Gezim Ajgeraj, poezi, Agmia e fjalës, recension nga Prenda Sejdia, Lezhë

• GJUHA E ARTIT LETRARË DHE PSIKOLOGJIA FILOZOFIKE

 R E C E N S I O N

 Libri; "AGMIA E FJALËS" nga Gëzim Ajgeraj 

 

1 • Në vështrimin Estetik.

 

Bukuria e artit në vëllimin poetik AGMIA E FJALËS janë vlerat e shprehura me mjeshtëri të thellë kuptimi e përceptimi dhe lën hapur çështjet mbi të cilat flitet për shijet dhe ndjenjat poetike të vëllimit, ku bukuri e fjalës të obligon dhe motivon të përfshihesh në kërkim të definicionit mbi vlerat poetike.

     E kemi thënë e thënë që moti se Estetika në poezinë e Ajgeraj-t i vjen më së miri për shtati  pasi në poetikën e këtij vëllimi gjenden gjithë elementet poetike, prandaj lehtësisht shprehem se 'poezitë janë aq interesante dhe me vlera të jashtëzakonshme.

     Kjo thuhet për të gjithë ata që dinë të lexojnë dhe t'i japin vlerat e merituara vargut dhe poezisë, e cila ndriçon mëndjen me mendësi të thelluar e me disiplinë të fortë filozofike, me nivel të lartë artistik dhe duke ngritur poezinë në nivelet më të larta të letersisë.

     Ndriçon të vërtetën e bën ta kuptosh madhështinë e fjalës dhe vargut, ndikimet dbe funksionimi në art e estetikë gjithashtu. 

     Estetika dhe intuita poetike, imazhet dhe metaforat apo instikti poetik, krahasimet a mesazhet, padyshim janë shumë dimensional.

Nga guvat e shpirtit gurgullojnë njohuritë e kristalta e peshqesh na i bën përvojat dhe i përjetojmë në të lexuar,  pasi përmes fjalës ia kuptojmë thelbin estetik të shpirtit, ku gjendet dhe zanafilla e mirëfilltë e artit poetik të poetit i cili i përsosë me sukses.

     Brenda këtij vëllimi takon të magjishmen, madhështoren, të bukurën, fantastiken, pra e gjitha Estetikë në poezi e cila shton rëndësinë e komunikimit por dhe ndikimit gjithsesi, pra takon estetikën si disiplinë filozofike, si rrjedhë e zhvillimit dhe pasurimit në varg.

     Ama, poeti është i lidhur ngusht me të kuptuarit filozofik të universit ku është pjesë.

     Përmes fjalës përcjell kuptimin e thellë të shpirtit poetik ku gjuhës dhe artit të mirëfilltë i kushton rëndësi të veçantë, por dhe artit të mirëfilltë poetik me fjalor tejet të pasur, pasi në botën e magjishme sjell bukurinë e mendimit të fjalës.

     E magjishmja në poezinë e Ajgeraj-t është arti filozofik, trajtimi me finesë në varg dhe forca e saj e gjithë brumi poetik, të surprizon pasi risia   ishte të prekësh majat si një rrugë mjaft e mprehtë e letersisë;

 

Seç më mban peng ideali

Dhe ajo bjeshkë e ndarë atje majë mali

Dhe ai gurë

Mbi plagë ç'më rëndon

 

Shpesh ma zë rrezen e diellit mbi Kukës

E me pamjen e brishtë

Dritën ma verbon mbi Prizren 

 

Eh, kam një jetë që ia kam vënë syrin

Se si erdhi ora

Se diellin me copëza po e shoh

 

     Malli dhe ndjenja për bashkimin kombëtarë çirret e buçet.

A nuk zë vend këmbëkryq estetika filozofike mbi këto vargje kaq të bukura, të ndjera e të veçanta.?!

     Ama edhe plot elemente, të cilat për lexuesin janë magji, nxit e provokon përjetime të forta emocionale e impresionuese ku spikat intelekti me plot horizonte të reja, duke përdorur intuitë dhe inteligjencë të pashembullt.

     A nuk e përjeton krijimtarinë e cila të krijon impulse të forta artistike por ama edhe mendimin e thelluar filozofik me kapacitet mjaft të dukshëm poetik tek fluturon drejt majave të letërsisë shqiptare, dhe artikulon qëllimet poetike e përçon mesazhe të shtetërore ,intelektuale, ky mjeshtër i domethënies e kërkimit, zbërthimit e kuptimit të sistemit filozofik të shpirtit, të shoqërisë dhe raporteve ndër shtetërore, ndaj kërkon ekuilibrat e duhur.

