Pasthënje
Libri “VEGIMET E HESHTJES” nga Gëzim Ajgeraj
VEGIMET NË KALEODOSKOPIN KRITIK
1. Nëpër vegimet e përmallimit
Libri është një realizim i bukur poetik dhe estetik.
Që nga poezia e parë, grafikisht është e realizuar me
mjaft profesionalizëm, ku përjeton përplasjet e dallgëve të fuqishme, pra krejt
ndryshe nga ç'pretendon, kështu që gjendesh ndërmjet erërave të fuqishme.
Në brendi të
librit gjen oqeanin e thellë poetik brenda së cilit valon dhimbja e ikjeve apo
edhe e moskthimeve.
Vegimet e përmallimit seç ngrohin çastet e heshtjes
vrastare, ku dita merr imazhet e kristalta.
Ky interpretim
poetik në këtë rast merret jo vetëm në kuptimin e interpretimit të artit
poetik, porse fjala që formësohet dhe paraqitet në variacione në gjithë
hapësirën poetike të metaforizuar, çastet po ktheheshin në vegime, dhe i djegur
nga ky përmallim.
Kur kulla
braktisej që moti, e plisbardhi ulet mbi gur, para derës e këndon këngën në
stinën e heshtjes.
Sa i ndjeshëm është prezantimi mbi vegimet e përmallimit
poetik të këtij vëllimi.
- A thua, edhe hyjnitë paskan qenë kundër njerëzimit?!
Këto poezi kaq të rralla në shqip, të cilat kërkojnë jo
vetëm ndjeshmërinë e shpirtit të madh dhe forcën estetike, por e shtyn lexuesin
të njësohet me të, dhe ndodh ajo që gjendet te forca frymëzuese e letërsisë dhe
kthehet pishtar i dritës në shoqëri.
"VEGIMET E HESHTJES " është një vëllim poetik
që të magjeps me stilin e veçantë.
Efekti kohë është kategoria themelore filozofike ku
përmes metaforave prek dimensionet e saj.
E djeshmja, e
tashmja dhe e nesërmja, ku përmes imazheve sjell mendime të fuqishme e
befasuese, si poet novator, por dhe si tip nacional i të menduarit reflektiv si
një element bazë, ka ngritur artin poetik gradualisht në shkallë- shkallë
deri në nivelet më të larta të poetikës shqiptare, trajtuar me sensibilitet
bashkëkohor e gjuhë moderne poetike.
Ama, ndjenja e mallit e shtyn poetin të
meditojë çdo çast me dhimbje shpirti për vendlindjen.
Goja i këndon e shpirti i qan se ditët po kalojnë pa
shijuar ajrin e Kosovës, e vegimet kalojnë si dritë-hije para syve të
veshura me mall për të tri kohët e lartpërmendura.
Ky vëllim vjen
bujshëm me shumë dimensionalitet tematik e letrar, që përjetëson duke mishëruar
lëmin letrar në këtë krijimtari ku dëshmon se është zëri i mëmëdheut duke zënë
vend në arealin e letërsisë shqipe, pasi e dëshmon edhe në atë ndërkombëtare.
Autori,
psikogjikisht e në mënyrë figurative i drejtohet çdo pene se ndriçimi është në
duart e tyre, por duhet të zotërohet.
Mos të na
vorbullohen fjalët thotë autori, as lojërat symbyllurazi, apo të kapa - më
kape, sikur nuk e kanë efektivitetin në letërsi apo të gjuajmë me romuzë,
ndërsa për teka humori qëndron këmbëkryq.
'POETI CLEAR',
i përket rangut të lartë të krijuesve, sidomos në poetikë, dhe duket se ka
lindur poet, edhe atë, poet i mallit, të cilin, poetin, ky togfjalësh e bën
edhe më të veçantë e të pavdekshëm, ndërsa rikthimi e pret ashtu siç pret
diellin në mëngjes qielli i kaltër e i porsaikur, yjet, dhe në letërsi e
art mbetet hare e përjetshme mes gjithë fenomeneve dhe efektit kohë.
2. Krekosje fjalamanësh në arenën e fjalës
"Kur kërcasin flakët e kuqe në vatrën plot shkarpa
të thata, ku ibriku i çajit valon e këndon, dhe ku krijesat pa dëshira të mëdha
e izolojnë veten nga rrebeshet e babëzitura nga kokëkrisjet e hazdisura të
botës”.
Dëshira, t'u
mësohet poezia e përditshmërisë gjithë atyre që gjenden mbyllur në rrethin e
ngushtë të së përditshmes, është e madhe.
Poeti, Ajgeraj,
në vegjmë ka skemën e fjalës e krekosjet e thata të fjalamanëve ku gojën shpesh
ia mbyll zemërimit e hijerëndë është heshtja, ndërsa muret bien.
