinin kokë- ulur

/ Ujkun frikë e kishin shumë 

/ Por sorkadhja më e vogël

/ Tha një plan kam zgjedhur unë 

Nuk mendoj që duhet të flitet për stilet pasi mendoj që është e parakohshme, por vërtetë të befason me brumin e fjalën e gjetur në poezi dhe vendosur në vendin e duhur.

     Dhe në këtë vëllim poetik gjen tema të larmishme, dhe brendi që të magjeps për moshën, tek vargëzon plot ëndje, si perla të vockla që i burojnë nga shpirti i butë e qelibarë, dhe i dhuron plot ndjenja e dashuri për lexuesit e vegjël.

/ Nga njerëzit dëgjojmë frikë e trishtim

/ Nga Corona Virus , Covid- 19

/ Njerezit maskohen e janë në pikëllim

/ Në univers kjo po merr jetë

/ Zgjohem në mëngjes e ngrysem në mbrëmje

/ Nuk lëviz dot nga shtëpia

/ Të qëndrosh mbyllur brenda mureve

/ As e kish parë as dëgjuar njerëzia

Në këtë poezi vërejmë shqetësimin e trishtimin e vogëlushit, të qëndruarit brenda mureve, ku shpreh frikën që ndjen ai dhe mbarë njerëzia, pasi shumë po ikin nga kjo botë.

     Poeti i vogël vjen në këtë vëllim të parë poetik 

plot me ngjyra, me një botë mjaft të larmishme e të këndshme, ndaj fuqishëm triumfon si një luftëtarë fronti ku sjell fitore, po ashtu Alberto sjell risi në poezitë e tij mjaft brilante për moshën, me thellësi e gjerësi mendimi.

     Muza e shpie në hapësirat e shumta plot ngjyra.

Urojmë që krijimtaria e radhës të na sjellë risi të reja nga shpirti i pasur me botë të madhe të poetit vogël.

Udhë të mbarë librit.

Suksese Albit.

 

                            Prenda Sejdia 

                          Lezhë Prillë 2021

 

P A R A T H Ë N I E :

 

Prita gjatë mbi gjysmëshekulli

Poetja Gjyler Hasani Samiu vjen me vëllimin e saj të tretë poetik.

     Në këtë vëllim poetja vjen me një maturi e pjekuri poetike mbi varg, ku fjalën e ka shndërruar në hapësirë e kohë .

     E fuqishme ajo paraqet gjithë ngjyrat e mallit,dhimbjes, dashurisë e shpresës, ëndërrat e dëshirat.

     Poezia e kësaj poeteje është e mbushur plot frymezime filozofike, figura reale dhe përjetime personale, si dhe përceptimin e botës saj.

     Ky vëllim poetik përcjell shumë mesazhe drite të cilat burojnë si gurrë nga shpirti i saj qelibarë. Vend të rëndësishëm në këtë vëllim poetik zë Atdhetarizmi, dashuria për liri.

     Temat e këtij vëllimi poetik janë të larmishme dhe me pasuri të gjërë shpirtërore, të marra nga njohurit e thella e të gjithanshme të trashëguara nga familja, por dhe nga zona ku është lindur dhe rritur.

     Lloji i forcës së ndjenjës së pastër poetike vërehet tek të gjitha poezitë e këtij vëllimi.

Poezia e kësaj poeteje ka një disiplinë të fuqishme moralizuese dhe fisnike, e përcjellë përmes vargut me mesazhe të ngrohta mirësie.

     Zëri i saj poetik është zëri i dëshirave që përkojnë me njerëzoren e të njerëzishmen, ku kjo poete me vlera unike fjalëzon me plot art dhe dashuri, plot shpresë e dritë.

Ky vëllim poetik vjen si këngë që duhet vlerësuar.

     I them poetes, por edhe  lexuesit, se ky zjarr poetik nuk mund ta lejojmë të shuhet, pasi meriton vëmëndje për artin dhe krejt dritën që shpërthen përmes fjalës dhe vargut të kësaj poeteje.

     Në udhëtimin tim nëpër poezit e këtij vëllimi kam veçuar disa për ti sjellë më në vëmëndje.

     Si të tillë kemi poezinë e cila mban dhe titullin e këtij vëllimi të mrekullueshëm poetik:

 

   Të prita gjatë mbi gjysmë shekulli 

   Syrin e shpirtin t’ma ndriçoje ti

   Në këtë botë më mbetet një i vetëm

   Perandor...je e vetmja dashuri.

 

   “TË PRITA GJATË MBI GJYSMËSHEKULLI “

 

Poetja Gjyler sjell mallin,brengën dhe gjithë pritjen e gjatë mbi gjysmë shekullore që një pasardhës,t’ja përmbushte më së miri këtë dëshirë shpirtërore.

     Aftësia e veçantë e autores për të prekur ëndërrën e madhe,për ta shijuar,përjetuar e vlerësuar këtë ndjesi shpreh fuqishëm anën e brendshme emocionale si dhe gjetjet estetike që i jep ngjyrë vargut duke e bere joshës atë.