     Poeti rend pas befasisë apo figurës artistike  idesë apo vargut poetik, ky individualitet i poetikës së kohës, pasi komunikimi i brendshëm shpirtërorë e artistik nuk u ndërpre kurrë me artin e tij poetik.

     Ndaj na ka afruar klas e finesë me spontanitet sa për ta patur zili, me figuracion modern të gjuhës poetike.

Seç përsosë qënien poetike brenda vetvetes.

 

• 2. Toleranca satanike dhe Ballkani i vogël. 

 

Ideali për Atdhe e Komb, qe i lindur në shpirtin e madh të poetit, ndaj ecejaket e ngadalta plot djallëzi që nëpër Atdhe e sidomos katër dekadat e fundit, të cilat qenë zhytur në errësirën e shekullit të shkuar por dhe shekullit ri.

     Përmes vargjesh e metaforash ligjëron ligësitë e stisura mbi vendin tonë, shtëpitë, trojet dhe assesi që mund të pajtohet me realitetin që shekujt ia pasuan njëri- tjetrit, ndaj dhe përmes vargjeve, përcjell pikëllimin që ruan brenda shpirtit.

     Mashtrimi me plot ndjesi ankthi e përjeton ende, sepse mbi plagë, koha ende pikon helm, ndaj vjen me vargje magjike plot zemëratë dhe pikëllim, ndonëse besimi duket se nuk gjen shteg.

     Burimi i artit poetik tek poeti është muza e tij, ndaj e shpie në kësi përjetimesh me emocione të forta dhe e mbulon si dielli tokën në gjithë Ballkanin e Vogël, por autori s'ndalon veçse këtu, ama ai shkon akoma më tej.

Ai përjeton dhe hedh duf mbi çdo brengë e sfidë që përjetoi apo përjeton ende etnia e tij, falë gjithë episodeve të pafundme që u stisën nga "kaçakët e botës ".

 

Me paqen ende jemi larg

Gjuhë e Satanës mbeti e paprerë 

E zeza përmbi çatinë e fqinjëve ende pikon

Eurpa mbeti se mbeti hile e shitur

 

Në arenë vërtetë s'duken gladiatorë 

As publik që moti, shtypur kokën e kanë

Po se krimi vazhdon kuluareve

Eh, kjo tregrare hartash s'harroi zanat

 

Me paqen çdo ditë grindet satana 

I mbetet se i mbetet kjo gjuhë pa prerë

Gjarprin duhet shtypur në kokë

Po kush, kjo Europë e hileve

 

Për të zezën e fqinjëve ishin dyndur Karpatet

E me gjuhën e gjarprit i kishin fol Ballkanit

As sot e kësaj dite se harruan trashëgimin

Europa po dehet argëtimit

Duke lëmuar kokën e satanës.

 

     Për Ajgeraj-n, poezia është filozofia e bukur e fjalës së shkruar artistikisht e veshur me metaforë.

     A nuk tregohet më së miri filozofia e fjalës në vargjet e mësipërme ku brenda tyre mbartin historinë e shekujve.?!

Metafora është filozofi më vete dhe ngre në majat poetike nivelin e poezisë.

     Gjithë dredhitë që Ballkani dhe Europa ua stisën shqiptarëve, autori e sjell përmes vargjeve ku kanë aq shumë kuptim e domethënie mbi rikujtesat historike të vjetra e të reja e ua përcjell gjeneratave ndodhitë , madje i nxit të jenë njohës të mirë të rrënjëve të tyre dhe historive të shqiptarëve. 

     Gjithsesi kur shkruhen, studjohen e s'harrohen, pasi Ballkani e pa teatrin e njohur e regjizorët e krimit me aktet e moçme të inskenuara e lojra vrastare.

"Këlysh satane, rritur në oborrin e satanës 

     Skena për krime të reja për publikun e Europës që akoma ju duken hijet

     Kryeaktor bisha me shajkash e gjarprin mbi kokë që kur zbriti Karpateve të njëjtin rol e luan për argëtimin e Eurpës dhe kopilët e saj".

     E vlerësoj lart moralisht autorin kurajoz, që thepon me kunjat e fjalës ligësitë dhe djallëzitë që u mbollën e korrën dhe ende loja vazhdon.

     Aman o Zot, kaq pa fat ky popull i zgjedhur prej perendive, apo në mos jemi edhe ne pak fatkëqinj të kohës se sytë nuk po i hapim dot për ta gjetur shtegun e duhur.?!