Lëvdata e
dekorata shkundin pluhurin e pritjes, e në arenën e kotë të fjalës zien
neveria.
Fjala është për
dëshmi se varianti metaforik sfidon poetikisht kohën kolektive edhe në
vazhdimësinë ekzistenciale të qenies.
Në shumë porosi
që rrezatojnë nga këto poezi, ndërlidhet bindshëm "Krekosje", në të
cilën mbizotërojnë shumë qartë reflekset, si:
1. Refleksi i nxitur
Zemërimit shpeshherë i mbyll gojën
E pi helmin e heshtjes
2. Mashtrime e lëvdata pa rezultate pune.
3. As ujë për fytin e muzës e qetësinë e mendimit.
Qortim të madh drejton poeti dhe bart tension tematik
dominues në këto poezi.
Tjetër refleks është hipokrizia që sado diskret përpiqet
të jetë, zë fill brenda atyre hemisferave të shpirtrave të djallëzuar, që në
jetën reale është një fenomen mjaft i takuar, por autori i sjell
simbolikisht të artikuluar me elemente që përbëjnë korpusin metaforik të
kështjellës shpirtërore, e në themel të thellë, Gëzim Ajgeraj është ëndërrimtar
i vërtetë e besnik i qëndron universit të vet dhe jeton me iluzionin e
përtërisë.
I rrëmbyer nga
vizionet evropiane, poeti depërton përtej mureve atje ku të tjerët nuk mund të
arrijnë dhe sheh pjesën e ëndrrës me gotën gjysmëplot, pra hedh shikimin tej
horizontit të njerëzve.
Poeti e përjeton
shqetësimin e bartësve të ndarjeve.
Liria
universale, thotë Ajgeraj, fillon nga vetja dhe realizohet te të tjerët,
dhe vetëm kur është e vërtetë vazhdon në vete pa krekosjen kokëfortë e
mediokër.
Autori bart mbi vete misionin e artbërjes poetike, me
vizionin, madhështor si shtyllë formimi e përhapje dritë e dije në gjithë
hapësirën shqiptare e më gjerë, si përfaqësues i tërë këtij shtresimi të botës
shqiptare.
3. Me vargun ta ndezim kandilin e shekullit
Poezia e Ajgerajt bën një jetë të plotë në një botë të
gjallë, ku zë fill e vend brenda shpirtit poetik të autorit, e vjen si një tis
me fije të forta e të argjendta përmes zemërgjerësisë së tij, ku i bën mjaft të
kuptueshme anët e bukura përmes dashurisë njerëzore që në shpirt e ka të mbjellë
përgjithësinë e madje duke filluar nga gjërat më të vogla, shkronja apo fjala,
kujdeset për to e i kthen në varg, i shndërron herë pas here në mitologji të
re, ama, tejet poetike.
Assesi nuk e lejon t'i thyhet vargu, madje vjen me porosi
"mos u thyej vargu im".
Ka arritur të nxjerrë kuptim të thellë edhe nga kremtimet
më të parëndësishme.
Ai ka mësuar të thurë poezinë e jetës e me vargun kërkon
këtë në numrin shumës, që ato ndjenja befas lëshojnë zukamë të lehtë dhe e merr
shtruar si në zakonet e vjetra që jetës i këndohej kënga në oda.
Poetit i duhej vullnet për një art të rehatshëm, por ai e
kupton e nënzëshëm e thotë se duhet të aspirohet përtej çdo gjëje, edhe përtej
së pamundurës, se në cep të diellit, mendimit i ngritëm shpresat e së
nesërmeve, se shpresën s'na e prangosin dot hienat e ndjekjes.
-Ditëve më të errëta, ndizen kandilat e shpirtit,
s'e shuam shpresën e dritës
- Heu vargu im sa të paskam munduar
me hallet e mia e të Kosovës
- Mos u thyej vargu im
ashtu siç nuk u thyhem kurrë
nga asnjë furtunë
Autori thotë, jemi rritur bashkë e fatin gjithsesi të
përbashkët kemi.
Arti i tij
është i ushqyer me etjen për një atdhe të pastër e të lirë, dhe moralin e fortë
e ndjenjën e thellë, ndaj edhe në veprat e tij gjendet ajo forcë e
jashtëzakonshme poetike ndonëse i shkrumbuar ndër dekada të përmallta me
zjarrin në zemër e prush në shpirt.
Strukturën e
thellë e përbëjnë aspektet e realizuara kuptimisht në poetikën e Ajgerajt, ku
pa diskutim e marrim si mesazh dhe ndaj shfaqet si rezultat i saj që flitet për
atdheun ku elementi kryesor është njeriu.