     Në tërë mineralin artistik ajo jep dashuri e shpresë, jep gjendjen e saj emocionale ku shpërthen e kulluar në një romantizëm fin e plot ëndje.

Tek vargjet e saj me motive pritjeje, udhëton nëpër ëndërrat e bukura të shpresës, për ta fituar atë dhe pret ti rrëmbehet zemra.

Me ndjenjë të thellë kombëtare, vjen një tjetër poezi:

 

Jeni gjigande me shpirt të gjallëruar

Shekujve u pritë apo ngjarje ndodhën pas

Të gjalla plagët e dhimbjeve të pashuara

Një kombi të tërë dua ti flas

Të flas për ty Dardani

 

           “PËR TY DARDANI “

 

Lufta për liri është brenda shpirtit të poetes e cila vjen që nga lashtësia duke e sjellur në të tashmen të brymosur thellë tek ndjenjat e saj.

     Përmes  vargut ajo pasqyron zbrazëtinë që ndjen dy dekada më pas si dhe kohërat e tmerrit që kombi përjetoi, por dhe sakrificën sublime që shqiptarët e bënë për lirinë e kombit,ndaj e ndjejmë tek rreh fort pulsi i fuqishëm i atdhetarisë si një dashuri e pakufishne metaforike.

     Theksoj shprehjet e veçanta të kësaj poeteje me ëndërrat magjike dhe dritën jeshile të shpresës ku shpreh gjithë ndjeshmërinë e saj.

     Në mënyrë filozofike poetja ëndërron pareshtur dhe si e tillë herët apo vonë korr frutet e tyre.

Më së miri e sjell në poezinë;

 

   Një moment vjen fuqishëm

   Emocion e ëmbëlsi

   Apo realizim i magjishëm

   Trashëgimtare e kohës isha

   Dhe shpreh ndjenjat në poezi

 

              “TË REALIZOSH ËNDËRRËN”

 

     Përmes këtyre vargjeve magjepse poetja sjell plot emocion madhështinë e realizimit të ëndërrës së madhe e të shumëpritur.

     Bukuria e veçantë poetike zë fill tek poezitë që shpreh ëndërrat e mëdha e plot realizime .

     Vargjet plot domethënie shpërthejnë në mallë,nostalgji,surprizë,ëmbëlsi ku shëndrit e gjithë strofkulla e saj shpirtërore dhe plot delikatesë duke e sjell këndshëm e ëmbël për lexuesin.

Në përmbledhjen poetike

 

 “PRITA GJATË MBI GJYSMËSHEKULLI “

 

Gjyler Hasani Samiu  dhuron embëlsi poetike, ku rrugëtimi i vargut ndriçon përmbi gërmadhat e kohës dhe aktualja reflektohet, apo malli pasqyrohet thellë nga honet e shpirtit të saj të butë e të brishtë.

Në këtë vëllim gjejmë poezi ku vargëzohen plot ankth malli dhe ndjenja për nënën.

Disa nga vargjet e kësaj poezie;

 

Në ëndërra shfaqeshe shpesh

Seç kërkoje as sot se di

Në makth zgjohesha e ankth në gji

Lotët si mbaj dot

S’mund të shkruaj mê për ty

 

     “AI MOMENT MË VRET”

 

     Poetja flet për nënën me mall, dashuri, ndjenjë e brengë, që i zapton hapësirat e kohës e të merrr me vete duke të përshirë në çdo hemisferë, skutë a periferi.

     Malli e dashuria për nënën, një dashuri e pashtershme e poetës vjen e vargezuar me nota trishtimi.

     Këtë përjetim e ndeshim në disa poezi të tjera të këtij vëllimi.

     Lidhja  e ngushtë me natyrën ,është një faktor kyç për poeten, vendlindja dhe të afërmit, njerëzit në tërësi ,dashuria për liri e komb të bën përshtypje si ylber i dashurive nëpër shiun e këtyre vargjeve.

     Për lexuesin vjen një vëllim i ri poetik gjithë freski e plot jetë, ku talenti përzihet me përvojën e maturinë e Gjyler, ku dhimbja e trishtimi është forcë e shpresë, pasi poezia shqipe është në vazhdën e saj të traditës duke e pasuruar vazhdimisht atë.

     Siç e thashë më lart ky vëllim poetik ka trazuar ethshëm shpirtin poetik të poetes Gjyler Hasani Samiu.

     Aty është libri jetik i saj e historisë së jetuar të poetes.

     Përmes tyre projektohen trajektore të së ardhmes, ku të gjitha formojnë historinë e larmishme të kohërave dhe kanë rëndësi të veçantë leximi.

Shpalosja e poezisë së poetes Gjyler nxjerr ne pah shpirtin e saj tejet human, dashuri e ndjenjë për trinomin familje-atdhe - komb.

Ndaj kuptojmë se poezia e saj buron nga thellësi e shpirtit si ndjenjë, vizion e dritë për një të ardhme më të paqtë.

     I uroj Gjyler Hasani Samiu dhe poezisë së saj shumë dritë dhe reflektim sa më të ndjeshëm për lexuesin duke vazhduar më tej në kultivimin e artit poetik

 

                      Prenda SEJDIA

                            Lezhë, 

                       09.09.2020