     Duket se akoma gjendemi në skenën e re por me regji të vjetër, e kësaj radhe kryeredaktor një kopil i satanës zgjedhur është, dhe për viktimë kanë zgjedhur një zog shqiptari.

     Europa, kjo shtrigë e gatshme për të duartrokitur në teatrin e krimit.

     Ky zë thellësisht tronditës, i mprehtë dhe me fakte të qëndrueshme e bartës i dhimbjeve të njëpasnjëshme të mëmëdheut,  trajton prapaskenat nga djallëzorë të observuar,  që banditizmin e kanë të mbjellë në shpirt.

     Për ata që përdornin marifetet dhe indiferencën ndaj vlerave reale, prandaj vargun e sjell si mesazh për vigjilencë në kategoritë kohë dhe hapësirë.

     Por, hapësira mbetet ende ëndërr, pra hapësira e ëndërrës është mjegullnajë, mjegull e errët historike, mjagull nga ato që e ndalon dhe dritën e diellit, se paqja e liria janë ende larg.

Po me ëndërrën ç'do bëhet.?!

     Poeti përmes fjalës e vargut e imagjinata artikulon emocione përmes filizofisë.

     Si poet i madh i Kombit hedh dritë mbi errësirën dhe i vetëdijshëm se historia mund të përsëritet e vë në pah djallëzitë njerëzore të bujtura më parë dhe i qorton në mënyrë të dyanshme për intolerancë dhe vigjilencë, ndaj përdorë energji e forcë fjale dhe kohën e vën në dispozicion absolut për ta shndërruar në mision.

Sepse Pena shkruan për njerëzit dhe fatet e tyre.

 

• 3. Malli, kjo ndjenjë  që djeg e përvëlon. 

 

Eh, ç'ti them më shumë mallit.

Mendja e syri bëjnë sikur flenë.

     Malli të djeg e përvëlon sikur një përbindësh i padukshëm dhe eksploron indet e tua.

     Gjërësia gjeografike e pakufishme, forca e fjalës dhe thellësi mendimit, cilësi e lartë, brumë, stili i poetit ta servirin të gjallë mallin.

     Ndaj sikur i vie era shkrumb, e pse jo shpesh sikur prek hirin. 

     Poezia, malli, metafora, ky trinom formon trekëndëshin plot madhështi dhe e përjeton përmes elementeve, me të cilat ka krijuar universin poetik dhe gjendet fenomeni MALLË.

     Kjo filozofi që shpërthen në mallë, bën lexuesin e tij ta zbërthejë vargun dhe perlat e mallit i prek plot elegancë e stil, ndaj Malli zë vendin kryesorë si element.

 

PËRTEJ MALLIT

 

Në të marrshin 

furtunat e ikjeve 

ruaju harrimit

 

mos u bëj 

krahë dallendysheje 

në qiellin e erërave

 

as strofull 

malli 

në folenë e udhëve

 

bëhu

zog shqiponje 

në gjirin e etnisë

 

ruaju harrimit

 

A nuk është kjo poezi, këto vargje a fjalë gjithçka thashë më lart.?!

"Bëhu zog shqiponje në gjirin e etnisë",

Sepse në finesat e vargut gjendet fuqia krijuese dhe është brumosur në themelet e poezisë.

     Peng e mban malli poetin, për Atdheun dhe etninë e tij, Vërrinin që e don sa jetën, ndaj përndjek kjo ndjenjë, aq sa zëri buçet mbi tokat e Kosovës.

     Për gjithçka ndjen mallë dhe nostalgji e ndaj e përjeton me emocion, por çdo çast përcjell mesazhe dashurie për vendlindjen, kullat, të moçmit e çfardo tjetër që i përket mëmëdheut.

Ai i këndon në telat zemrës rikthimeve.

Duket sikur i këndon me pika loti.

Eh këngët, këngët prodhojnë nostalgji.

Ama, nxitin dhe optimizëm se e ardhmja pritet ti sjellë ngjyrat e ylberit, sepse dhe ylberet dalin pas shiut.

Mallin e nostalgjinë, sa shumë i ruan poeti.

Poeti spikat përmes vargut.

Ndaj shkencërisht është shumë lart.

 

• 4. Etja për fjalën, kjo gjuhë e artit.

 

"Krojeve të rrjedhës së saj e pi etjen e s'di pse s'kam të ngopur".