Rrëfimi shtron çështjen e bashkëkohësisë dhe asaj çfarë
kërkon të realizojë, pra, është përpjekja dhe insistimi i rrëfimit poetik, pa
dashur t'i japim kuptimin porosisë së imponuar, por ka fuqinë e vet bindëse.
Arti poetik i
Ajgerajt është një shpirt i trazuar, siç ndodh me motin në stinë vjeshte, që
shpesh nuk gjen qetësi.
Ai bredh në
botën e vargjeve, në këtë kërkim gati dramatik dhe nga uni i tij personal shtyn
përpara një botë, i bëhet frymëzim vlerave të saj, se tashmë poezinë e tij e ka
njohur, e ka kuptuar e ka mirëpritur poezinë e tij për shkak të vlerave të të
bërit art, por jo vetëm pasi artikulon vizionin për Kosovën për kombin, ky
meteor i letërsisë bashkëkohore shqiptare që prek modernen i frymëzuar nga
vlerat e saj.
E mbyll këtë
nëntemë me një thënie nga Borgesi, e cila përmban shumë domethënie.
Koha është lënda prej së cilës unë jam bërë.
Koha është një
lumë që më merr mua me vete, por unë jam lumi, është një tigër që më përlan
mua, por unë jam tigri, është një zjarr që më shkrumbon mua, por unë jam
zjarri.
4. Vërrini në vargun poetik
Fantazisë së
mahnitshme e cila fluturon porsi shqiponjë përmbi atë botë të gjerë të Malësisë
së Vërrinit, duket kënaqësia e thellë e brendshme, ku qëndron si një peshë e
rëndë mbi vullnetin e jashtëzakonshëm artistik.
Autori sodit
çdo skaj dhe nuk e dëshiron të jetë ndryshe nga ç'është.
Në shpirtin e Ajgerajt është e ngritur dashuria mbi
folenë e Malësisë, kështu që vullneti i madh artistik bën ta vlerësosh
botën e tij pasi sundon realiteti dhe e pranon si askush tjetër, e
pikërisht për këtë gëzon autoritet të veçantë me të cilën ushqen kreativen mbi
leximin në epokën e sotme të kulturës, por dhe gjithë aspektet e fjalës.
Në letërsinë e
sotme bëhet gurthemeli dhe gjithnjë përsos normat dhe kriteret, ndaj kërkon
ngritje të nivelit krijues për sferat e letërsisë.
Ajgeraj gjendet
këmbëkryq mbi traditën vërrinase. Ndonëse larg vendlindjes, bisedon për
dëshirat dhe këngët ndër kulla e t' ia marrin këngës për të nesërmen e
shpresave.
Malësia gjallon bash si në kuptimet e moçme
E nëna plakë ende s'i është dorëzuar moshës
Bulmetin plot, dardha e molla rrush nga vreshta
Por ç'ka se mosha mua e asaj na janë zbardhur kokat
Malli na ka përvëluar e loti sy s'mban më komandë,
se jemi djegur për së gjalli nëpër ylberet e largësive,
e kthimet me vjeshtën e mbi tri dekadave lotojnë etjeve
Por kënga nëpër Vërri përsëri merr jehonë
Bekuar është
Vërrini me këtë poet i cili ka përmasa e diapazon të gjerë, pasi mbi tri dekada
krijon për vendlindjen e i çan halle e derte, e i këndon ato në zë bilbili.
Poezia e
Ajgerajt vjen si një zë i thellë e gati tronditës për realizimin e ëndrrës.
Njësh bëhet me dhimbjen e mallin.
I madhi Ajgeraj e ka arritur natyrshëm këtë prani të
vetvetishme, por mungesa e realizimit të ëndrrës ngjan si zbrazëti e
pangushëllueshme.
Krijimtaria e
Ajgerajt, në gjuhën e shkruar të magjeps me madhështinë dhe gjithë bukuritë
imponuese bart në vetvete fjala, plot dije universale, e na bën ta përjetojmë
brendinë e këtij universi.
Poezinë e artin
letrar e bëjnë poetët misionarë të cilët nuk kushtëzohen nga rrethanat, por i
nënshtrohen fuqisë së talentit.
Ndaj, poeti
Ajgeraj është referencë e spikatur e poezisë moderne shqiptare.
Universaliteti
është bazamenti i krijimtarisë së Ajgerajt.
Poeti komunikon natyrshëm përmes mendimit të lirë, kështu
që lind shumëkuptueshmëria e në pah dalin denduria stilistiko-semantike e
vëllimit, ku teksti mbetet i perceptueshëm, ku aftësitë komunikuese gjallërohen
vazhdimisht.
E kupton sa
magjepsës e madhështor është fjalori i përdorur plot shprehje metaforike ku
brendia e pasuron artistikisht me brendi universale.