Fjala shqipe e vjetër sa vetë jeta, u fol, u shkrua, vijoi udhëtimin deri më sot e ruhet si gjëja më e shtrenjtë për ne.

     U kultivua e përsos dhe sot jeton më bukur se kurrë.

Evoluan brezat, gjithnjë e kultivuan për ta përsosur qoftë në dialekt apo dhe në standart.

     Specialistë dhe studiues të ndryshëm, punuan për strukturimin e saj të plotë.

Qëllimi është gjithnjë;

     "Një komb, një gjuhë, një standart", e në tërësinë e fjalës gjithmonë e gjen botkuptimin, pasi FJALA lind si nevojë për të plotësuar komunikimin në format më specifike të profesionalizit si strategji në avancimin e të shprehurit të gjuhës bashkëkohore amtare.

'Fjala a Etja për Fjalën '.

     Fantazia për krijuesin është aq e përafërt me botën reale, në premisa të kapshme logjike plot ndjenja emocionale për lexuesin duke e shpalos ndjenjën në vargje.

     Me figuracion shpon muret, thyen kalatë e bien perandoritë, mendimin e lidh në litarë,  "mister dhe mision ".

     Sa mllef ndaj egersisë së njeriut dhe zemërimin shpreh dukshëm tek mbytet kënetave të muzës.

Zot, ç'kumt i pangopësisë, në mënyrë të përsëritur, ama ndryshon formë.

     Potentialin poetik përmes fjalës e shpalos në format më të përshtatshme, plot finesë dhe hermetizëm.

Përmes thellësisë mendimit sjell vargje që flasin për një jetë plot dinamikë, por elementet reflektojnë në vargje duke ngacmuar imagjinatën.

     Por magjia e vargut arrin qëllimin përmes mesazheve që përçon tek lexuesi.

     Në gjuhën e vet, shohim se çdo varg ka impulset trazuese të ndjenjës dhe arrin t'i përceptojë si përjetim por dhe e përçon këtë ndjenjë përmes fjalës. 

     Tek zbret deri në pellgjet e fundit të dëshirave, e flatron deri ku digjen ylberet e saj, e prapë në fundin e saj notoi me algjet.

     Fjalë dhe fjalë, etje në pafundësi, sepse misteri i ethshëm fshihet prapa magjisë saj.

     Kur flet me gjuhën e artitit të të shkruarit, do të thotë të jetosh.

     Autori i afron FJALËS gjithë bujarinë e shpirtit, dashamirës, babaxhan, gjithmonë aq lezetshëm, e kjo është më e fortë se koha.

     Edhe pas shumë dekadash, kur njerëzit do kthejnë sytë tek kjo botë e vjetëruar, që do ju përkasë gjyshërve a stërgjyshërve të tyre, FJALA për ta do jetë ende e re.

     Sepse do të rrojnë përjetësisht bashkë me vargun, ashtu si     Matrënga, Budi, e shumë e shumë të tjerë, do të rrojnë në poezitë e përsosura ku do gjendet sërish

      "Etja për Fjalën ", pasi gjuha bën akrobacira të vërteta dhe vargjet lozin e kërcejnë, borbullohen apo përpiqen ta gabojnë njëra- tjetrën pasi brenda ka teka të fuqishme dhe e patundshme qëndron metafora mbi nuancat më të holla.

     Ama të vetëdijshme për forcën e fjalës dhe dytësinë e mendimit estetikisht tejet e mrekullueshme dhe esencën e vrojtimit e distilon nga moria e larmishme e ngjyrave.

Autori në këtë vëllim vjen unison me vetveten, gjithçka e dalë nga shpirti brilant me ndjenjë e përkushtim në përzgjedhjen e fjalës, dhe FJALËN e sjell këndshëm me të gjitha elementet e saj, me përkushtim mbi artin e të shkruarit me kuptim, bukuri e finesë, duke arritur nivelet më të larta të artit poetik e letërsisë bashkëkohore shqiptare në çdo temë a poezi.

Për këtë do jeni mirënjohës brezat e sotëm dhe të së ardhmes.

Kam shkruar tashmë për autorin mbi 50 Recensione, dhe flas me përgjegjësi, se fuqia e tij krijuese kapërcen çdo përmasë.

     I uroj autorit jetëgjatësi dhe mendja e Pena mos t'ju ndalojë kurrë së krijuari dhe suksese të reja.

     Uroj të vijë sa më lehtë e këndshëm për lexuesin e gjërë.

     Udhë të mbarë librit.

 

                         Prenda Sejdia 

                  Lezhë 1 Qershor 2022