5. Mesharrimit sythet pipojnë frytin
Sa tunduese janë krijimet e Ajgerajt, ndaj gjatë studimit
konstaton strukturën brilante të botës shpirtërore të autorit, pra e gjithë
hapësira ku rritet letërisa e më konkretisht arti poetik, si dhunti e një
shkrimtari shumë dimensional ku porositë vijnë në mënyrë graduale plot sinjale
e thirrje madje.
Dhe këto të thuash janë të lidhura me njëra-tjetrën.
Prandaj, poeti e ka vështirë të shkëputet nga e kaluara e
ndaj ngjan sikur e ardhmja do jetë shumë vigjilente, sepse në një farë mënyre
është prezent, prandaj nuk mund të harrohet, edhe kur shigjetat janë të
drejtuara kah e ardhmja.
Të qëndrosh
larg, arsyet janë të shumta, ndaj pema e atdheut, degët ende i ka degdisur.
Vargjet poetike
kanë disa motive e mjaft imazhe që në lexim të parë duken mallëngjyese
dhe në shqyrtim. Autori e thotë mjaft qartë shqetësimin në këtë përmbledhje
poetike shpreh dhimbjen për vendin, se dashuria për mëmëdheun e gërryer
më së shumti.
Kur porti i këndon 'pemës së degdisur' duket se ngjet me
Drinin e Bardhë apo Lumëbardhin, që vërshojnë dhe nuk dalin nga shtrati.
Sepse, Kosova
mban gjithçka që e karakterizon jetën.
Ajgeraj, është një kampion i zotërimit të cilësive
poetike, e konkretisht fjalës në gjithë aspektet e saj, pra fjala si aspekt
arti.
Pavarësisht
kufizimeve, ajo është e shtrirë në kohë. Pasi, veprat e këtij autori që sot
numërohen plot 200 me cilësi të lartë ideologjike e stilistikore duke
prekur e lëvruar gjithë zhanret letrare por, duke njohur e përdorur stile e
elementet e ndryshme për një letërsi bashkëkohore shqiptare, madje duke i
konkurruar letërsisë evropiane.
Gëzim Ajgeraj,
them se nuk jeton dot pa poezinë, pasi ka arritur synimet, duke përvetësuar
arritjet më të mira poetike dhe nivelet më të larta të krijimtarisë së saj,
duke dalë nga guaca e poetikës së djeshme e të sotme për një poetikë moderne në
stilistikë.
Ajgeraj, nuk
dallon vetëm për kultivim të stileve e zhanreve të ndryshme, por dhe për
moralin e fortë e shpirtin njerëzor dhe dëshirën që ka për cilindo krijues të
ngrihen në nivelin e artbërjes.
Pra, ky përçues
i letërsisë së mirëfilltë, ku premton dhe jep nga vetja plot profesionalizëm,
ndërton dhe s'resht së punuari, duke i sjellë vlera të mirëfillta lexuesit dhe
letërsisë.
Se ku do e
mbërrijë Itakën, e ka tërësisht të qartë, prandaj rrugëtimi i tij kaloi tri
dekada dhe siç duket rruga është ende e gjatë, madje ecën me ritme të shpejta,
i qartë dhe dinamik, duke i caktuar norma e kritere letërsisë.
Degët e moçme një e nga një po i gërryen koka
Lidhja me trungun shkëputet përditë
Stinët tmerrshëm i fryjnë përditë
Stinët tmerrshëm i fryjnë harrimit
Mbeten sythe pa trung nëpër degët e degdisura
Kënga e
Ajgerajt lind për të rilindur sërish dega e shëndetshme e atdheut, e në do
kthehej në të kaluarën, do risillte lidhshmërinë e pipave që gjendeshin
diku në Alpet evropiane dhe përpjekjeve që bën për pemën e mëmëdheut e ditët e
bardha që janë sot.
Eh, vendi ku u
jep jetë njerëzve e kryesisht kur janë të lidhur me të, por dhe e çmojnë.
Prandaj, malli,
dashuria, nostalgjia e moskthimit, poetin e 'detyrojnë' të ëndërrojë dhe të
imagjinojë në shumë etapa e lutjet janë të mos mbesin dëshira dhe
ëndërrime, e poeti, pret.
Poeti pret që
pema të mbushullojë nga lulëzimi.
Gëzim Ajgeraj
shpalos shpirtin e tij human, dashuri e ndjenjë për atdhe e komb, ndaj kuptojmë
se poezia e tij, buron nga thellësia e shpirtit si ndjenjë, vizion e dritë për
një të ardhme më të mirë.
I uroj Ajgerajt dhe poezisë tij shumë dritë e refleksion
e sa më ndjeshëm për lexuesin duke vazhduar më tej me kultivimin e artit
poetik.
Prenda
Sejdia
Lezhë Maj 2022
Keine Kommentare:
Kommentar veröffentlichen